Σαν σήμερα
στη Ρόδο

Στις 11 Σεπτεμβρίου 1943, σύμφωνα με την ιστορική αφήγηση για τις συμμαχικές αποστολές στη Ρόδο, αποφασίστηκε η μεταφορά του μυστικού ασυρμάτου σε απομονωμένη σπηλιά του Ακραμύτη, κοντά στον Μονόλιθο. Η απόφαση ελήφθη σε ιδιαίτερα επικίνδυνη περίοδο, αμέσως μετά την ιταλική συνθηκολόγηση και την επικράτηση των γερμανικών δυνάμεων στο νησί. Η ανάγκη για ένα ασφαλές καταφύγιο είχε πλέον γίνει επιτακτική.

Μέχρι τότε ο ασύρματος είχε χρησιμοποιηθεί σε προσωρινό χώρο φιλοξενίας, στο σπίτι του Θοδωρή Ηρωνιά, όπως αναφέρεται στις τοπικές ιστορικές αφηγήσεις. Η νέα τοποθεσία είχε υποδειχθεί από τη Μαρία Μαλανδρή: μια φυσική σπηλιά στη θέση «Γιαννιού» του Ακραμύτη, κρυμμένη ανάμεσα σε απόκρημνους βράχους, με εξαιρετικά στενή είσοδο που δυσκόλευε την πρόσβαση και τον εντοπισμό της.

Στο κρησφύγετο εγκαταστάθηκε ο εξοπλισμός των μυστικών επικοινωνιών, με τον ασύρματο, τις μπαταρίες και τα μέσα που απαιτούνταν για τη λειτουργία του. Από εκεί οι πράκτορες μπορούσαν να επικοινωνούν με τα συμμαχικά κέντρα στη Μέση Ανατολή, μεταδίδοντας πληροφορίες για τη γερμανική στρατιωτική παρουσία στη Ρόδο. Κάτοικοι του Μονολίθου μετέφεραν εφόδια και μηνύματα, παρακολουθούσαν τις κινήσεις των κατοχικών δυνάμεων και προστάτευαν τη μυστικότητα της εγκατάστασης.

Η σπηλιά έμεινε γνωστή ως «Λημέρι των Κατασκόπων» και εξελίχθηκε σε σημαντικό σημείο της δωδεκανησιακής Αντίστασης. Παρά τις γερμανικές έρευνες, τις συλλήψεις και τις πιέσεις που ασκήθηκαν στον πληθυσμό, το κρησφύγετο δεν αποκαλύφθηκε στις κατοχικές αρχές. Η 11η Σεπτεμβρίου συνδέεται με την απόφαση μεταφοράς του ασυρμάτου και όχι με αποδεδειγμένη ολοκλήρωση της εγκατάστασης την ίδια ημέρα.

Στις 11 Σεπτεμβρίου 1943 η ιταλική φρουρά της Ρόδου παραδόθηκε έπειτα από τις συγκρούσεις που ακολούθησαν την ανακωχή της Ιταλίας με τους Συμμάχους. Οι γερμανικές δυνάμεις κατέλαβαν τον έλεγχο του νησιού και εγκαινίασαν μια νέα, εξαιρετικά δύσκολη περίοδο κατοχής.

Η γερμανική κυριαρχία διήρκεσε έως τον Μάιο του 1945 και συνοδεύτηκε από στρατιωτικό έλεγχο, στερήσεις, βομβαρδισμούς και λιμό. Στη διάρκειά της πραγματοποιήθηκε επίσης, το καλοκαίρι του 1944, ο εκτοπισμός της ιστορικής εβραϊκής κοινότητας της Ρόδου προς τα ναζιστικά στρατόπεδα εξόντωσης.