Σαν σήμερα
στη Ρόδο

Στις 18 Φεβρουαρίου 1944, στη διάρκεια της γερμανικής κατοχής της Ρόδου, το κτίριο του τουρκικού προξενείου βομβαρδίστηκε και καταστράφηκε σε μεγάλο βαθμό. Η επίθεση έπληξε μία διπλωματική εγκατάσταση ουδέτερου τότε κράτους, σε μια ιδιαίτερα ταραγμένη περίοδο για το νησί και την Ανατολική Μεσόγειο.

Σύμφωνα με το επίσημο ιστορικό του σημερινού Γενικού Προξενείου της Τουρκίας στη Ρόδο, τον βομβαρδισμό πραγματοποίησαν δύο γερμανικά πολεμικά αεροσκάφη. Το ίδιο ιστορικό αποδίδει την επίθεση στην προσπάθεια της ναζιστικής ηγεσίας να ασκήσει πίεση στην Τουρκία, την οποία θεωρούσε πιθανό μελλοντικό σύμμαχο των αντιπάλων της. Η προέλευση της επίθεσης έχει αποτελέσει αντικείμενο διαφορετικών ιστορικών αφηγήσεων και γι’ αυτό η συγκεκριμένη απόδοση καταγράφεται ρητά ως θέση του τουρκικού προξενείου.

Η καταστροφή του κτιρίου επηρέασε και το αρχείο της διπλωματικής αποστολής, μέρος του οποίου χάθηκε. Το περιστατικό συνδέθηκε με την πολεμική καθημερινότητα της Ρόδου, όπου ακόμη και οι εγκαταστάσεις ξένων αντιπροσωπειών δεν έμεναν ανεπηρέαστες από τις στρατιωτικές εξελίξεις.

Τούρκος πρόξενος την περίοδο εκείνη ήταν ο Σελαχατίν Ουλκιουμέν, γνωστός επίσης για τις παρεμβάσεις του υπέρ Εβραίων της Ρόδου κατά τους διωγμούς του Ιουλίου του 1944. Ο βομβαρδισμός είχε συμβεί πέντε μήνες νωρίτερα και δεν πρέπει να συγχέεται χρονικά με εκείνες τις μεταγενέστερες ενέργειές του.

Στις 18 Φεβρουαρίου 1945, ενώ η Ρόδος παρέμενε υπό γερμανική κατοχή, τρία καΐκια με το έμβλημα του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού έφτασαν στο νησί μεταφέροντας σωτήρια ανθρωπιστική βοήθεια. Η επίσημη έκθεση του ICRC αναφέρει ότι τα πλοιάρια είχαν αποπλεύσει στις 17 Φεβρουαρίου και, έπειτα από δύσκολο ταξίδι με ισχυρό άνεμο και ταραγμένη θάλασσα, έφτασαν στη Ρόδο την επόμενη ημέρα. Στο λιμάνι τα υποδέχθηκαν πλήθη κατοίκων και οι καμπάνες των εκκλησιών της πόλης χτυπούσαν κατά την αποβίβαση της αποστολής.

Η εικόνα που κατέγραψε ο επικεφαλής της αποστολής Raymond Courvoisier ήταν δραματική. Η ενεργειακή αξία της ημερήσιας διατροφής του πληθυσμού υπολογιζόταν μόλις σε περίπου 400 θερμίδες. Από τον Νοέμβριο του 1944 πολλοί κάτοικοι επιβίωναν με χόρτα και φλούδες φρούτων, ενώ σύμφωνα με την έκθεση είχαν επιταχθεί περίπου το 70% της σοδειάς και ολόκληρο το ζωικό κεφάλαιο. Η πείνα είχε φτάσει σε τέτοιο σημείο ώστε η αποστολή σημείωνε πως δεν είχαν απομείνει στο νησί ούτε ζώα που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως τροφή.

Η πόλη έφερε παράλληλα τα σημάδια εκατοντάδων αεροπορικών και ναυτικών βομβαρδισμών. Καταστήματα ήταν κλειστά, σπίτια —ιδιαίτερα στην εβραϊκή συνοικία— είχαν καταστραφεί και οι δρόμοι παρέμεναν γεμάτοι κρατήρες. Ο Courvoisier περιέγραψε υποσιτισμένους ανθρώπους να καταρρέουν στους δρόμους και ασθενείς να πεθαίνουν στα σπίτια, ενώ νοσοκομείο και ορφανοτροφείο ήταν γεμάτα χωρίς επαρκή τρόφιμα και φάρμακα.

Η άφιξη του Ερυθρού Σταυρού δεν ήταν ένα απλό επεισόδιο διανομής τροφίμων αλλά κρίσιμη ανθρωπιστική παρέμβαση στις τελευταίες εβδομάδες της Κατοχής. Είχε προηγηθεί συμφωνία στην Άγκυρα στις 3 Φεβρουαρίου 1945 μεταξύ των εμπλεκόμενων πλευρών, ώστε ουδέτερα καΐκια υπό τον έλεγχο Ελβετών εκπροσώπων του ICRC να μπορέσουν να περάσουν μέσα από μια θαλάσσια περιοχή γεμάτη ναρκοπέδια και στρατιωτικούς περιορισμούς.