Σαν σήμερα
στη Ρόδο

Η 16η Αυγούστου 1938 αποτελεί το τελευταίο χρονολογικό όριο της περιόδου κατά την οποία καταγράφεται στο ψηφιακό αρχείο της «Il Messaggero di Rodi» η ελληνόγλωσση τέταρτη σελίδα «Ο Αγγελιαφόρος της Ρόδου». Η σελίδα είχε εμφανιστεί στις 14 Φεβρουαρίου 1926, προσφέροντας ελληνικό κείμενο μέσα στην κατά βάση ιταλόφωνη εφημερίδα της Ρόδου.

Σύμφωνα με πανεπιστημιακή ιστορική μελέτη, η κατάργηση της ελληνόγλωσσης σελίδας συνδέεται με την περίοδο διοίκησης του Cesare Maria De Vecchi, όταν η πολιτική εξιταλισμού των Δωδεκανήσων εντάθηκε. Η αλλαγή στην εφημερίδα εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο περιορισμών στη δημόσια χρήση της ελληνικής γλώσσας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάθε ελληνόγλωσσο δημοσίευμα εξαφανίστηκε ταυτόχρονα από κάθε έντυπο.

Η ιστορική σημασία της ημερομηνίας βρίσκεται κυρίως στη μεταβολή της γλωσσικής φυσιογνωμίας ενός σημαντικού εντύπου της Ιταλοκρατίας. Η παρουσία της ελληνικής σελίδας επί περίπου δώδεκα χρόνια και η διακοπή της αποτελούν χρήσιμο δείκτη των αλλαγών στην πολιτική της ιταλικής διοίκησης απέναντι στους ελληνόφωνους κατοίκους του νησιού.

Το αρχείο του Πανεπιστημίου της Πάδοβας αναφέρει ως χρονικό όριο την 16η Αυγούστου 1938. Επειδή η σωζόμενη σειρά δεν είναι απολύτως πλήρης, η ημερομηνία διατυπώνεται εδώ ως τέλος της τεκμηριωμένης περιόδου και όχι ως ανεξάρτητα αποδεδειγμένη ημέρα δημοσίευσης επίσημης απόφασης απαγόρευσης.

Στις 16 Αυγούστου 1944 έφτασε στο Άουσβιτς-Μπίρκεναου η τελευταία μεταγωγή Εβραίων από την κατεχόμενη Ελλάδα. Ανάμεσα στους περίπου 2.500 ανθρώπους που μεταφέρθηκαν εκεί βρίσκονταν οι εκτοπισμένοι της Ρόδου και της Κω. Οι γερμανικές αρχές είχαν συγκεντρώσει και απομακρύνει τους Εβραίους της Ρόδου τον Ιούλιο, τερματίζοντας βίαια τη μακραίωνη παρουσία μιας κοινότητας με ιδιαίτερη γλώσσα, θρησκευτική ζωή και πολιτισμό.

Μετά τον θαλάσσιο εκτοπισμό και τη μεταφορά στην ηπειρωτική Ελλάδα, οι άνθρωποι οδηγήθηκαν με τρένα προς το στρατόπεδο εξόντωσης. Στο Άουσβιτς πολλοί δολοφονήθηκαν στους θαλάμους αερίων αμέσως μετά την άφιξή τους· άλλοι υποβλήθηκαν σε καταναγκαστική εργασία.

Η ημερομηνία της 16ης Αυγούστου είναι κομβική για τη μνήμη της Ρόδου: συμπληρώνει το χρονικό που ξεκίνησε με τις διαταγές και τις συλλήψεις του Ιουλίου και καταγράφει το τελικό στάδιο του εκτοπισμού. Δεν αφορά αποκλειστικά Ροδίους, καθώς η ίδια μεταγωγή περιλάμβανε και ανθρώπους από άλλες ελληνικές περιοχές. Η διάκριση αυτή έχει σημασία για την ιστορική ακρίβεια. Το Αμερικανικό Μουσείο Ολοκαυτώματος καταγράφει τη μεταγωγή ως την τελευταία από την Ελλάδα προς το Άουσβιτς.

Το πρωί της 16ης Αυγούστου 2010 πραγματοποιήθηκε ένοπλη ληστεία στο κεντρικό κατάστημα της Αγροτικής Τράπεζας στην πλατεία Γαβριήλ Χαρίτου της Ρόδου, γνωστή και ως Εκατό Χουρμαδιές. Το περιστατικό εκτυλίχθηκε λίγο μετά τις οκτώ, την ώρα που ξεκινούσε η καθημερινή κίνηση στην περιοχή.

Οι αστυνομικές αρχές προχώρησαν σε έρευνες και συλλήψεις, ενώ η υπόθεση οδηγήθηκε στην ποινική δικαιοσύνη. Σύμφωνα με τα δικαστικά δημοσιεύματα, ένας από τους κατηγορουμένους ανέλαβε την ευθύνη για τη ληστεία, ενώ η υπερασπιστική και αποδεικτική διαδικασία εξελίχθηκε σε περισσότερα στάδια.

Σε πρώτο βαθμό επιβλήθηκε στον έναν κατηγορούμενο ποινή φυλάκισης έξι ετών και δώδεκα μηνών, ενώ ο συγκατηγορούμενός του αθωώθηκε. Το 2014 δημοσιεύτηκε ότι η υπόθεση επρόκειτο να εξεταστεί σε δεύτερο βαθμό.

Η ληστεία της πλατείας Χαρίτου καταγράφεται ως ένα από τα σοβαρά περιστατικά ένοπλης εγκληματικότητας στο κέντρο της Ρόδου κατά το καλοκαίρι του 2010, με μακρά μεταγενέστερη δικαστική διαδρομή.