Σαν σήμερα
στη Ρόδο

Την 1η Νοεμβρίου 1935, οικογένειες δασεργατών από την κοιλάδα Fiemme της βόρειας Ιταλίας επιβιβάστηκαν σε πλοίο στο Μπρίντιζι με προορισμό τη Ρόδο. Η μετακίνησή τους αποτέλεσε σημαντική φάση της εγκατάστασης Ιταλών εποίκων στον δασικό οικισμό Campochiaro, που αργότερα μετονομάστηκε σε Ελεούσα.

Οι νέοι κάτοικοι ακολουθούσαν τους πρώτους ειδικευμένους υλοτόμους που είχαν αναχωρήσει για τη Ρόδο νωρίτερα την ίδια χρονιά. Η εγκατάσταση δεν περιοριζόταν σε μια προσωρινή δασική αποστολή: αφορούσε οικογένειες που θα ζούσαν και θα εργάζονταν κοντά στα δάση, σε κατοικίες και υποδομές που οργανώθηκαν από την ιταλική διοίκηση.

Το Campochiaro συνδέθηκε με τη συστηματική υλοτομία, τις εργασίες επεξεργασίας ξυλείας και τη διαχείριση του φυσικού περιβάλλοντος στο εσωτερικό της Ρόδου. Η δημιουργία του εντασσόταν ταυτόχρονα στην οικονομική στρατηγική και στην εποικιστική πολιτική της Ιταλοκρατίας.

Η ημερομηνία της 1ης Νοεμβρίου αφορά την επιβίβαση στο Μπρίντιζι. Η ακριβής ημέρα αποβίβασης των οικογενειών στη Ρόδο δεν έχει ακόμη εξακριβωθεί.

Στις 1 Νοεμβρίου 1940 πέφτει μαχόμενος ο Αλέξανδρος Διάκος. Ο Δωδεκανήσιος αξιωματικός που μεγάλωσε και φοίτησε στη Ρόδο πέφτει στη μάχη της Πίνδου και καταγράφεται ως ο πρώτος Έλληνας αξιωματικός του Στρατού Ξηράς που σκοτώθηκε στον πόλεμο του 1940.

Η θυσία του απέκτησε ιδιαίτερη συμβολική σημασία για τα Δωδεκάνησα, τα οποία το 1940 δεν είχαν ακόμη ενσωματωθεί στην Ελλάδα. Το όνομά του διατηρείται στη συλλογική μνήμη ως παράδειγμα συμμετοχής των Δωδεκανησίων στον αγώνα της εποχής.

Την 1η Νοεμβρίου 1941, μέσα στα δύσκολα χρόνια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, δημοσιεύθηκε στο βρετανικό επιστημονικό περιοδικό The Gardeners’ Chronicle μια μελέτη αφιερωμένη σε ένα ιδιαίτερο φυτό της Ρόδου. Ο διακεκριμένος βοτανολόγος William T. Stearn, στο άρθρο «Paeonia rhodia: The Wild Paeony of Rhodes» (σελίδες 158–160), περιέγραψε την άγρια παιώνια του νησιού και της έδωσε το επιστημονικό όνομα Paeonia rhodia. Η ημέρα αυτή δεν σηματοδοτεί την ανακάλυψη του φυτού στη φύση, αλλά την επιστημονική δημοσίευση της περιγραφής και της ονομασίας του.

Η γνώση για την παιώνια της Ρόδου είχε αρχίσει να διαμορφώνεται πολλές δεκαετίες νωρίτερα. Ο Γάλλος συλλέκτης Émile Bourgeau είχε συγκεντρώσει δείγματα από την περιοχή του Προφήτη Ηλία, κοντά στη Σάλακο, το 1870. Γύρω στο 1930 βρέθηκε στο νησί φυτό με λευκά άνθη, ενώ το 1935 ο Αυστριακός βοτανολόγος Karl Heinz Rechinger συνέλεξε υλικό σε ορεινές περιοχές της Ρόδου, μεταξύ άλλων κοντά στη Σάλακο και στον Αρχάγγελο. Καθοριστικής σημασίας υπήρξαν και ανθισμένα δείγματα που συνέλεξε το 1938 η Elsa Landby και κατέληξαν στο βοτανικό μουσείο του Kew, επιτρέποντας στον Stearn να μελετήσει με μεγαλύτερη ακρίβεια τα γνωρίσματα του φυτού.

Ο Stearn επισήμανε τα λευκά άνθη, τις ιδιομορφίες των φύλλων και τα βοτανικά χαρακτηριστικά που, κατά την κρίση του, διέκριναν την παιώνια της Ρόδου από συγγενικά φυτά της Ανατολικής Μεσογείου. Τόνισε επίσης τη μικρή τότε γνωστή γεωγραφική της εξάπλωση και τη σχέση της με τις ορεινές, ασβεστολιθικές περιοχές του νησιού. Η δημοσίευση απέκτησε έτσι αξία όχι μόνο για τη συστηματική βοτανική αλλά και για την ανάδειξη της φυσικής κληρονομιάς της Ρόδου.

Η επιστημονική ταξινόμηση εξελίχθηκε τα επόμενα χρόνια: σήμερα οι Βασιλικοί Βοτανικοί Κήποι του Kew αποδέχονται την ονομασία Paeonia clusii subsp. rhodia (Stearn) Tzanoud., δηλαδή την αντιμετωπίζουν ως υποείδος της Paeonia clusii. Η ιστορική δημοσίευση της 1ης Νοεμβρίου 1941 παραμένει ο σταθμός κατά τον οποίο η παιώνια της Ρόδου απέκτησε τη δική της δημοσιευμένη επιστημονική ταυτότητα, αναδεικνύοντας τη σημασία της συστηματικής καταγραφής και προστασίας της ροδιακής χλωρίδας.

Την 1η Νοεμβρίου 1944 σκοτώθηκε στη Χάλκη ο λοχαγός Διογένης Φανουράκης, που είχε επιστρέψει στο νησί για αποστολή πληροφοριών κατά τη γερμανική κατοχή. Η ημέρα αποτελεί μία από τις πιο φορτισμένες επετείους της νεότερης ιστορίας της Χάλκης και συνδέεται άμεσα με τη δράση των Δωδεκανησίων στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ο Φανουράκης είχε αποβιβαστεί στη γενέτειρά του τον Σεπτέμβριο του 1944, με σκοπό την παρακολούθηση των κινήσεων των γερμανικών δυνάμεων. Η επιχείρηση εξελίχθηκε σε συνθήκες κινδύνου για όσους συμμετείχαν και για τους κατοίκους που βρίσκονταν κοντά τους. Σε ιστορικές αφηγήσεις γίνεται λόγος για απειλές των γερμανικών δυνάμεων εναντίον κατοίκων και για την απόφαση του αξιωματικού να εμφανιστεί. Οι λεπτομέρειες της αποκάλυψης και οι διαφορετικές αφηγήσεις δεν επιτρέπουν απλουστευτικές βεβαιότητες για κάθε επιμέρους πράξη.

Ιδιαίτερη ιστορική σύμπτωση είναι ότι την ίδια ημερομηνία, τέσσερα χρόνια νωρίτερα, την 1η Νοεμβρίου 1940, είχε σκοτωθεί στο μέτωπο ο επίσης Χαλκίτης αξιωματικός Αλέξανδρος Διάκος. Οι δύο θάνατοι προσδίδουν στην 1η Νοεμβρίου ξεχωριστό χαρακτήρα για τη Χάλκη, χωρίς να πρέπει να συγχέονται τα δύο ανεξάρτητα πολεμικά γεγονότα.

Ο Σωκράτης Φανουράκης τίμησε αργότερα τη μνήμη του αδελφού του ιδρύοντας κοινωφελές ίδρυμα με το όνομά του. Έτσι, η ιστορία του λοχαγού συνδέθηκε όχι μόνο με την πολεμική μνήμη αλλά και με την έμπρακτη υποστήριξη ανθρώπων από τη Χάλκη και την Κω.

Ισχυρές βροχές και καταιγίδες πλήττουν τη Ρόδο από την Κυριακή 1η Νοεμβρίου 2026, προκαλώντας προβλήματα σε περιοχές του νησιού. Από το μεσημέρι καταγράφονται έντονα φαινόμενα στην ανατολική Ρόδο, ενώ νερά και φερτά υλικά δυσχεραίνουν την κυκλοφορία στον δρόμο Ρόδου–Λίνδου. Η κακοκαιρία ονομάστηκε «Agneta» από την Ιταλική Μετεωρολογική Υπηρεσία.

Τη νύχτα της 1ης προς τη 2α Νοεμβρίου, η κατάσταση επιδεινώνεται στον Αρχάγγελο, όπου το ποτάμι υπερχειλίζει και δρόμοι μετατρέπονται σε ορμητικούς χειμάρρους. Σπίτια και καταστήματα πλημμυρίζουν, αυτοκίνητα και δίκυκλα παρασύρονται από τα νερά, ενώ κάτοικοι ανεβαίνουν σε ταράτσα για να προφυλαχθούν. Δυνάμεις της Πυροσβεστικής και ομάδες Πολιτικής Προστασίας επιχειρούν για τον απεγκλωβισμό πολιτών και την αντιμετώπιση των προβλημάτων.

Η κακοκαιρία επηρεάζει και άλλες περιοχές, ανάμεσά τους τα Κολύμπια, το Αφάντου, η Μαλώνα και χωριά της Νότιας Ρόδου, προκαλώντας προβλήματα στο οδικό δίκτυο και στην υδροδότηση. Τη Δευτέρα 2 Νοεμβρίου σχολεία σε δημοτικές ενότητες του νησιού παραμένουν κλειστά, ενώ οι υπηρεσίες συνεχίζουν τις παρεμβάσεις τους. Οι πλημμύρες σημειώνονται λίγες εβδομάδες μετά τη φονική κακοκαιρία της 14ης Οκτωβρίου, που είχε πλήξει επίσης την περιοχή του Αρχαγγέλου.