Σαν σήμερα
στη Ρόδο

Τον Αύγουστο του 1912 γεννιέται στην Ίστριο της Ρόδου ο Στέλιος Η. Κωτιάδης. Θα αναδειχθεί σε κεντρική πολιτική μορφή της μεταπολεμικής Δωδεκανήσου, με πολυετή κοινοβουλευτική παρουσία και κυβερνητικά καθήκοντα. Κωτιάδης, ο οποίος θα εξελιχθεί σε μία από τις σημαντικότερες πολιτικές μορφές της μεταπολεμικής Δωδεκανήσου.

Η γέννησή του στην Ίστριο αποτελεί τοπικό βιογραφικό στοιχείο, ενώ η πολιτική σταδιοδρομία του ανήκει σε πολύ μεταγενέστερη περίοδο. Καθώς δεν έχει τεκμηριωθεί συγκεκριμένη ημέρα μέσα στον Αύγουστο, η καταχώρηση πρέπει να παραμείνει χωρίς ακριβή ημερομηνία ημέρας και μήνα.

Στην παραλιακή περιοχή που σήμερα συνδέεται με τον Ναυτικό Όμιλο Ρόδου λειτουργούσε έως το 1912 οθωμανικός Υγειονομικός Σταθμός και Λοιμοκαθαρτήριο, γνωστός ως καραντίνα ή λαζαρέτο. Η σχετική χωροθέτηση περιγράφεται σε ιστορική παρουσίαση του Ναυτικού Ομίλου.

Η εγκατάσταση εξυπηρετούσε τον υγειονομικό έλεγχο της θαλάσσιας κυκλοφορίας, ιδιαίτερα σε περιόδους ανησυχίας για μεταδοτικές ασθένειες. Οι καραντίνες ήταν βασικό μέσο προστασίας των λιμανιών κατά τον 19ο και τις αρχές του 20ού αιώνα, όταν η Ρόδος είχε πυκνή επαφή με τα παράλια της Ανατολικής Μεσογείου.

Μετά την ιταλική κατάληψη η περιοχή χρησιμοποιήθηκε ως λιμενική εγκατάσταση κατά την περίοδο 1912–1929. Στη συνέχεια συνδέθηκε με τη ναυταθλητική δραστηριότητα του Marechiaro και το σκοπευτήριο Tiro a Volo, με αναφερόμενη χρήση κατά την περίοδο 1931–1947.

Από το 1947 ο ίδιος παραθαλάσσιος χώρος συνδέεται με την ιστορία του Ναυτικού Ομίλου Ρόδου. Δεν έχει αποδειχθεί ότι το σημερινό κτίριο του Ομίλου αποτελεί αυτούσιο το κτίριο του οθωμανικού Υγειονομείου· η εγγραφή αφορά πρωτίστως τη διαδοχή χρήσεων της θέσης.

Τα ξημερώματα της 4ης Μαΐου 1912, οι ιταλικές δυνάμεις άρχισαν την απόβασή τους στον κόλπο της Καλλιθέας, στην ανατολική ακτή της Ρόδου. Ήταν η πρώτη φάση μιας οργανωμένης στρατιωτικής επιχείρησης που θα άλλαζε τη διοίκηση του νησιού ύστερα από σχεδόν τέσσερις αιώνες οθωμανικής κυριαρχίας.

Ο Ιταλοτουρκικός Πόλεμος είχε ξεκινήσει το 1911, με κύριο πεδίο τις οθωμανικές επαρχίες της Βόρειας Αφρικής. Η μεταφορά στρατιωτικών επιχειρήσεων στο Αιγαίο αποτελούσε μέσο πίεσης προς την Οθωμανική Αυτοκρατορία και επέφερε ριζική αλλαγή στο καθεστώς της Ρόδου.

Την επιχείρηση διηύθυνε ο στρατηγός Τζοβάνι Μπατίστα Αμέλιο (Giovanni Battista Ameglio), με τη συμμετοχή δυνάμεων του ιταλικού στρατού και την υποστήριξη του πολεμικού ναυτικού. Η επιλογή της Καλλιθέας επέτρεψε στα αποβατικά τμήματα να κινηθούν από την ακτή προς το διοικητικό κέντρο του νησιού.

Σύμφωνα με ναυτική ιστορική καταγραφή που δημοσιεύθηκε ήδη τον Δεκέμβριο του 1912 στο περιοδικό Proceedings του αμερικανικού Ναυτικού Ινστιτούτου, οι ιταλικές δυνάμεις προχώρησαν προς την πόλη, ενώ το πολεμικό ναυτικό απηύθυνε απαίτηση παράδοσης προς την οθωμανική διοίκηση. Οι ενέργειες εκείνης της ημέρας δεν ισοδυναμούσαν με παράδοση ολόκληρης της Ρόδου.

Η οθωμανική φρουρά δεν επέλεξε να υπερασπιστεί μέχρι τέλους την πόλη. Αποσύρθηκε προς το εσωτερικό του νησιού, στην ευρύτερη περιοχή της Ψίνθου, όπου επρόκειτο να οργανωθεί η τελική στρατιωτική αντιπαράθεση. Έτσι, η 4η Μαΐου συνδέεται με την απόβαση, ενώ η είσοδος των Ιταλών στην πόλη χρονολογείται την επομένη.

Οι στρατιωτικές εξελίξεις προκάλεσαν προσδοκίες και ανησυχίες στην τοπική κοινωνία. Σε τμήμα του ελληνικού πληθυσμού δημιουργήθηκε η ελπίδα ότι η αποχώρηση της οθωμανικής εξουσίας θα άνοιγε τον δρόμο προς την ένωση με την Ελλάδα. Η προσδοκία αυτή δεν επιβεβαιώθηκε τότε: η Ρόδος πέρασε σε ιταλική στρατιωτική κατοχή.

Η εκστρατεία συνεχίστηκε για περίπου δύο εβδομάδες. Στις 5 Μαΐου καταλήφθηκε η πόλη και στις 16–17 Μαΐου ολοκληρώθηκαν οι επιχειρήσεις στην Ψίνθο και η παράδοση της οθωμανικής φρουράς, σύμφωνα με την αναλυτική χρονολόγηση της ιταλικής εγκυκλοπαίδειας Treccani.

Η 4η Μαΐου 1912 σηματοδοτεί επομένως την αρχή της Ιταλοκρατίας ως στρατιωτικής παρουσίας στη Ρόδο, όχι την ίδια την τελική παράδοση του νησιού. Η ιταλική διοίκηση θα παραμείνει έως το 1943· θα ακολουθήσουν η γερμανική και βρετανική περίοδος, προτού τα Δωδεκάνησα ενσωματωθούν επίσημα στην Ελλάδα το 1948.

Στις 5 Μαΐου 1912 η πόλη της Ρόδου πέρασε υπό τον έλεγχο των ιταλικών δυνάμεων. Η εξέλιξη ήρθε μία ημέρα μετά την απόβαση στον κόλπο της Καλλιθέας και σήμανε την απώλεια του κυριότερου διοικητικού κέντρου του νησιού από τις οθωμανικές αρχές.

Η αναλυτική περιγραφή του πολέμου που δημοσιεύθηκε τον Δεκέμβριο του 1912 στα Proceedings του U.S. Naval Institute αναφέρει ότι ο Ιταλός ναύαρχος απαίτησε την παράδοση της πόλης και ότι, ύστερα από νέο τελεσίγραφο, οι ιταλικές στρατιωτικές και ναυτικές δυνάμεις την κατέλαβαν περίπου στις 10 το πρωί.

Η είσοδος των Ιταλών δεν σήμαινε ότι είχε τερματιστεί η σύγκρουση σε ολόκληρη τη Ρόδο. Τμήματα της οθωμανικής φρουράς είχαν αποχωρήσει από την πόλη στη διάρκεια της νύχτας και συγκεντρώνονταν στην ενδοχώρα, όπου θα ακολουθούσε η τελική επιχείρηση.

Η πόλη βρέθηκε αντιμέτωπη με αλλαγή διοίκησης, στρατιωτική παρουσία και αβεβαιότητα για το πολιτικό μέλλον του νησιού. Οι ελπίδες που είχαν δημιουργηθεί μεταξύ πολλών Ελλήνων κατοίκων για μελλοντική ένωση με την Ελλάδα συνυπήρχαν με την πραγματικότητα της νέας ιταλικής κατοχής.

Η Ιταλία είχε μεταφέρει τον πόλεμο με την Οθωμανική Αυτοκρατορία στο Αιγαίο προκειμένου να αυξήσει την πίεσή της για την έκβαση της σύγκρουσης στη Βόρεια Αφρική. Η Ρόδος, λόγω της γεωγραφικής και διοικητικής της θέσης, αποτέλεσε βασικό στόχο αυτής της επιχείρησης.

Η οθωμανική αντίσταση έμελλε να ολοκληρωθεί στην περιοχή της Ψίνθου. Σύμφωνα με τη λεπτομερή ιστορική αφήγηση της Treccani, η κύρια μάχη έγινε στις 16 Μαΐου και η παράδοση του διοικητή με τους άνδρες του καταγράφεται το επόμενο πρωί.

Η κατάληψη της πόλης στις 5 Μαΐου πρέπει συνεπώς να διακρίνεται από την απόβαση της 4ης Μαΐου και από την τελική παράδοση της οθωμανικής φρουράς. Αυτές οι τρεις στιγμές συναποτελούν τα κύρια στάδια της ιταλικής κατάληψης της Ρόδου.

Στην Κόκκινη Πόρτα ή Πύλη του Αγίου Ιωάννη είχε τοποθετηθεί αναμνηστική ιταλική πλάκα που μνημόνευε την 5η Μαΐου 1912, τον Giovanni Ameglio και την 6η Ειδική Μεραρχία. Η επιγραφή μαρτυρεί τον τρόπο με τον οποίο η ιταλική διοίκηση απαθανάτισε την είσοδο στην πόλη.

Η ημερομηνία της πλάκας αφορά τη μνημονευόμενη διέλευση και όχι κατ’ ανάγκην την ημέρα εντοιχισμού της. Η πλήρης στρατιωτική επικράτηση στο νησί ακολούθησε μετά την κατάληψη της πόλης.

Στις 16 Μαΐου 1912 η περιοχή της Ψίνθου έγινε το επίκεντρο της τελευταίας μεγάλης στρατιωτικής αναμέτρησης ανάμεσα στις ιταλικές δυνάμεις και την οθωμανική φρουρά της Ρόδου. Η μάχη ακολούθησε την απόβαση στην Καλλιθέα στις 4 Μαΐου και την κατάληψη της πόλης την επομένη.

Μετά την υποχώρηση από την πόλη, περίπου χίλιοι Οθωμανοί στρατιώτες, σύμφωνα με την ιταλική εγκυκλοπαίδεια Treccani, είχαν συγκεντρωθεί στην ενδοχώρα, κοντά στην Ψίνθο, επιχειρώντας να διατηρήσουν τη δυνατότητα οργανωμένης αντίστασης.

Ο Ιταλός διοικητής, στρατηγός Τζοβάνι Μπατίστα Αμέλιο, αποφάσισε να περικυκλώσει τις οθωμανικές δυνάμεις για να αποτρέψει τη διαφυγή τους και τη συνέχιση του πολέμου με διάσπαρτες ομάδες στο εσωτερικό του νησιού.

Το βράδυ της 15ης Μαΐου κινήθηκαν τρεις ιταλικές φάλαγγες προς την Ψίνθο. Η κύρια δύναμη προήλθε από την περιοχή της πόλης, ενώ άλλες δυνάμεις αποβιβάστηκαν στον κόλπο των Καλαβαρδών και στον όρμο Μαλώνας, προχωρώντας από διαφορετικές κατευθύνσεις.

Η λεπτομερής αφήγηση της Treccani τοποθετεί περίπου στις 9 το πρωί της 16ης Μαΐου την έναρξη της συνδυασμένης επίθεσης. Οι οθωμανικές δυνάμεις προσπάθησαν επανειλημμένα να διασπάσουν τον κλοιό προς τις δυτικές ακτές, αλλά απωθήθηκαν.

Ακολούθησε σφοδρή σύγκρουση, μετά την οποία οι οθωμανικές δυνάμεις υποχώρησαν προς την περιοχή των Μαριτσών. Κατά την ίδια πηγή, ζήτησαν να παραδοθούν μέσα στη νύχτα, ενώ ο διοικητής τους παρουσιάστηκε ως αιχμάλωτος το επόμενο πρωί, 17 Μαΐου.

Η 16η Μαΐου καταγράφεται εδώ ως ημέρα της μάχης και όχι ως οριστική ημερομηνία παράδοσης. Ορισμένες άλλες ιστορικές συνόψεις συμπτύσσουν τα γεγονότα της μάχης και της παράδοσης στην ίδια ημέρα· η διάκριση που υιοθετείται ακολουθεί την ειδική πραγματεία για την Ψίνθο στην Treccani του 1935.

Η εξέλιξη αυτή έκλεισε την οργανωμένη στρατιωτική αντίσταση κατά την ιταλική κατάληψη της Ρόδου. Οι ιστορικές συνέπειες υπήρξαν μακροχρόνιες, καθώς η αρχικά στρατιωτική κατοχή οδήγησε σε δεκαετίες ιταλικής διοίκησης.

Το πρωί της 17ης Μαΐου 1912 καταγράφεται η παράδοση της οθωμανικής φρουράς της Ρόδου, ύστερα από την αποφασιστική σύγκρουση που είχε διεξαχθεί την προηγούμενη ημέρα στην ευρύτερη περιοχή της Ψίνθου. Με το γεγονός αυτό ολοκληρώθηκε ουσιαστικά η οργανωμένη στρατιωτική αντίσταση στο νησί.

Σύμφωνα με την ειδική ιστορική καταχώριση για την Ψίνθο στην Enciclopedia Italiana της Treccani (1935), οι οθωμανικές δυνάμεις είχαν δεχθεί την επίθεση τριών ιταλικών φαλάγγων στις 16 Μαΐου. Μετά την υποχώρησή τους, κατά τη διάρκεια της νύχτας ζήτησαν να παραδοθούν.

Η ίδια πηγή αναφέρει ότι το επόμενο πρωί ο Οθωμανός διοικητής παρουσιάστηκε ως αιχμάλωτος μαζί με 33 αξιωματικούς και περίπου 950 στρατιώτες. Οι αριθμοί αυτοί αποτελούν στοιχεία της συγκεκριμένης ιταλικής ιστορικής αφήγησης και δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως απολύτως αδιαμφισβήτητη καταμέτρηση.

Η τελική παράδοση δεν πρέπει να συγχέεται με την αρχική απόβαση των Ιταλών, στις 4 Μαΐου στην Καλλιθέα, ούτε με την είσοδό τους στην πόλη της Ρόδου στις 5 Μαΐου. Η μετακίνηση της οθωμανικής φρουράς στην ενδοχώρα είχε παρατείνει την εκστρατεία για σχεδόν δύο εβδομάδες.

Η μάχη της Ψίνθου ήταν αποτέλεσμα σχεδίου περικύκλωσης από διαφορετικές κατευθύνσεις, με συμμετοχή στρατευμάτων που κινήθηκαν από την πόλη της Ρόδου και από αποβατικά σημεία στα Καλαβάρδα και στη Μαλώνα. Στόχος ήταν να εμποδιστεί η παρατεταμένη αντίσταση στην ενδοχώρα.

Σε ορισμένες συνοπτικές ιστορικές αναφορές, η λήξη της αντίστασης και η παράδοση αποδίδονται στη 16η Μαΐου. Η Treccani όμως διαχωρίζει τη μάχη της 16ης από την παρουσίαση του διοικητή το πρωί της 17ης. Στην ιστορική καταχώριση διατηρούμε αυτή τη χρονολόγηση και επισημαίνουμε τη διαφορά των πηγών.

Η παράδοση έκλεισε το στρατιωτικό σκέλος της κατάληψης, όχι όμως τις πολιτικές εκκρεμότητες του νησιού. Η Ρόδος τέθηκε υπό ιταλική διοίκηση και η υπόθεση της αυτοδιάθεσης των Δωδεκανησίων παρέμεινε ανοιχτή για δεκαετίες.

Η μνήμη των γεγονότων της Ψίνθου διατηρείται ως κρίσιμη στιγμή της τοπικής ιστορίας: προσδιορίζει το πέρασμα από τις τελευταίες ημέρες της οθωμανικής στρατιωτικής παρουσίας στη νέα περίοδο της Ιταλοκρατίας.

Στις 27 Φεβρουαρίου 1913, σύμφωνα με την ιστορική μελέτη «Το Γεννάδι της Ρόδου – Ιστορία και Πολιτισμός», ο στρατηγός Giovanni Ameglio απομάκρυνε από τη δημαρχία της Ρόδου τον δικηγόρο Σάββα Παυλίδη, γνωστό ως «Σάββα Εφέντη». Η παύση καταγράφεται με το διάταγμα αριθ. 86 και σηματοδότησε το τέλος της θητείας του πρώτου εκλεγμένου Έλληνα δημάρχου της πόλης, ο οποίος είχε αναδειχθεί κατά τα τελευταία χρόνια της Οθωμανικής κυριαρχίας και παρέμεινε στη θέση του μετά την ιταλική κατάληψη του Μαΐου 1912.

Ο Παυλίδης καταγόταν από το Γεννάδι και είχε σπουδάσει Νομική στην Κωνσταντινούπολη. Η εκλογή του στις δημοτικές εκλογές του Μαρτίου 1911 είχε ιδιαίτερη σημασία για τη συμμετοχή της ελληνικής κοινότητας στην τοπική αυτοδιοίκηση. Η Ιταλοκρατία άλλαξε όμως γρήγορα το πλαίσιο λειτουργίας των τοπικών αρχών, περιορίζοντας τον χώρο της εκλεγμένης δημοτικής εκπροσώπησης.

Σύμφωνα με τη μελέτη, η ιταλική διοίκηση αιτιολόγησε την αποπομπή επικαλούμενη απόπειρα οργάνωσης αντίδρασης στα χωριά της Ρόδου εναντίον του νέου καθεστώτος. Στη θέση του τοποθετήθηκε ο Ιταλός κυβερνητικός επίτροπος Attilio Brizzi. Η αντικατάσταση του αιρετού δημάρχου από διορισμένο επίτροπο αποτελεί χαρακτηριστικό επεισόδιο της μετάβασης από την οθωμανική στη στρατιωτική ιταλική διοίκηση.

Η χρονολόγηση απαιτεί ειδική προσοχή. Άλλη ιστορική αφήγηση αναφέρει διαταγή του Ameglio στις 13 Φεβρουαρίου, απομάκρυνση του Παυλίδη την επόμενη και επιβίβασή του στις 15 Φεβρουαρίου 1913, ενώ η μελέτη για το Γεννάδι αναφέρει την 27η Φεβρουαρίου ως ημερομηνία καθαίρεσης με το διάταγμα 86. Η διαφορά μπορεί να σχετίζεται με παλαιό και νέο ημερολόγιο ή με διαφορετικές διοικητικές πράξεις, δεν έχει όμως λυθεί από το ίδιο το πρωτότυπο διάταγμα. Η καταχώριση ακολουθεί την ημερομηνία της εξειδικευμένης μελέτης και καταγράφει ρητά την εκκρεμότητα.

Στις 11 Ιουνίου 1913 εκλέγεται Μητροπολίτης Ρόδου ο Απόστολος Τρύφωνος. Η εκλογή του πραγματοποιείται έναν χρόνο μετά την κατάληψη των Δωδεκανήσων από την Ιταλία και ανοίγει μία μακρά περίοδο ποιμαντορίας σε εξαιρετικά δύσκολες πολιτικές συνθήκες.

Ο Απόστολος θα συνδεθεί στενά με την εκκλησιαστική και εθνική ζωή της Ρόδου κατά την Ιταλοκρατία. Η στάση του απέναντι στις πολιτικές εξιταλισμού και η παρουσία του στα χρόνια του πολέμου τον κατέστησαν μία από τις σημαντικές τοπικές μορφές του πρώτου μισού του 20ού αιώνα.

Στις 21 Ιουλίου 1913 γεννιέται ο Ιωάννης Ζίγδης. Ο Ρόδιος οικονομολόγος και πολιτικός θα διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην πολιτική ζωή της μεταπολεμικής Ελλάδας και θα εκπροσωπήσει τα Δωδεκάνησα στη Βουλή. Γεννιέται ο Ρόδιος οικονομολόγος και πολιτικός Ιωάννης Ζίγδης, που θα διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην πολιτική ζωή της μεταπολεμικής Ελλάδας.

Την 1η Απριλίου 1914 ο Μητροπολίτης Απόστολος Τρύφωνος εγκαταστάθηκε τελικά στην έδρα της Μητροπόλεως Ρόδου. Η ανάληψη της ποιμαντικής του παρουσίας είχε καθυστερήσει μέσα στο σύνθετο πολιτικό περιβάλλον που είχε δημιουργηθεί μετά την ιταλική κατάληψη του νησιού το 1912.

Ο Απόστολος συνδέθηκε στενά με την εκκλησιαστική και εθνική ιστορία της Ρόδου στα χρόνια της Ιταλοκρατίας. Η μακρά θητεία του κάλυψε περιόδους έντονων πιέσεων στην ελληνική γλώσσα, την παιδεία και τη διοίκηση της τοπικής Εκκλησίας.

Στις 11 Μαΐου 1914, ο Δανός αρχαιολόγος Karl Frederik Kinch επέστρεψε στη Βρουλιά και στον φάρο του Πρασονησίου, όπου είχε πραγματοποιήσει ανασκαφές τα προηγούμενα χρόνια. Η επίσκεψη καταγράφεται με ακριβή ημερομηνία στο προσωπικό ημερολόγιό του, αριθμός 44, σελίδα 74, το οποίο παραθέτει η επιστημονική μελέτη «Vroulia revisited».

Ο Kinch σημείωσε ότι κοντά στον φάρο ζούσε ο Μεχμέτ Αλή (Mehemet Ali) με τη σύζυγό του και τους δύο παντρεμένους γιους τους, Τσουκρί (Chukri) και Χουσεΐν (Hussein). Αυτή η καταγραφή αποτελεί σπάνια προσωπική μαρτυρία για τους ανθρώπους που κατοικούσαν τότε στην απομακρυσμένη περιοχή, χωρίς να τεκμηριώνει ότι ο Μεχμέτ Αλή κατείχε ο ίδιος επισήμως τη θέση του φαροφύλακα.

Με τον Τσουκρί ο αρχαιολόγος επισκέφθηκε το παλιό σπίτι της δανικής αποστολής στο Πρασονήσι. Εκεί διαπίστωσε ότι ο χρόνος και οι βροχές είχαν προκαλέσει φθορές σε κτίσματα και ανασκαφικά κατάλοιπα. Σε ένα από τα δωμάτια είχαν τοποθετηθεί μια βάρκα και σανίδες, ενώ ο σοβάς είχε αποκολληθεί σε σημεία κοντά στην είσοδο.

Οι κύριες ανασκαφές της αποστολής είχαν πραγματοποιηθεί το 1907–1908 στον αρχαϊκό οικισμό της Βρουλιάς. Ο Kinch είχε συνεργαστεί με τη σύζυγό του Helvig, η οποία συνέβαλε στα σχέδια και στην αποτύπωση των αρχαιολογικών ευρημάτων. Η επιστροφή του το 1914 έφερε ξανά σε επαφή την επιστημονική αποστολή με το τοπίο και τους ανθρώπους της νότιας Ρόδου.

Στη φωτογραφική συλλογή της ίδιας αποστολής κατονομάζεται επίσης φαροφύλακας με το όνομα Halil, χωρίς ακριβή ημέρα λήψης του πορτρέτου του. Ο Halil και ο Μεχμέτ Αλή δεν πρέπει να συγχέονται: η σχέση τους ή η διαδοχή σε θέση υπηρεσίας δεν έχει τεκμηριωθεί.

Στις 3 Σεπτεμβρίου 1915 κυκλοφορεί για πρώτη φορά η «Ροδιακή», εφημερίδα που θα εξελιχθεί σε μία από τις μακροβιότερες δημοσιογραφικές παρουσίες στα Δωδεκάνησα. Η πρώτη της εμφάνιση γίνεται μέσα στην περίοδο της Ιταλοκρατίας, όταν η ελληνόφωνη ενημέρωση λειτουργούσε σε ιδιαίτερα σύνθετο πολιτικό περιβάλλον.

Η πορεία της εφημερίδας συνδέθηκε με μεγάλες αλλαγές στην ιστορία του νησιού, από την ιταλική κυριαρχία και τον πόλεμο έως την Ενσωμάτωση και τη μεταπολεμική ανάπτυξη. Η επανέκδοσή της μετά το 1948 αποτελεί ξεχωριστό σταθμό αυτής της διαδρομής.