Σαν σήμερα
στη Ρόδο

Στις 20 Σεπτεμβρίου 1306 οι Ιωαννίτες Ιππότες κατέλαβαν το κάστρο Φεράκλου, κοντά στο σημερινό Χαράκι, στην ανατολική ακτή της Ρόδου. Η κατάληψή του καταγράφεται ως πρώιμη επιτυχία του Τάγματος στην εκστρατεία για την επικράτησή του στο νησί. Δεν σήμαινε την άμεση παράδοση της πόλης της Ρόδου, η οποία αντιστάθηκε για αρκετά ακόμη χρόνια.

Το Φεράκλος ήταν προϋπάρχον βυζαντινό οχυρό σε απόκρημνη θέση ανάμεσα στον κόλπο του Χαρακίου και στην παραλία της Αγίας Αγάθης. Από εκεί ελεγχόταν η γύρω παραλιακή ζώνη και ένα σημαντικό τμήμα των θαλάσσιων περασμάτων.

Μετά την κατάκτησή του, το φρούριο εντάχθηκε στο αμυντικό δίκτυο των Ιωαννιτών, οι οποίοι ενίσχυσαν επανειλημμένα τις οχυρώσεις της υπαίθρου. Μεταγενέστερες εργασίες άφησαν ίχνη στους πύργους, στα τείχη και στα οικόσημα.

Τα σωζόμενα ερείπια σήμερα φωτίζουν τη μετάβαση από τη βυζαντινή στην ιπποτική περίοδο και διατηρούν τη μνήμη της πρώτης φάσης της ιπποτικής επέκτασης στη Ρόδο.

Στις 20 Σεπτεμβρίου 1494 ο Pietro Casola βρίσκεται στη Ρόδο κατά την επιστροφή του από προσκύνημα στους Αγίους Τόπους. Η αφήγησή του περιγράφει την πόλη των Ιωαννιτών, τις εκκλησίες, τις οχυρώσεις και τις εντυπώσεις των ταξιδιωτών από τη στάση στο νησί.

Η μαρτυρία του είναι ιδιαίτερα χρήσιμη επειδή καταγράφει τη Ρόδο μόλις δεκατέσσερα χρόνια μετά τη μεγάλη οθωμανική πολιορκία του 1480.

Στις 20 Σεπτεμβρίου 1936 πραγματοποιήθηκε στη Ρόδο η τελετή τοποθέτησης του θεμέλιου λίθου του καθολικού ναού του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης. Στην τελετή παρέστησαν ο καθολικός αρχιεπίσκοπος Giovanni Maria Emilio Castellani και ο Ιταλός κυβερνήτης των Δωδεκανήσων Mario Lago. Η ανέγερση του ναού πραγματοποιήθηκε στα χρόνια της Ιταλοκρατίας, όταν η πόλη επεκτεινόταν έξω από τα μεσαιωνικά τείχη και δημιουργούνταν νέες δημόσιες και θρησκευτικές υποδομές.

Ο ναός ανεγέρθηκε κοντά στην Πύλη του Αγίου Αθανασίου, ανάμεσα στις περιοχές Ακαντιάς και Αγίου Ιωάννη, για την εξυπηρέτηση της καθολικής κοινότητας. Το κτίριο σχεδίασε ο Ιταλός αρχιτέκτονας Armando Bernabiti και την κατασκευή του ανέλαβε ο μηχανικός Vellini. Η πρόσοψή του ξεχωρίζει για τις τρεις καμάρες που αντιστοιχούν στις τρεις εισόδους, ενώ ολόκληρο το συγκρότημα, μαζί με το καμπαναριό και τους βοηθητικούς χώρους, επενδύθηκε με χαρακτηριστική πέτρα από τα Κοσκινού.

Οι εργασίες ολοκληρώθηκαν το 1939. Στο εσωτερικό του ναού οι τρεις κλίτες και οι χώροι του ιερού διακοσμήθηκαν με υλικά και έργα τέχνης που μαρτυρούν τη φροντίδα της εποχής για την κατασκευή του. Ο Ιταλός ζωγράφος Pietro Gaudenzi φιλοτέχνησε τις τοιχογραφίες στον χώρο του χορού, καθώς και έργα των πλευρικών βωμών. Το 1940 προστέθηκε εκκλησιαστικό όργανο και δεκατέσσερις ανάγλυφες παραστάσεις της Οδού του Σταυρού από τερακότα, έργα του γλύπτη Monteleone.

Ο Άγιος Φραγκίσκος αναδείχθηκε σε κεντρικό χώρο λατρείας της καθολικής παρουσίας στη Ρόδο και παραμένει ένα χαρακτηριστικό μνημείο της νεότερης αρχιτεκτονικής ιστορίας της πόλης. Ιστορική περιγραφή φωτογραφίας του 1939 αναφέρει ότι άγαλμα του Αγίου Φραγκίσκου βρισκόταν τότε επάνω από την είσοδο, αλλά η συγκεκριμένη θέση και οποιαδήποτε μεταγενέστερη μετακίνησή του δεν έχουν ακόμη επιβεβαιωθεί με ταυτοποιημένη φωτογραφία ή τεχνικό αρχείο. Για τον λόγο αυτό το στοιχείο διατηρείται ως ερευνητική πληροφορία, όχι ως αποδεδειγμένο γεγονός.

Στις 20 Σεπτεμβρίου 1944 οι Ροδίτες αντιστασιακοί Μιχάλης Βρούχος και Γιώργος Κωσταρίδης εκτελέστηκαν από τις γερμανικές κατοχικές αρχές, δύο ημέρες μετά τη θανατική καταδίκη τους από στρατοδικείο. Οι δύο άνδρες είχαν συμμετάσχει στο συμμαχικό δίκτυο κατασκοπείας και συλλογής στρατιωτικών πληροφοριών που λειτουργούσε στη Ρόδο κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η εκτέλεσή τους συνδέθηκε με την προσπάθεια των Γερμανών να εξουδετερώσουν τους συνεργάτες των βρετανικών μυστικών αποστολών.

Ο Βρούχος και ο Κωσταρίδης είχαν αναπτύξει σημαντική δραστηριότητα στο δίκτυο που χρησιμοποιούσε ως κεντρικό κρησφύγετο το «Λημέρι των Κατασκόπων», στη σπηλιά του Ακραμύτη πάνω από τον Μονόλιθο. Από εκεί λειτουργούσε ο μυστικός ασύρματος που επέτρεπε τη μετάδοση πληροφοριών προς τα συμμαχικά κέντρα της Μέσης Ανατολής. Ο Κωσταρίδης συμμετείχε στην οργάνωση επαφών και στη διακίνηση πληροφοριών, ενώ ο Βρούχος παρείχε τεχνική υποστήριξη στον ασύρματο και συνέβαλλε στη συλλογή στρατιωτικών στοιχείων. Η δράση τους εντάχθηκε στις διαδοχικές αποστολές των Συμμάχων στη Ρόδο από το 1943.

Η αποκάλυψη μέρους του δικτύου οδήγησε σε συλλήψεις, ανακρίσεις και διώξεις. Σύμφωνα με ιστορικές αφηγήσεις, οι γερμανικές αρχές αξιοποίησαν πληροφορίες που προέκυψαν από προδοσία και ανακρίσεις με βασανιστήρια, επιχειρώντας να αποκαλύψουν τους συνεργάτες των συμμαχικών υπηρεσιών. Στην ίδια υπόθεση εμπλέκονταν και Ιταλοί στρατιωτικοί που είχαν συνεργαστεί με την Αντίσταση, προσφέροντας πρόσβαση σε πληροφορίες των γερμανικών εγκαταστάσεων. Παρά το πλήγμα που δέχθηκε η οργάνωση, το κεντρικό κρησφύγετο του Ακραμύτη δεν αποκαλύφθηκε στις κατοχικές αρχές.

Η θυσία των δύο Ροδιτών αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ιστορίας της Εθνικής Αντίστασης στα Δωδεκάνησα. Σε μια εποχή που η Ρόδος βρισκόταν απομονωμένη και υπό αυστηρό στρατιωτικό έλεγχο, κάτοικοι του νησιού συνεργάστηκαν με τις συμμαχικές δυνάμεις, γνωρίζοντας ότι η αποκάλυψη της δράσης τους μπορούσε να οδηγήσει σε βασανιστήρια και εκτέλεση. Ο Μιχάλης Βρούχος και ο Γιώργος Κωσταρίδης πλήρωσαν με τη ζωή τους αυτή την επιλογή, αφήνοντας το όνομά τους συνδεδεμένο με τον αγώνα για την απελευθέρωση της Ρόδου και την ιστορία του Λημεριού των Κατασκόπων.