Οι Ιταλοί καταλαμβάνουν την πόλη της Ρόδου

Στις 5 Μαΐου 1912 η πόλη της Ρόδου πέρασε υπό τον έλεγχο των ιταλικών δυνάμεων. Η εξέλιξη ήρθε μία ημέρα μετά την απόβαση στον κόλπο της Καλλιθέας και σήμανε την απώλεια του κυριότερου διοικητικού κέντρου του νησιού από τις οθωμανικές αρχές.

Η αναλυτική περιγραφή του πολέμου που δημοσιεύθηκε τον Δεκέμβριο του 1912 στα Proceedings του U.S. Naval Institute αναφέρει ότι ο Ιταλός ναύαρχος απαίτησε την παράδοση της πόλης και ότι, ύστερα από νέο τελεσίγραφο, οι ιταλικές στρατιωτικές και ναυτικές δυνάμεις την κατέλαβαν περίπου στις 10 το πρωί.

Η είσοδος των Ιταλών δεν σήμαινε ότι είχε τερματιστεί η σύγκρουση σε ολόκληρη τη Ρόδο. Τμήματα της οθωμανικής φρουράς είχαν αποχωρήσει από την πόλη στη διάρκεια της νύχτας και συγκεντρώνονταν στην ενδοχώρα, όπου θα ακολουθούσε η τελική επιχείρηση.

Η πόλη βρέθηκε αντιμέτωπη με αλλαγή διοίκησης, στρατιωτική παρουσία και αβεβαιότητα για το πολιτικό μέλλον του νησιού. Οι ελπίδες που είχαν δημιουργηθεί μεταξύ πολλών Ελλήνων κατοίκων για μελλοντική ένωση με την Ελλάδα συνυπήρχαν με την πραγματικότητα της νέας ιταλικής κατοχής.

Η Ιταλία είχε μεταφέρει τον πόλεμο με την Οθωμανική Αυτοκρατορία στο Αιγαίο προκειμένου να αυξήσει την πίεσή της για την έκβαση της σύγκρουσης στη Βόρεια Αφρική. Η Ρόδος, λόγω της γεωγραφικής και διοικητικής της θέσης, αποτέλεσε βασικό στόχο αυτής της επιχείρησης.

Η οθωμανική αντίσταση έμελλε να ολοκληρωθεί στην περιοχή της Ψίνθου. Σύμφωνα με τη λεπτομερή ιστορική αφήγηση της Treccani, η κύρια μάχη έγινε στις 16 Μαΐου και η παράδοση του διοικητή με τους άνδρες του καταγράφεται το επόμενο πρωί.

Η κατάληψη της πόλης στις 5 Μαΐου πρέπει συνεπώς να διακρίνεται από την απόβαση της 4ης Μαΐου και από την τελική παράδοση της οθωμανικής φρουράς. Αυτές οι τρεις στιγμές συναποτελούν τα κύρια στάδια της ιταλικής κατάληψης της Ρόδου.

Στην Κόκκινη Πόρτα ή Πύλη του Αγίου Ιωάννη είχε τοποθετηθεί αναμνηστική ιταλική πλάκα που μνημόνευε την 5η Μαΐου 1912, τον Giovanni Ameglio και την 6η Ειδική Μεραρχία. Η επιγραφή μαρτυρεί τον τρόπο με τον οποίο η ιταλική διοίκηση απαθανάτισε την είσοδο στην πόλη.

Η ημερομηνία της πλάκας αφορά τη μνημονευόμενη διέλευση και όχι κατ’ ανάγκην την ημέρα εντοιχισμού της. Η πλήρης στρατιωτική επικράτηση στο νησί ακολούθησε μετά την κατάληψη της πόλης.