Σαν σήμερα
στη Ρόδο

Στις 5 Μαΐου 1481, δύο ημέρες μετά τον καταστροφικό κύριο σεισμό, νέος ισχυρός μετασεισμός συγκλόνισε τη Ρόδο. Η δόνηση επιβάρυνε κτήρια και οχυρώσεις που είχαν ήδη υποστεί σοβαρές ζημιές και αύξησε την ανασφάλεια των κατοίκων.

Η ακολουθία του 1481 δεν περιορίστηκε σε ένα μόνο μεγάλο γεγονός αλλά περιλάμβανε διαδοχικές ισχυρές δονήσεις επί μήνες. Για τους Ιωαννίτες η σεισμική κρίση δημιούργησε τεράστιες ανάγκες ανοικοδόμησης σε μια πόλη που είχε μόλις δοκιμαστεί από την οθωμανική πολιορκία.

Στις 5 Μαΐου 1912 η πόλη της Ρόδου πέρασε υπό τον έλεγχο των ιταλικών δυνάμεων. Η εξέλιξη ήρθε μία ημέρα μετά την απόβαση στον κόλπο της Καλλιθέας και σήμανε την απώλεια του κυριότερου διοικητικού κέντρου του νησιού από τις οθωμανικές αρχές.

Η αναλυτική περιγραφή του πολέμου που δημοσιεύθηκε τον Δεκέμβριο του 1912 στα Proceedings του U.S. Naval Institute αναφέρει ότι ο Ιταλός ναύαρχος απαίτησε την παράδοση της πόλης και ότι, ύστερα από νέο τελεσίγραφο, οι ιταλικές στρατιωτικές και ναυτικές δυνάμεις την κατέλαβαν περίπου στις 10 το πρωί.

Η είσοδος των Ιταλών δεν σήμαινε ότι είχε τερματιστεί η σύγκρουση σε ολόκληρη τη Ρόδο. Τμήματα της οθωμανικής φρουράς είχαν αποχωρήσει από την πόλη στη διάρκεια της νύχτας και συγκεντρώνονταν στην ενδοχώρα, όπου θα ακολουθούσε η τελική επιχείρηση.

Η πόλη βρέθηκε αντιμέτωπη με αλλαγή διοίκησης, στρατιωτική παρουσία και αβεβαιότητα για το πολιτικό μέλλον του νησιού. Οι ελπίδες που είχαν δημιουργηθεί μεταξύ πολλών Ελλήνων κατοίκων για μελλοντική ένωση με την Ελλάδα συνυπήρχαν με την πραγματικότητα της νέας ιταλικής κατοχής.

Η Ιταλία είχε μεταφέρει τον πόλεμο με την Οθωμανική Αυτοκρατορία στο Αιγαίο προκειμένου να αυξήσει την πίεσή της για την έκβαση της σύγκρουσης στη Βόρεια Αφρική. Η Ρόδος, λόγω της γεωγραφικής και διοικητικής της θέσης, αποτέλεσε βασικό στόχο αυτής της επιχείρησης.

Η οθωμανική αντίσταση έμελλε να ολοκληρωθεί στην περιοχή της Ψίνθου. Σύμφωνα με τη λεπτομερή ιστορική αφήγηση της Treccani, η κύρια μάχη έγινε στις 16 Μαΐου και η παράδοση του διοικητή με τους άνδρες του καταγράφεται το επόμενο πρωί.

Η κατάληψη της πόλης στις 5 Μαΐου πρέπει συνεπώς να διακρίνεται από την απόβαση της 4ης Μαΐου και από την τελική παράδοση της οθωμανικής φρουράς. Αυτές οι τρεις στιγμές συναποτελούν τα κύρια στάδια της ιταλικής κατάληψης της Ρόδου.

Στην Κόκκινη Πόρτα ή Πύλη του Αγίου Ιωάννη είχε τοποθετηθεί αναμνηστική ιταλική πλάκα που μνημόνευε την 5η Μαΐου 1912, τον Giovanni Ameglio και την 6η Ειδική Μεραρχία. Η επιγραφή μαρτυρεί τον τρόπο με τον οποίο η ιταλική διοίκηση απαθανάτισε την είσοδο στην πόλη.

Η ημερομηνία της πλάκας αφορά τη μνημονευόμενη διέλευση και όχι κατ’ ανάγκην την ημέρα εντοιχισμού της. Η πλήρης στρατιωτική επικράτηση στο νησί ακολούθησε μετά την κατάληψη της πόλης.

Στις 5 Μαΐου 1948, σχεδόν έναν μήνα μετά την ιδρυτική συγκέντρωση της Τεκτονικής Στοάς «Κλεόβουλος» και λίγες ημέρες μετά την αναγνώρισή της από τη Μεγάλη Στοά της Ελλάδος, πραγματοποιήθηκε στη Ρόδο η εκλογή του πρώτου Συμβουλίου Αξιωματικών. Η συνεδρίαση έγινε υπό την προεδρία του προσωρινού Σεβασμίου Γεωργίου Θωμά Γεωργιάδη, ο οποίος είχε προεδρεύσει και της ιδρυτικής συνάντησης της 7ης Απριλίου στην κατοικία του Ιωάννη Φραγκούλη, στις Εκατό Χουρμαδιές.

Πρώτος εκλεγμένος Σεβάσμιος αναδείχθηκε ο Ανδρέας Καραμεσίνης (1901–1979), υπάλληλος της Αγροτικής Τράπεζας. Η διάκριση ανάμεσα στον προσωρινό προεδρεύοντα Γεωργιάδη και στον πρώτο εκλεγμένο Σεβάσμιο Καραμεσίνη είναι σημαντική για την ακριβή απόδοση των γεγονότων. Όπως επισημαίνει ο Κώστας Τσαλαχούρης στη «Ροδιακή», το πρακτικό της 7ης Απριλίου παρουσιάζει ορισμένες ιδιομορφίες στις υπογραφές και στους προσωρινούς τίτλους, ενώ η ψηφοφορία της 5ης Μαΐου προσδιορίζει σαφώς την εκλεγμένη διοίκηση.

Στις υπόλοιπες θέσεις του πρώτου Συμβουλίου εξελέγησαν ο Δημήτριος Κουρκουτάκης ως Α΄ Επόπτης και ο Νικόλαος Παρασκευάς ως Β΄ Επόπτης. Γραμματέας ανέλαβε ο Ιωάννης Φραγκούλης, Ρήτορας ο Παναγιώτης Κυριακίδης και Ταμίας ο Ιωάννης Παπαδάκης. Ο Κωνσταντίνος Γραμματικός εξελέγη Ελεονόμος, ο Ευστάθιος Χελιώτης Τελετάρχης, ο Δημήτριος Λεβιδιώτης Στεγαστής και ο Τηλέμαχος Αστερίου Δοκιμαστής. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται στο ιστορικό αφιέρωμα, όλοι οι εκλεγέντες έλαβαν από δεκατρείς ψήφους.

Τα πρόσωπα αυτά προέρχονταν από διαφορετικά επαγγέλματα και υπηρεσίες που δραστηριοποιούνταν στο νησί. Ο Φραγκούλης ήταν διευθυντής του Κρατικού Χημείου Ρόδου, ο Κουρκουτάκης διευθυντής της Αγροτικής Τράπεζας και ο Παρασκευάς νομομηχανικός Ρόδου. Η παρουσία τους αποτυπώνει τη σύνθεση ενός κύκλου που συγκροτήθηκε κατά τα πρώτα χρόνια της ελληνικής διοίκησης στα Δωδεκάνησα, μετά την αποχώρηση των βρετανικών αρχών και την επίσημη Ενσωμάτωση.

Η νέα διοίκηση δεν εγκαταστάθηκε τελετουργικά στον μεταγενέστερο χώρο την ημέρα της εκλογής της. Αυτό συνέβη την 1η Σεπτεμβρίου 1948, όταν εγκαινιάστηκε ο τεκτονικός ναός στην οδό Ιπποτών. Σύμφωνα με το ίδιο αφιέρωμα, για τη διάθεση του ιστορικού οικήματος είχε μεσολαβήσει προς την Αρχαιολογική Υπηρεσία ο τότε Στρατιωτικός Διοικητής Δωδεκανήσου Περικλής Ιωαννίδης.

Ο Ανδρέας Καραμεσίνης παρέμεινε Σεβάσμιος την περίοδο 1948–1949. Τον διαδέχθηκε ο Νικόλαος Παρασκευάς για τα έτη 1949–1951, ακολούθησε ο Γεώργιος Στρίκης για την περίοδο 1951–1952, ο Ιωάννης Φραγκούλης για το 1953–1954 και ο Νεοκλής Καλαβρός για το 1954–1956, σύμφωνα με τον ιστορικό κατάλογο που δημοσίευσε η «Ροδιακή». Η ημερομηνία της 5ης Μαΐου 1948, επομένως, σηματοδοτεί τη μετάβαση από την προσωρινή ιδρυτική οργανωτική ομάδα στο πρώτο εκλεγμένο Συμβούλιο της στοάς.