Σαν σήμερα
στη Ρόδο

Τη νύχτα της 1ης προς 2α Μαΐου 1945, άνδρες του Ιερού Λόχου και βρετανικά τμήματα καταδρομών πραγματοποίησαν συντονισμένες επιθέσεις εναντίον γερμανικών θέσεων στη δυτική Ρόδο και στη γειτονική Αλιμιά. Οι γερμανικές φρουρές εξακολουθούσαν να κατέχουν στρατιωτικά σημεία των νησιών, παρά την αποχώρηση των δυνάμεων του Άξονα από την ηπειρωτική Ελλάδα μήνες νωρίτερα. Η ενέργεια καταγράφεται και στο επίσημο χρονολόγιο του Γενικού Επιτελείου Στρατού ως μία από τις τελευταίες επιχειρήσεις του Ιερού Λόχου.

Η επιχείρηση σχεδιάστηκε με πολλαπλές ομάδες που θα αποβιβάζονταν σε διαφορετικές ακτές και θα προσέβαλλαν συγκεκριμένα φυλάκια. Για τη δυτική Ρόδο, οι αναλυτικές ιστορικές αφηγήσεις αναφέρουν την περιοχή της αρχαίας Κυμισάλας και του Χειμαρασιού, καθώς και θέσεις που κατονομάζονται Φόκα, Στέλι, Νότι και Βουνάρα. Η προσέγγιση έγινε με αποβατικά μέσα υπό συνθήκες νυχτερινής επιχειρήσεως, ενώ δυσχέρειες στην προσέγγιση ορισμένων ακτών επέφεραν καθυστερήσεις.

Στον τομέα της Κυμισάλας αναφέρεται ως επικεφαλής ο ταγματάρχης Μαντούβαλος, ενώ σε άλλη ομάδα για τα φυλάκια Φόκα και Στέλι κατονομάζεται ο λοχαγός Τσεπαπαδάκης. Οι ιστορικές περιγραφές αναφέρουν επιθέσεις σε θέσεις με πυροβόλα, οπλισμό και αποθήκες. Παράλληλα, η ομάδα που έδρασε στην Αλιμιά στράφηκε εναντίον της τοπικής φρουράς και πολεμικών εγκαταστάσεων. Η ακριβής αριθμητική κατανομή καταδρομέων και απωλειών διαφέρει σε επιμέρους αφηγήσεις, γι’ αυτό ο ιστορικός πυρήνας της καταχώρησης παραμένει στα επαληθευμένα σημεία.

Η περιοχή του Μονολίθου και οι δυτικές ακτές της Ρόδου συνδέονται με τις θαλάσσιες προσεγγίσεις και τη δραστηριότητα κατοίκων που υποστήριζαν τον αντιστασιακό αγώνα. Οι ακτές δεν ήταν απλώς γεωγραφικό σκηνικό: η επιτυχία τέτοιων επιχειρήσεων απαιτούσε γνώση των όρμων, της διαμόρφωσης του εδάφους και των κινήσεων της κατοχικής φρουράς. Για συγκεκριμένα ονόματα ντόπιων οδηγών χρειάζεται ξεχωριστή πρωτογενής διασταύρωση.

Λίγες ημέρες αργότερα ακολούθησε η παράδοση των γερμανικών δυνάμεων των Δωδεκανήσων στη Σύμη και η άφιξη συμμαχικών μονάδων στη Ρόδο. Η καταδρομή της 1ης–2ας Μαΐου είχε συνεπώς θέση στην τελική στρατιωτική αλληλουχία πριν από τη λήξη της Κατοχής. Δεν ήταν όμως η τελευταία ενέργεια του Ιερού Λόχου στον πόλεμο: το επίσημο χρονολόγιο καταγράφει και επιχείρηση στη Μήλο στις 3–4 Μαΐου 1945.

Στις 2 Μαΐου 1987 συλλέγεται στο σπήλαιο Κουμέλλο, στον Αρχάγγελο, δείγμα μιας άγνωστης τότε σπηλαιόβιας χιλιοποδαρούσας. Το υλικό αυτό θα αποτελέσει αργότερα μέρος της επιστημονικής τεκμηρίωσης του είδους Hyleoglomeris translucida.

Η επίσημη περιγραφή του είδους δημοσιεύθηκε το 2013. Η ανακάλυψη υπογραμμίζει τη βιοποικιλότητα των σπηλαίων της Ρόδου και τη σημασία των απομονωμένων υπόγειων οικοσυστημάτων για την εξέλιξη ειδών με πολύ περιορισμένη γεωγραφική εξάπλωση.