Σαν σήμερα
στη Ρόδο

Στις 20 Σεπτεμβρίου 1306 οι Ιωαννίτες Ιππότες κατέλαβαν το κάστρο Φεράκλου, κοντά στο σημερινό Χαράκι, στην ανατολική ακτή της Ρόδου. Η κατάληψή του καταγράφεται ως πρώιμη επιτυχία του Τάγματος στην εκστρατεία για την επικράτησή του στο νησί. Δεν σήμαινε την άμεση παράδοση της πόλης της Ρόδου, η οποία αντιστάθηκε για αρκετά ακόμη χρόνια.

Το Φεράκλος ήταν προϋπάρχον βυζαντινό οχυρό σε απόκρημνη θέση ανάμεσα στον κόλπο του Χαρακίου και στην παραλία της Αγίας Αγάθης. Από εκεί ελεγχόταν η γύρω παραλιακή ζώνη και ένα σημαντικό τμήμα των θαλάσσιων περασμάτων.

Μετά την κατάκτησή του, το φρούριο εντάχθηκε στο αμυντικό δίκτυο των Ιωαννιτών, οι οποίοι ενίσχυσαν επανειλημμένα τις οχυρώσεις της υπαίθρου. Μεταγενέστερες εργασίες άφησαν ίχνη στους πύργους, στα τείχη και στα οικόσημα.

Τα σωζόμενα ερείπια σήμερα φωτίζουν τη μετάβαση από τη βυζαντινή στην ιπποτική περίοδο και διατηρούν τη μνήμη της πρώτης φάσης της ιπποτικής επέκτασης στη Ρόδο.

Στις 15 Αυγούστου 1310, οι Ιωαννίτες Ιππότες καταλαμβάνουν την πόλη της Ρόδου. Η πόλη της Ρόδου περνά στον έλεγχο των Ιωαννιτών, ολοκληρώνοντας την κατάκτηση του νησιού και εγκαινιάζοντας την περίοδο της Ιπποτοκρατίας.

Στις 15 Αυγούστου 1310, σύμφωνα με την επικρατέστερη χρονολόγηση, η πόλη της Ρόδου περνά στον έλεγχο των Ιωαννιτών Ιπποτών. Η εξέλιξη αυτή εγκαινιάζει την περίοδο της Ιπποτοκρατίας, η οποία θα διαρκέσει έως το 1522.

Την 1η Ιανουαρίου 1523 οι τελευταίοι Ιωαννίτες Ιππότες αναχώρησαν από τη Ρόδο, μαζί με κατοίκους που επέλεξαν να τους ακολουθήσουν. Η έξοδος πραγματοποιήθηκε μετά την παράδοση της πόλης στον Σουλεϊμάν Α΄ και έβαλε οριστικό τέλος σε περισσότερους από δύο αιώνες ιπποτικής κυριαρχίας στο νησί.

Οι Ιωαννίτες περιπλανήθηκαν για χρόνια πριν εγκατασταθούν τελικά στη Μάλτα. Η αποχώρησή τους άλλαξε ριζικά την πολιτική και κοινωνική ιστορία της Ρόδου, η οποία εντάχθηκε πλέον στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και παρέμεινε υπό οθωμανική κυριαρχία έως το 1912.

Στις 26 Οκτωβρίου 1530, επτά χρόνια μετά την αναχώρησή τους από τη Ρόδο, οι Ιωαννίτες Ιππότες εγκαταστάθηκαν επίσημα στη Μάλτα, την οποία τους είχε παραχωρήσει ο αυτοκράτορας Κάρολος Ε΄, ως βασιλιάς της Σικελίας, με την έγκριση του πάπα Κλήμη Ζ΄. Μετά την παράδοση της Ρόδου στους Οθωμανούς και την έξοδο της 1ης Ιανουαρίου 1523, το Τάγμα είχε αναζητήσει νέα έδρα περνώντας από την Κρήτη, τη Σικελία και διάφορους σταθμούς της Ιταλίας και της δυτικής Μεσογείου. Η άφιξη στη Μάλτα έβαλε τέλος σε αυτή την επταετή περίοδο προσωρινών εγκαταστάσεων.

Μαζί με τους Ιππότες είχαν ακολουθήσει και οικογένειες Ροδιτών, που είχαν αφήσει πίσω τους σπίτια, περιουσίες και εκκλησιαστικά κειμήλια. Ο βασικός πυρήνας της νέας ελληνικής κοινότητας εγκαταστάθηκε στο Μπίργκου (Birgu, σημερινό Vittoriosa), το λιμάνι που αποτέλεσε την πρώτη έδρα του Τάγματος στη Μάλτα. Οι Ροδίτες οργάνωσαν τη θρησκευτική και επαγγελματική ζωή τους, συνδέθηκαν με ελληνικούς ναούς και διατήρησαν εικόνες που είχαν μεταφέρει από την πατρίδα τους, όπως την Παναγία Δαμασκηνή και την Παναγία Ελεημονήτρα.

Συμβολαιογραφικές πράξεις, εκκλησιαστικά έγγραφα και ιστορικές μαρτυρίες διασώζουν ονόματα οικογενειών της ροδιακής κοινότητας, ανάμεσά τους οι Καλαμιά, Μετάξη, Διασωρινού και Φουντομάλη. Μέλη της κοινότητας δραστηριοποιήθηκαν ως ιερείς, έμποροι και τεχνίτες, ενώ με την οικοδόμηση της Βαλέτας τον 16ο αιώνα η παρουσία τους επεκτάθηκε και στη νέα πρωτεύουσα. Η εγκατάσταση του 1530 αποτέλεσε την αρχή μιας διαρκούς ιστορικής σχέσης ανάμεσα στη Ρόδο και τη Μάλτα.

Διαβάστε το αναλυτικό αφιέρωμα του Rodosreport για τη φυγή των Ροδιτών το 1523, την επταετή περιπλάνηση και τις οικογένειές τους στη Μάλτα.

Στις 23 Ιουνίου 1306, αρχίζει η εκστρατεία των Ιωαννιτών για την κατάκτηση της Ρόδου. Οι Ιωαννίτες Ιππότες αρχίζουν την πολυετή εκστρατεία για την κατάληψη της Ρόδου από τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Στις 23 Ιουνίου 1306 τοποθετείται η έναρξη της εκστρατείας των Ιωαννιτών Ιπποτών για την κατάκτηση της Ρόδου.

Η επιχείρηση εξελίσσεται σε πολυετή αγώνα και καταλήγει στην εγκατάσταση του Τάγματος στο νησί.

Στις 23 Μαΐου 1480 ο οθωμανικός στόλος και στρατός φθάνουν στη Ρόδο και αρχίζει μία από τις σημαντικότερες πολιορκίες στην ιστορία του νησιού. Τη Ρόδο υπερασπίζονται οι Ιωαννίτες Ιππότες υπό τον Μεγάλο Μάγιστρο Pierre d’Aubusson, μαζί με κατοίκους και άλλες δυνάμεις της πόλης.

Η πολιορκία θα διαρκέσει σχεδόν τρεις μήνες, έως τον Αύγουστο του 1480, με σφοδρές επιθέσεις κατά των οχυρώσεων. Η τελική αποτυχία των Οθωμανών ενίσχυσε τη φήμη της οχυρωμένης Ρόδου σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Στις 3 Μαΐου 1481 ένας εξαιρετικά ισχυρός σεισμός έπληξε τη Ρόδο και προκάλεσε μεγάλες καταστροφές στην πόλη, στις οχυρώσεις και σε κτήρια. Η δόνηση αποτέλεσε το κύριο γεγονός μιας μακράς σεισμικής ακολουθίας που είχε αρχίσει με προσεισμούς και συνεχίστηκε με ισχυρούς μετασεισμούς.

Η καταστροφή ήρθε μόλις έναν χρόνο μετά τη μεγάλη οθωμανική πολιορκία του 1480. Οι Ιωαννίτες Ιππότες αναγκάστηκαν έτσι να επιταχύνουν εκτεταμένα έργα αποκατάστασης και ενίσχυσης των τειχών, αντιμετωπίζοντας ταυτόχρονα τις συνέπειες του πολέμου και της φυσικής καταστροφής.

Στις 22 Δεκεμβρίου 1522 γίνονται δεκτοί οι όροι παράδοσης της Ρόδου στους Οθωμανούς, έπειτα από πολιορκία μηνών από τις δυνάμεις του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς. Η συμφωνία σηματοδοτεί ουσιαστικά το τέλος της κυριαρχίας των Ιωαννιτών Ιπποτών στο νησί.

Οι Ιππότες και όσοι κάτοικοι επέλεξαν να φύγουν έλαβαν χρόνο για να αποχωρήσουν. Η αλλαγή κυριαρχίας το 1522 άνοιξε μια νέα περίοδο σχεδόν τεσσάρων αιώνων οθωμανικής παρουσίας στη Ρόδο.

Στις 19 Οκτωβρίου 2024 η Ρόδος υποδέχθηκε τον Fra’ John Dunlap, Μέγα Μάγιστρο του Κυρίαρχου Στρατιωτικού Τάγματος της Μάλτας, σε μια επίσκεψη με ιδιαίτερο ιστορικό συμβολισμό. Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση του Τάγματος, ήταν η πρώτη επίσημη επίσκεψη εν ενεργεία Μεγάλου Μαγίστρου του στη Ρόδο, το νησί που επί περισσότερους από δύο αιώνες αποτέλεσε έδρα των Ιωαννιτών Ιπποτών.

Η επίσκεψη πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο επαφών του Τάγματος στην Ελλάδα. Την προηγούμενη ημέρα ο Fra’ John Dunlap είχε συναντηθεί με την Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κατερίνα Σακελλαροπούλου. Στη Ρόδο είχε συναντήσεις με τον δήμαρχο Αλέξανδρο Κολιάδη και τον περιφερειάρχη Νοτίου Αιγαίου Γιώργο Χατζημάρκο, με αντικείμενο, μεταξύ άλλων, τη διατήρηση των δεσμών και τις δυνατότητες συνεργασίας.

Κεντρική στιγμή της ημέρας ήταν η επίσκεψη στο Παλάτι του Μεγάλου Μαγίστρου στη Μεσαιωνική Πόλη. Εκεί ο Fra’ John Dunlap και η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη εγκαινίασαν την ανανεωμένη μόνιμη έκθεση «Από τους Ιωαννίτες Ιππότες στους Ιππότες της Μάλτας». Η έκθεση παρουσιάζει την εξέλιξη του Τάγματος από τις απαρχές του έως τη σύγχρονη εποχή, με ιδιαίτερη έμφαση στον ιστορικό δεσμό του με τη Ρόδο.

Στις τέσσερις αίθουσες της έκθεσης αξιοποιούνται σημαντικά αντικείμενα, τεκμήρια και σύγχρονα οπτικοακουστικά μέσα. Ανάμεσα στα εκθέματα περιλαμβάνονται αναπαραγωγές ιστορικών εγγράφων, όπως η πράξη του 1530 με την οποία ο Κάρολος Ε΄ παραχώρησε τη Μάλτα στους Ιωαννίτες, καθώς και αναπαραγωγή της σεβαστής εικόνας της Παναγίας του Φιλερήμου. Η ανανεωμένη παρουσίαση συνδέει το παρελθόν της ιπποτικής Ρόδου με τη μετέπειτα πορεία του Τάγματος στη Μάλτα.

Η σημασία της επίσκεψης ξεπερνούσε το τελετουργικό μέρος της. Οι Ιωαννίτες εγκαταστάθηκαν οριστικά στη Ρόδο στις αρχές του 14ου αιώνα και τη διατήρησαν ως έδρα τους έως το 1522. Η επιστροφή ενός σύγχρονου Μεγάλου Μαγίστρου στο ιστορικό Παλάτι, με αφορμή μια έκθεση αφιερωμένη σε αυτή τη μακραίωνη διαδρομή, αποτέλεσε μια συμβολική συνάντηση της σημερινής Ρόδου με ένα καθοριστικό κεφάλαιο της μεσαιωνικής ιστορίας της.

Στις 17 Αυγούστου 1480 ολοκληρώθηκε η μεγάλη οθωμανική πολιορκία της Ρόδου με την αποχώρηση των επιτιθέμενων δυνάμεων. Για μήνες οι Ιωαννίτες Ιππότες και οι κάτοικοι είχαν αποκρούσει αλλεπάλληλες επιθέσεις εναντίον των οχυρώσεων της πόλης.

Η αποτυχία των Οθωμανών αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες στρατιωτικές επιτυχίες των Ιωαννιτών στη Ρόδο και απέκτησε μεγάλη απήχηση στην Ευρώπη. Η νίκη δεν έθεσε τέλος στην οθωμανική πίεση, όμως έδωσε στους Ιππότες δεκαετίες για να επισκευάσουν και να ενισχύσουν τα τείχη πριν από τη νέα πολιορκία του 1522.

Στις 28 Ιουλίου 1522 ο Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής φτάνει στη Ρόδο και αναλαμβάνει προσωπικά τη διεύθυνση της πολιορκίας. Η παρουσία του υπογραμμίζει τη μεγάλη στρατηγική σημασία που είχε η κατάληψη του νησιού για την Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Η πολιορκία είχε αρχίσει νωρίτερα, με τους Ιωαννίτες Ιππότες να υπερασπίζονται τα οχυρωματικά έργα της πόλης. Η άφιξη του σουλτάνου συνδέεται με την κλιμάκωση των επιχειρήσεων, που συνεχίστηκαν επί μήνες και κατέληξαν στην παράδοση της Ρόδου τον Δεκέμβριο του 1522. Η οθωμανική κατάκτηση άλλαξε την ιστορική πορεία του νησιού.

Στις 28 Φεβρουαρίου 2006 πραγματοποιήθηκε στη Ρόδο η πρώτη Μεσαιωνική Γιορτή, μια πρωτοβουλία που επιδίωξε να επαναφέρει τη μεσαιωνική ιστορία του νησιού στη δημόσια ζωή μέσα από δρώμενα, στολές και συμμετοχικές εκδηλώσεις. Την ημερομηνία καταγράφει δημοσίευμα της εποχής, το οποίο αναφέρεται στην πρώτη διοργάνωση και στην προσπάθεια του συλλόγου «Μεσαιωνικό Ρόδο» να αναδείξει την ιστορική κληρονομιά της πόλης.

Η προσπάθεια είχε αρχίσει να οργανώνεται νωρίτερα. Όπως αφηγήθηκε αργότερα η δημιουργός του θεσμού, η ιδέα ωρίμασε το 2004, ενώ το 2005 ιδρύθηκε ο σύλλογος «Μεσαιωνικό Ρόδο». Με τη στήριξη τοπικών φορέων πραγματοποιήθηκε το 2006 η πρώτη γιορτή, που λειτουργούσε ως εισαγωγή στον κόσμο της μεσαιωνικής ιστορικής αναβίωσης.

Τον Μάιο του 2007 ακολούθησε το Μεσαιωνικό Φεστιβάλ με πιο συγκροτημένο χαρακτήρα ιστορικής αναπαράστασης και έκτοτε η διοργάνωση καθιερώθηκε ως επαναλαμβανόμενη πολιτιστική δράση. Η ιστορική επέτειος αφορά το ξεκίνημα του θεσμού και όχι κάθε μεταγενέστερη ετήσια διοργάνωση.