Σαν σήμερα
στη Ρόδο

Στις 4 Νοεμβρίου 1927 η ιταλική διοίκηση των Δωδεκανήσων προχώρησε στην επίσημη σύσταση του Ιστορικού και Αρχαιολογικού Ινστιτούτου Ρόδου, γνωστού ως FERT. Η πράξη αποτυπώθηκε στο κυβερνητικό διάταγμα αριθ. 202 του Mario Lago, με το οποίο εγκρίθηκε και το καταστατικό του νέου ιδρύματος.

Για τη στέγασή του χρησιμοποιήθηκε το αναστηλωμένο παλαιό Οπλοστάσιο των Ιωαννιτών Ιπποτών, στην πλατεία Αργυροκάστρου της Μεσαιωνικής Πόλης. Το ιστορικό κτίριο απέκτησε νέα χρήση, συνδυάζοντας τη μελέτη του παρελθόντος με τη διατήρηση της μεσαιωνικής αρχιτεκτονικής κληρονομιάς της Ρόδου.

Σκοπός του Ινστιτούτου ήταν η συστηματική μελέτη της ιστορίας, της αρχαιολογίας και των μνημείων της Ρόδου και των άλλων νησιών. Η επιστημονική δραστηριότητά του περιλάμβανε βιβλιοθήκη, συλλογή φωτογραφικών τεκμηρίων, υποστήριξη ερευνητών και δημοσιεύσεις, ενώ η ίδρυσή του συνδεόταν και με την πολιτιστική πολιτική της ιταλικής διοίκησης.

Η προετοιμασία είχε αρχίσει πριν από την επίσημη ίδρυση. Σύμφωνα με την ιστορική βιβλιογραφία, ήδη το 1926 γινόταν λόγος για βιβλιοθήκη με περισσότερους από 2.000 τόμους και φωτογραφικό αρχείο περίπου 1.500 πλακών. Στα επόμενα χρόνια το υλικό εμπλουτίστηκε, ενώ το περιοδικό Clara Rhodos αποτέλεσε βασικό μέσο δημοσίευσης αρχαιολογικών μελετών.

Στην ίδια περίοδο η ιταλική διοίκηση αναπτύσσει και διαφορετικές ερευνητικές υποδομές στο νησί: ενδεικτικά, το Γεωργικό Πειραματικό Ινστιτούτο στη Βιλλανόβα, κοντά στο σημερινό Παραδείσι, αναφέρεται σε δημοσίευμα του Δεκεμβρίου 1927, ενώ δημοσιεύματα του 1928 μνημονεύουν διαδικασία επέκτασής του με απόκτηση εκτάσεων. Το αγροτικό ίδρυμα δεν είχε οργανωτική σχέση με το αρχαιολογικό FERT και η ακριβής ημερομηνία της σχετικής πράξης επέκτασης παραμένει προς επανέλεγχο.

Η 4η Νοεμβρίου 1927 είναι η ημερομηνία της διοικητικής ίδρυσης, όχι των εγκαινίων. Η επίσημη τελετή πραγματοποιήθηκε στις 12 Μαΐου 1928, κατά τη διάρκεια διεθνούς αρχαιολογικού συνεδρίου στη Ρόδο.