Σαν σήμερα
στη Ρόδο

Στις 7 Ιουλίου 1946 το Δημοτικό Συμβούλιο Αθηναίων εξέδωσε το υπ’ αριθμόν 14 ψήφισμά του για την επικείμενη επανένωση των Δωδεκανήσων με το ελληνικό κράτος. Η πράξη διασώζεται στο Ιστορικό Αρχείο του Δήμου Αθηναίων και αποτελεί πολύτιμο πρωτογενές τεκμήριο του κλίματος που επικρατούσε στην Ελλάδα μετά την απελευθέρωση των νησιών.

Την εποχή εκείνη η Ρόδος και τα υπόλοιπα Δωδεκάνησα βρίσκονταν υπό βρετανική στρατιωτική διοίκηση. Η γερμανική κατοχή είχε λήξει τον Μάιο του 1945, όμως το ζήτημα της οριστικής κυριαρχίας παρέμενε συνδεδεμένο με τις μεταπολεμικές διεθνείς διαπραγματεύσεις. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, τα ψηφίσματα ελληνικών αρχών είχαν συμβολική και πολιτική σημασία.

Η απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου της πρωτεύουσας αποτύπωνε τη δημόσια στήριξη προς το αίτημα των κατοίκων των νησιών. Παρότι εκδόθηκε στην Αθήνα, αφορά άμεσα ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα της νεότερης ιστορίας της Ρόδου.

Η ιστορική συνέχεια οδηγεί στην ανάληψη της διοίκησης των Δωδεκανήσων από την Ελλάδα στις 31 Μαρτίου 1947 και στην επίσημη τελετή της Ενσωμάτωσης στις 7 Μαρτίου 1948. Η καταχώρηση αφορά το συγκεκριμένο ψήφισμα του 1946 και δεν ταυτίζει αυτές τις διαφορετικές ημερομηνίες.

Στις 7 Μαρτίου 1948 πραγματοποιήθηκε στη Ρόδο η επίσημη τελετή της Ενσωμάτωσης της Δωδεκανήσου στην Ελλάδα. Η ημέρα καθιερώθηκε ως ορόσημο για τα νησιά και τιμάται κάθε χρόνο ως επέτειος της Ένωσης. Οι πανηγυρικές εκδηλώσεις επισφράγισαν μια μακρά περίοδο ξένης κυριαρχίας, πολέμου και μεταβατικής διοίκησης.

Η πορεία προς την Ενσωμάτωση είχε προηγούμενους σταθμούς: τη Συνθήκη Ειρήνης των Παρισίων στις 10 Φεβρουαρίου 1947, την ανάληψη της διοίκησης από την Ελλάδα στις 31 Μαρτίου 1947 και τον Νόμο 518/1948. Η επίσημη γιορτή του Μαρτίου 1948 δεν ταυτίζεται χρονικά με αυτά τα γεγονότα, αλλά αποτελεί τη δημόσια κορύφωση της ιστορικής μετάβασης. Για τη Ρόδο, η επέτειος συνδέθηκε με τη νέα πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα της μεταπολεμικής εποχής.

Στις 22 Μαρτίου 1948 η «Ροδιακή» επανακυκλοφορεί μετά την Ενσωμάτωση. Η εφημερίδα επανακυκλοφορεί μετά τη διακοπή της από το 1939 και την Ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου. Η επανέκδοση της εφημερίδας σηματοδοτεί την επιστροφή ενός ιστορικού εντύπου της Ρόδου στη δημόσια ζωή του νησιού.

Η επανεμφάνιση του φύλλου ακολούθησε τις ιστορικές αλλαγές στη διοίκηση των νησιών και την επίσημη τελετή Ενσωμάτωσης της 7ης Μαρτίου 1948. Η εφημερίδα αποτέλεσε έκτοτε σταθερό σημείο αναφοράς για την καταγραφή της τοπικής επικαιρότητας.

Στις 5 Μαρτίου 1950, ο Ιωάννης Ζίγδης εκλέγεται βουλευτής Δωδεκανήσου. Στις πρώτες βουλευτικές εκλογές στις οποίες συμμετέχουν οι Δωδεκανήσιοι μετά την Ενσωμάτωση, ο Ιωάννης Ζίγδης εκλέγεται ένας από τους τέσσερις βουλευτές της περιοχής.

Στις 5 Μαρτίου 1950 οι Δωδεκανήσιοι συμμετέχουν για πρώτη φορά σε βουλευτικές εκλογές μετά την Ενσωμάτωση. Ο Ιωάννης Ζίγδης εκλέγεται ένας από τους τέσσερις βουλευτές που εκπροσωπούν τα Δωδεκάνησα στη Βουλή των Ελλήνων.

Στις 5 Μαρτίου 1950, ο Στέλιος Κωτιάδης εκλέγεται βουλευτής της ελεύθερης Δωδεκανήσου. Στις πρώτες βουλευτικές εκλογές μετά την Ενσωμάτωση ο Στέλιος Κωτιάδης εκλέγεται βουλευτής Δωδεκανήσου. Στις 5 Μαρτίου 1950 ο Στέλιος Κωτιάδης εκλέγεται βουλευτής Δωδεκανήσου στις πρώτες βουλευτικές εκλογές μετά την Ενσωμάτωση.

Θα ακολουθήσει μακρά πολιτική διαδρομή, με επανειλημμένες εκλογές στη Βουλή και θητεία ως υπουργός Εμπορικής Ναυτιλίας.

Η συγκεκριμένη ημερομηνία αποτελεί σταθμό της πολιτικής ιστορίας της Δωδεκανήσου. Η εκλογή σε αξίωμα πρέπει να διακρίνεται από την επίσημη ανάληψη καθηκόντων, η οποία μπορεί να πραγματοποιήθηκε σε διαφορετική ημερομηνία.

Στις 23 Απριλίου 1955 ολοκληρώθηκε μία ιδιαίτερα σημαντική μεταβολή στη διοικητική ιστορία της Δωδεκανήσου: η Γενική Διοίκηση Δωδεκανήσου καταργήθηκε και αντικαταστάθηκε από τη Νομαρχία Δωδεκανήσου. Η αλλαγή δεν ήταν απλώς μια μετονομασία υπηρεσίας. Σηματοδότησε τη μετάβαση από το ιδιαίτερο μεταβατικό διοικητικό καθεστώς που είχε διαμορφωθεί μετά την Ενσωμάτωση προς το κοινό νομαρχιακό σύστημα της ελληνικής επικράτειας.

Μετά την επίσημη Ενσωμάτωση το 1948, η Γενική Διοίκηση είχε αναλάβει το δύσκολο έργο να ενοποιήσει τις υπηρεσίες, τη νομοθεσία και τη δημόσια διοίκηση ενός νησιωτικού συμπλέγματος που είχε περάσει διαδοχικά από την οθωμανική και την ιταλική κυριαρχία, τη γερμανική κατοχή και τη βρετανική στρατιωτική διοίκηση. Η προσαρμογή αυτή αφορούσε την καθημερινότητα των κατοίκων: την εκπαίδευση, τις δημόσιες υπηρεσίες, τις συγκοινωνίες, τη γεωργία, την οικονομία και τις διοικητικές συναλλαγές.

Το 1955 κρίθηκε ότι η ειδική διοικητική αυτή αποστολή είχε πλέον ολοκληρωθεί. Η ίδρυση της Νομαρχίας επέτρεψε στα Δωδεκάνησα να οργανωθούν με το θεσμικό πλαίσιο που ίσχυε στις υπόλοιπες νομαρχίες της χώρας. Πρώτος νομάρχης αναφέρεται ο Γεώργιος Ρεμπάκος. Η αλλαγή συνδέεται με τον νόμο 3200/1955 και αποτελεί μία από τις τελευταίες θεσμικές πράξεις της μεταπολεμικής διοικητικής ενσωμάτωσης.

Η 23η Απριλίου 1955 καταγράφεται έτσι ως σταθμός στην ιστορία της τοπικής αυτοδιοίκησης και της κρατικής διοίκησης στα νησιά. Η Νομαρχία Δωδεκανήσου συνέχισε να αποτελεί κεντρικό διοικητικό θεσμό επί δεκαετίες, μέχρι τις μεγάλες μεταρρυθμίσεις της αιρετής νομαρχιακής αυτοδιοίκησης και, αργότερα, του σχεδίου «Καλλικράτης».

Έως το 1929 ολοκληρώνεται ο ναός του Αγίου Ιωάννη στο Μανδράκι, ο οποίος σήμερα είναι γνωστός ως Ιερός Ναός Ευαγγελισμού της Θεοτόκου. Το κτίριο ανεγέρθηκε την περίοδο 1924/25–1929 ως σύγχρονη αρχιτεκτονική αναφορά στον παλαιό ιπποτικό ναό του Αγίου Ιωάννη.

Μετά την Ενσωμάτωση αποδόθηκε στην ορθόδοξη λατρεία και απέκτησε κεντρικό ρόλο στη θρησκευτική ζωή της πόλης. Η περίοδος κατασκευής είναι γνωστή, αλλά δεν έχει εντοπιστεί ακριβής ημερομηνία ολοκλήρωσης.

Στις 19 Οκτωβρίου 1947 πραγματοποιήθηκε γενική απογραφή του πληθυσμού των Δωδεκανήσων. Καταγράφηκαν ο πραγματικός, ο νόμιμος και ο μόνιμος πληθυσμός ανά επαρχία, νησί και δήμο, προσφέροντας στην Ελληνική Στρατιωτική Διοίκηση μια αναλυτική εικόνα του πληθυσμού λίγο πριν από την οριστική ενσωμάτωση των νησιών.

Η απογραφή έχει ιδιαίτερη ιστορική αξία επειδή αποτυπώνει δημογραφικά τη Ρόδο και τα υπόλοιπα Δωδεκάνησα στο μεταίχμιο της διοικητικής αλλαγής. Τα αποτελέσματά της δημοσιεύθηκαν αργότερα στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως και αποτέλεσαν επίσημη βάση για τη νέα ελληνική διοίκηση.

Στις 14 Μαρτίου 1948, λίγες ημέρες μετά τον επίσημο εορτασμό της Ενσωμάτωσης της Δωδεκανήσου, ιδρύθηκε η «Ένωσις Ιεροψαλτών Ρόδου και Περιχώρων». Το σωματείο επιδίωξε να ενώσει τους ιεροψάλτες της πόλης και των χωριών και να στηρίξει τη διδασκαλία και τη διατήρηση της βυζαντινής μουσικής παράδοσης.

Η ίδρυσή του στηρίχθηκε σε μια παλαιότερη εκκλησιαστική και μουσική δραστηριότητα στη Ρόδο. Στις ιστορικές αναφορές για την ψαλτική εκπαίδευση ξεχωρίζουν η προσπάθεια δημιουργίας σχολής βυζαντινής μουσικής κατά τη δεκαετία του 1930 και η προσφορά παλαιών δασκάλων και πρωτοψαλτών. Η αρχική διοίκηση του 1948 δεν έχει ακόμη ταυτοποιηθεί από πρωτότυπο πρακτικό.

Ιδιαίτερη μορφή της μεταγενέστερης πορείας υπήρξε ο Ευάγγελος Μουτάφης, προς τιμήν του οποίου ο σύλλογος υιοθέτησε τη σημερινή επωνυμία «Σύλλογος Ιεροψαλτών Ρόδου – Ευάγγελος Μουτάφης», έπειτα από απόφαση της γενικής συνέλευσης στις 22 Φεβρουαρίου 2015. Η ιστορία του συλλόγου αποτυπώνει τη συνέχεια της εκκλησιαστικής μουσικής παράδοσης του νησιού.

Στις 2 Ιουλίου 1948 αρχίζει το 21ο ετήσιο συνέδριο της Pan-Rhodian Society of America «Apollon». Η διοργάνωση, που διήρκεσε έως τις 5 Ιουλίου, πραγματοποιήθηκε λίγους μήνες μετά την επίσημη Ενσωμάτωση των Δωδεκανήσων στην Ελλάδα.

Το τεκμήριο σώζεται στο Αρχείο Νικολάου Μαυρή της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών και αποτυπώνει την οργανωμένη παρουσία των Ροδίων της αμερικανικής διασποράς.

Στις 6 Μαρτίου 2017 ο τότε Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας Προκόπης Παυλόπουλος επισκέφθηκε τη Ρόδο και ανακηρύχθηκε επίτιμος δημότης της πόλης. Η επίσκεψη συνδέθηκε με τις επετειακές εκδηλώσεις για την Ενσωμάτωση των Δωδεκανήσων και με την ανάδειξη της ιστορικής σημασίας της 7ης Μαρτίου 1948.

Ο Δήμος Ρόδου, επί δημαρχίας Φώτη Χατζηδιάκου, είχε προγραμματίσει την τιμητική ανακήρυξη και την παρουσίαση της μελέτης αναστήλωσης του Παναγίου Τάφου, παρουσία εκκλησιαστικών εκπροσώπων. Η επίσκεψη αποτύπωνε τις επαφές της δημοτικής αρχής με την πολιτειακή ηγεσία και την πρόθεση να συνδεθούν οι επετειακές εκδηλώσεις με ευρύτερα πολιτιστικά θέματα.

Η Ρόδος διατηρεί ιδιαίτερη θέση στο τελετουργικό των εθνικών επετείων λόγω της σχετικά πρόσφατης Ενσωμάτωσής της στην Ελλάδα. Οι επισκέψεις Προέδρων της Δημοκρατίας συχνά συνοδεύονται από συμβολικές τιμές και δημόσιες ομιλίες για την ιστορία των νησιών.

Η 6η Μαρτίου 2017 καταγράφεται ως ημερομηνία της ανακήρυξης. Δεν πρέπει να συγχέεται με την επέτειο της 7ης Μαρτίου, ούτε με προηγούμενη διάκριση του Προκόπη Παυλόπουλου από τον πρώην Δήμο Αρχαγγέλου.

Στις 18 Απριλίου 1957 ο βασιλιάς Παύλος και η βασίλισσα Φρειδερίκη βρίσκονται στη Ρόδο στο πλαίσιο εκδηλώσεων που συνδέονται με τη δέκατη επέτειο από την Ενσωμάτωση των Δωδεκανήσων. Η βασιλική παρουσία εντάσσεται στις επίσημες τελετές μνήμης για τη μετάβαση των νησιών στην ελληνική κυριαρχία μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η επίσκεψη αποτελεί χαρακτηριστικό στιγμιότυπο της μεταπολεμικής δημόσιας ζωής της Ρόδου, όταν οι επετειακές εκδηλώσεις της Ενσωμάτωσης είχαν ιδιαίτερη πολιτική και συμβολική βαρύτητα.