Σαν σήμερα
στη Ρόδο

Στις 23 Ιουλίου 1944 οι Εβραίοι που είχαν συγκεντρωθεί και κρατούνταν από τις γερμανικές αρχές οδηγήθηκαν πεζή προς το λιμάνι της Ρόδου. Περίπου 1.673 άνθρωποι επιβιβάστηκαν σε τρία υπερφορτωμένα πλοιάρια. Ήταν η αρχή ενός εξαντλητικού ταξιδιού που θα οδηγούσε στην καταστροφή μιας από τις αρχαιότερες σεφαραδίτικες κοινότητες της Μεσογείου.

Την ίδια ημέρα το «Il Messaggero di Rodi» δημοσίευσε το Government Decree XXII No.94, το οποίο απαγόρευε την πώληση, δωρεά ή μεταβίβαση κινητής και ακίνητης εβραϊκής περιουσίας. Οι διώξεις επομένως δεν αφορούσαν μόνο τη φυσική απομάκρυνση των ανθρώπων αλλά και τη συστηματική δέσμευση της περιουσίας που άφηναν πίσω τους.

Το ταξίδι από τη Ρόδο προς τον Πειραιά διήρκεσε ημέρες κάτω από απάνθρωπες συνθήκες. Στη διαδρομή προστέθηκαν και Εβραίοι από την Κω. Μετά την άφιξη στην Αθήνα οι εκτοπισμένοι κρατήθηκαν στο Χαϊδάρι και στη συνέχεια μεταφέρθηκαν σιδηροδρομικώς στο Άουσβιτς-Μπίρκεναου. Μόνο ένα μικρό μέρος των ανθρώπων που εκτοπίστηκαν από τη Ρόδο επέζησε.

Η 23η Ιουλίου 1944 δεν είναι απλώς μία ημερομηνία του Ολοκαυτώματος. Σηματοδοτεί το βίαιο τέλος μιας οργανωμένης κοινότητας που επί αιώνες είχε δική της γλώσσα, συναγωγές, σχολεία, επαγγέλματα, οικογένειες και ισχυρή παρουσία στην κοινωνική και οικονομική ζωή της Ρόδου.

Στις 23 Ιουλίου 1971 το συγκρότημα «Έλλη» περνά στην κυριότητα του Δήμου Ρόδου με το Νομοθετικό Διάταγμα 920/1971. Στο ιστορικό σύνολο εντάσσεται και η χαρακτηριστική εξέδρα καταδύσεων, το γνωστό «Τραμπολίνο». Με το Νομοθετικό Διάταγμα 920/1971 και το ΦΕΚ 148/Α, το ακίνητο «Έλλη», στο οποίο εντάσσεται και η εξέδρα καταδύσεων, περνά στην κυριότητα του Δήμου Ρόδου.

Στις 23 Ιουλίου 1997 σημειώθηκε πολύνεκρο τροχαίο δυστύχημα στη γέφυρα της περιοχής Χαράκι στη Ρόδο. Πέντε Αυστριακοί επισκέπτες έχασαν τη ζωή τους όταν μικρό λεωφορείο στο οποίο επέβαιναν συγκρούστηκε με άλλο όχημα και ανατράπηκε.

Το περιστατικό συνέβη το απόγευμα, περίπου στις 16:30, την ώρα που η ομάδα των τουριστών επέστρεφε στο ξενοδοχείο της ύστερα από περιήγηση στο νησί. Σύγχρονα ρεπορτάζ της εφημερίδας «Τα Νέα» κατέγραψαν επίσης σοβαρούς τραυματισμούς και την κινητοποίηση των υγειονομικών υπηρεσιών.

Οι τραυματίες μεταφέρθηκαν αρχικά για περίθαλψη στη Ρόδο, ενώ για ορισμένους οργανώθηκε αεροδιακομιδή στην Αθήνα και στη συνέχεια στην Αυστρία. Η είδηση απασχόλησε την ελληνική και αυστριακή κοινή γνώμη.

Η τραγωδία της γέφυρας του Χαρακίου συγκαταλέγεται στα σοβαρότερα οδικά δυστυχήματα με επισκέπτες του νησιού κατά τη δεκαετία του 1990 και αποτελεί σημαντικό ιστορικό γεγονός για την οδική ασφάλεια στη Ρόδο.

Στις 23 Ιουλίου 2009 πραγματοποιήθηκε στη Συναγωγή Καχάλ Σαλόμ, στην Παλιά Πόλη της Ρόδου, η τελετή αποκάλυψης του «Βιβλίου της Μνήμης», ενός καταλόγου με τα ονόματα των θυμάτων του Ολοκαυτώματος από τη Ρόδο και την Κω. Η ημερομηνία επιλέχθηκε σε ανάμνηση του εκτοπισμού της εβραϊκής κοινότητας της Ρόδου τον Ιούλιο του 1944.

Η προσπάθεια αποτύπωσης κάθε ονόματος σε ξεχωριστή εγγραφή είχε σκοπό να αποδώσει ανθρώπινη ταυτότητα στα θύματα, αντί να διατηρείται η μνήμη τους μόνο μέσα από συνολικούς αριθμούς. Στην τελετή συμμετείχαν, μεταξύ άλλων, οι επιζώντες Στέλλα Λεβή και Σάμι Μοδιάνο.

Σύμφωνα με το Εβραϊκό Μουσείο Ρόδου και το ενημερωτικό δελτίο Ke Haber?, την πρωτοβουλία ανέλαβε η Στέλλα Λεβή και η οργάνωση της εκδήλωσης έγινε από την εβραϊκή κοινότητα. Το γεγονός αποτέλεσε έναν ακόμη σταθμό στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης για μία κοινότητα που είχε ζήσει επί αιώνες στη Ρόδο και εξοντώθηκε σε μεγάλο βαθμό κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.