Η ιταλική απόβαση στην Καλλιθέα ανοίγει την περίοδο της Ιταλοκρατίας στη Ρόδο

Τα ξημερώματα της 4ης Μαΐου 1912, οι ιταλικές δυνάμεις άρχισαν την απόβασή τους στον κόλπο της Καλλιθέας, στην ανατολική ακτή της Ρόδου. Ήταν η πρώτη φάση μιας οργανωμένης στρατιωτικής επιχείρησης που θα άλλαζε τη διοίκηση του νησιού ύστερα από σχεδόν τέσσερις αιώνες οθωμανικής κυριαρχίας.

Ο Ιταλοτουρκικός Πόλεμος είχε ξεκινήσει το 1911, με κύριο πεδίο τις οθωμανικές επαρχίες της Βόρειας Αφρικής. Η μεταφορά στρατιωτικών επιχειρήσεων στο Αιγαίο αποτελούσε μέσο πίεσης προς την Οθωμανική Αυτοκρατορία και επέφερε ριζική αλλαγή στο καθεστώς της Ρόδου.

Την επιχείρηση διηύθυνε ο στρατηγός Τζοβάνι Μπατίστα Αμέλιο (Giovanni Battista Ameglio), με τη συμμετοχή δυνάμεων του ιταλικού στρατού και την υποστήριξη του πολεμικού ναυτικού. Η επιλογή της Καλλιθέας επέτρεψε στα αποβατικά τμήματα να κινηθούν από την ακτή προς το διοικητικό κέντρο του νησιού.

Σύμφωνα με ναυτική ιστορική καταγραφή που δημοσιεύθηκε ήδη τον Δεκέμβριο του 1912 στο περιοδικό Proceedings του αμερικανικού Ναυτικού Ινστιτούτου, οι ιταλικές δυνάμεις προχώρησαν προς την πόλη, ενώ το πολεμικό ναυτικό απηύθυνε απαίτηση παράδοσης προς την οθωμανική διοίκηση. Οι ενέργειες εκείνης της ημέρας δεν ισοδυναμούσαν με παράδοση ολόκληρης της Ρόδου.

Η οθωμανική φρουρά δεν επέλεξε να υπερασπιστεί μέχρι τέλους την πόλη. Αποσύρθηκε προς το εσωτερικό του νησιού, στην ευρύτερη περιοχή της Ψίνθου, όπου επρόκειτο να οργανωθεί η τελική στρατιωτική αντιπαράθεση. Έτσι, η 4η Μαΐου συνδέεται με την απόβαση, ενώ η είσοδος των Ιταλών στην πόλη χρονολογείται την επομένη.

Οι στρατιωτικές εξελίξεις προκάλεσαν προσδοκίες και ανησυχίες στην τοπική κοινωνία. Σε τμήμα του ελληνικού πληθυσμού δημιουργήθηκε η ελπίδα ότι η αποχώρηση της οθωμανικής εξουσίας θα άνοιγε τον δρόμο προς την ένωση με την Ελλάδα. Η προσδοκία αυτή δεν επιβεβαιώθηκε τότε: η Ρόδος πέρασε σε ιταλική στρατιωτική κατοχή.

Η εκστρατεία συνεχίστηκε για περίπου δύο εβδομάδες. Στις 5 Μαΐου καταλήφθηκε η πόλη και στις 16–17 Μαΐου ολοκληρώθηκαν οι επιχειρήσεις στην Ψίνθο και η παράδοση της οθωμανικής φρουράς, σύμφωνα με την αναλυτική χρονολόγηση της ιταλικής εγκυκλοπαίδειας Treccani.

Η 4η Μαΐου 1912 σηματοδοτεί επομένως την αρχή της Ιταλοκρατίας ως στρατιωτικής παρουσίας στη Ρόδο, όχι την ίδια την τελική παράδοση του νησιού. Η ιταλική διοίκηση θα παραμείνει έως το 1943· θα ακολουθήσουν η γερμανική και βρετανική περίοδος, προτού τα Δωδεκάνησα ενσωματωθούν επίσημα στην Ελλάδα το 1948.