Σαν σήμερα
στη Ρόδο

Στις 4 Ιανουαρίου 1932 η Ιταλία, που διοικούσε τότε τα Δωδεκάνησα, και η Τουρκία υπέγραψαν στην Άγκυρα συμφωνία για ζητήματα κυριαρχίας σε νησίδες και για την οριοθέτηση των χωρικών υδάτων στην περιοχή του Καστελλόριζου. Η συμφωνία εντάσσεται στη διαδικασία καθορισμού του θαλάσσιου ορίου ανάμεσα στα ιταλοκρατούμενα Δωδεκάνησα και τις μικρασιατικές ακτές.

Η ημερομηνία παραμένει σημαντική για τη νεότερη ιστορία του δωδεκανησιακού χώρου, επειδή οι ρυθμίσεις του 1932 εξακολουθούν να αναφέρονται στη σύγχρονη συζήτηση για τα θαλάσσια σύνορα. Μετά την παραχώρηση των Δωδεκανήσων στην Ελλάδα το 1947, η Ελλάδα διαδέχθηκε την Ιταλία στις σχετικές ρυθμίσεις, σύμφωνα με την επίσημη ελληνική θέση.

Στις 22 Ιουλίου 1926 τοποθετείται, σύμφωνα με την ιστορική παρουσίαση του σημερινού 3ου Γενικού Λυκείου Ρόδου, η ίδρυση της καπνοβιομηχανίας T.E.M.I. (Tabacchi Egei Manifattura Italiana). Η επιχείρηση αποτέλεσε έναν από τους μεγαλύτερους οργανωμένους βιομηχανικούς χώρους της Ρόδου κατά την Ιταλοκρατία. Η ημερομηνία αφορά την αναφερόμενη ίδρυση· δεν αποδεικνύει έναρξη παραγωγής την ίδια ημέρα.

Η εγκατάσταση συνδέθηκε με την περιοχή των σημερινών οδών Κομνηνών και Αγίων Αναργύρων. Το συγκρότημα προοριζόταν για την επεξεργασία καπνού και την παραγωγή τσιγάρων, με παραγωγικές αίθουσες, αποθήκες και βοηθητικούς χώρους. Η κανονική λειτουργία αναφέρεται ότι άρχισε το 1927, μετά την ίδρυση της εταιρείας.

Οι μαρτυρίες της εποχής αναφέρουν εμπορικά προϊόντα με ονομασίες όπως «Rodi» και «Samsum». Σε μεταγενέστερη ιστορική παρουσίαση γίνεται λόγος για απασχόληση έως και περίπου 600 εργαζομένων, αριθμός που δεν πρέπει να εκληφθεί ως προσωπικό της πρώτης ημέρας. Η μονάδα συνδέθηκε με τη διαμόρφωση μιας πολυάριθμης εργατικής κοινότητας στη Ρόδο.

Το ιταλικό διπλωματικό ευρετήριο του 1927 περιέχει αυτοτελή φάκελο για την T.E.M.I. με αντικείμενο την αίτηση τελωνειακών διευκολύνσεων για την εισαγωγή τσιγάρων στην Ιταλία (DGAC, Busta 17, fascicolo 29, posizione 26/2). Η αρχειακή αυτή περιγραφή τεκμηριώνει την επιδίωξη εμπορικής πρόσβασης στην ιταλική αγορά, όχι την έγκριση του αιτήματος, καθώς το πρωτότυπο περιεχόμενο του φακέλου δεν έχει ανακτηθεί.

Σημαντικό συμπληρωματικό τεκμήριο είναι η μνεία στη «Ροδιακή» της 2ας Ιουλίου 1928 για καταγγελίες ως προς το ωράριο και τις αποδοχές των εργατών. Η μαρτυρία αυτή χρειάζεται ανάγνωση του πρωτότυπου φύλλου για να αποδοθεί πιστά η γλώσσα και η έκταση των καταγγελιών. Δείχνει πάντως ότι η βιομηχανική επέκταση συνοδευόταν από κοινωνικά ζητήματα.

Για το 1926 καταγράφεται επίσης κυβερνητικό διάταγμα με ημερομηνία 10 Αυγούστου. Η διάκριση ίδρυσης, διοικητικής έγκρισης και λειτουργίας πρέπει να διατηρείται. Το συγκρότημα συνέχισε τη δραστηριότητά του και μετά την Ιταλοκρατία και αργότερα απέκτησε εκπαιδευτική χρήση.

Πρόσθετο ιστορικό πλαίσιο: η καπνοβιομηχανία TEMI διατηρούσε εμπορικές και παραγωγικές διασυνδέσεις και με άλλα Δωδεκάνησα, με αναφορές σε Καστελλόριζο, Κάλυμνο, Σύμη και Λέρο. Το ιταλικό διπλωματικό ευρετήριο καταγράφει, για το 1927, αλληλογραφία σχετικά με τελωνειακές διευκολύνσεις για την είσοδο τσιγάρων της επιχείρησης στην Ιταλία (DGAC, Busta 17, fascicolo 29, posizione 26/2). Η ιστορική παρουσίαση του 3ου ΓΕΛ Ρόδου παραπέμπει επίσης στη «Ροδιακή» της 2ας Ιουλίου 1928 για καταγγελίες εργασιακών συνθηκών. Πρόκειται για παραπομπή σε δημοσίευμα και όχι για αυτοτελή ανάγνωση του πρωτοτύπου. https://3lyk-rodou.dod.sch.gr/?page_id=3487