Σαν σήμερα
στη Ρόδο

Στις 9 Απριλίου 1909, σύμφωνα με τη βιβλιογραφική καταγραφή του ιστορικού Αντώνη Αγγελή, άρχισε να εκδίδεται στη Ρόδο η ελληνόφωνη εβδομαδιαία εφημερίδα «Ρόδος», με εκδότες τον Εμμανουήλ Πολεμικό και τον Γεώργιο Κοκκίδη. Η έκδοσή της ανήκει στα τελευταία χρόνια της οθωμανικής διοίκησης του νησιού, όταν ο Τύπος αποτελούσε σημαντικό μέσο ενημέρωσης και δημόσιας συζήτησης για την τοπική κοινωνία. Η πρώτη εκδοτική περίοδος καταγράφεται ως τετρασέλιδη, τρίστηλη και εβδομαδιαία, με κυκλοφορία το Σάββατο. Η ακριβής ημερολογιακή αντιστοίχιση της βιβλιογραφικής ημερομηνίας δεν έχει ακόμη ελεγχθεί πάνω στο πρωτότυπο πρώτο φύλλο.

Η «Ρόδος» τυπωνόταν αρχικά στο κρατικό οθωμανικό τυπογραφείο που λειτουργούσε στο νησί. Ο Πολεμικός είχε γνωρίσει εκεί την τυπογραφική τέχνη, γεγονός που αποτυπώνει τη μετάβαση από τις εκδοτικές υποδομές της οθωμανικής διοίκησης προς αυτόνομες ελληνόφωνες πρωτοβουλίες. Η παρουσία της εφημερίδας είναι ιδιαίτερα σημαντική για την ιστορία του τοπικού Τύπου, καθώς συνέβαλε στη συγκρότηση ενός δημόσιου χώρου μέσα στον οποίο μπορούσαν να συζητούνται κοινοτικά, εκπαιδευτικά και κοινωνικά ζητήματα. Δεν έχει, ωστόσο, ανακτηθεί ακόμη το φύλλο αριθμός 1 ώστε να περιγραφεί με βεβαιότητα η ακριβής ύλη του.

Η πρώτη εκδοτική περίοδος ολοκληρώνεται στη βιβλιογραφία τον Απρίλιο του 1911. Στις 11 Απριλίου 1911 καταγράφεται η έναρξη της δεύτερης περιόδου με τον τίτλο «Νέα Ρόδος». Την ίδια χρονιά ο Εμμανουήλ Πολεμικός προμηθεύτηκε τυπογραφικό πιεστήριο από την Κωνσταντινούπολη και δημιούργησε στη Ρόδο το ελληνικό τυπογραφείο «Απόλλων», με το οποίο συνδέθηκε η νέα περίοδος της εφημερίδας. Η «Νέα Ρόδος» εμφανίζεται στη βιβλιογραφία ως τετρασέλιδη, δισεβδομαδιαία έκδοση, με ημέρες κυκλοφορίας την Τρίτη και την Παρασκευή.

Η συνέχεια της εφημερίδας συνέπεσε με μια καθοριστική ιστορική αλλαγή: την ιταλική κατάληψη της Ρόδου τον Μάιο του 1912. Μέσα από την πορεία από τη «Ρόδος» στη «Νέα Ρόδος» μπορεί να παρακολουθήσει κανείς τη μετάβαση του νησιού από την ύστερη Οθωμανική περίοδο στην Ιταλοκρατία. Στο Αρχείο Ίωνος Δραγούμη, που φυλάσσεται στην Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα, έχει καταλογογραφηθεί πραγματικό φύλλο της «Νέας Ρόδου» με διπλή ημερομηνία 28 Μαρτίου / 11 Απριλίου 1912, πολύ κοντά στην ιταλική απόβαση. Η διπλή αναγραφή υπενθυμίζει την ανάγκη προσεκτικού ελέγχου των ημερολογίων σε τεκμήρια εκείνης της εποχής.

Η εκδοτική περίοδος της «Νέας Ρόδου» καταγράφεται στη σχετική εγκυκλοπαίδεια έως τις 16 Ιουλίου 1937, με αρίθμηση που φτάνει στο φύλλο 2.119. Η μακρόχρονη αυτή διαδρομή καθιστά την εφημερίδα πολύτιμη πηγή για την πολιτική, την παιδεία και την κοινωνική ζωή της Ρόδου κατά τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Η ιστορία της είναι ταυτόχρονα ιστορία των ανθρώπων που τη δημιούργησαν και της τοπικής τυπογραφίας. Για το πρώτο φύλλο του 1909 αναζητείται ακόμη αυθεντική φωτογραφική αναπαραγωγή, ώστε να επιβεβαιωθούν τόσο η τυπωμένη ημερομηνία όσο και τα πρωτοσέλιδα δημοσιεύματα.

Στις 9 Απριλίου 1955, με την απόφαση 130/1955 του Δημοτικού Συμβουλίου Ρόδου, δρομολογήθηκε η μετατροπή του Ροδιακού Οργανισμού Δημοτικών Αυτοκινήτων (ΡΟΔΑ) σε Δημοτική Επιχείρηση Συγκοινωνιών. Ο Ροδιακός Οργανισμός λειτουργούσε ως δημοτικός συγκοινωνιακός φορέας ήδη από το 1951.

Η απόφαση σηματοδότησε τη θεσμική οργάνωση της δημοτικής συγκοινωνίας σε μια περίοδο κατά την οποία οι μετακινήσεις κατοίκων μεταξύ πόλης και οικισμών είχαν ολοένα μεγαλύτερη σημασία για την εργασία, το εμπόριο και την καθημερινή ζωή.

Η δημοτική απόφαση δεν ταυτίζεται χρονικά με την έγκριση και τη δημοσίευση της σύστασης: ακολούθησε βασιλικό διάταγμα και η σχετική πράξη δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ 250 της 9ης Σεπτεμβρίου 1955. Αυτά αποτελούν διακριτά βήματα στην ιστορία της ΡΟΔΑ.

Στις 9 Απριλίου 1990, πεθαίνει ο πρώην δήμαρχος και βουλευτής Γαβριήλ Χαρίτος. Πεθαίνει στη Ρόδο ο Γαβριήλ Χαρίτος, πρώην δήμαρχος Ρόδου και βουλευτής Δωδεκανήσου. Στις 9 Απριλίου 1990 πεθαίνει στη Ρόδο ο Γαβριήλ Χαρίτος. Υπήρξε ο πρώτος αιρετός δήμαρχος της μεταπολεμικής Ρόδου και αργότερα βουλευτής Δωδεκανήσου.

Η δημόσια διαδρομή του συνδέθηκε με τη μετάβαση των Δωδεκανήσων από τη μεταπολεμική διοίκηση στο ελληνικό κράτος. Η θητεία του στον Δήμο και η εκπροσώπηση του νομού στη Βουλή αποτελούν διαφορετικές φάσεις της πολιτικής του παρουσίας.

Στις 9 Απριλίου 2004 το πλοίο «Πάτμος» της ΔΑΝΕ εμφανίζεται εκτός εκμετάλλευσης εξαιτίας μηχανικής βλάβης. Η ακριβής ημερομηνία παραδίδεται από μεταγενέστερη επίσημη οικονομική γνωστοποίηση της ΑΝΕΚ, στην οποία αναφέρεται ρητά ότι το «Πάτμος» βρισκόταν εκτός εκμετάλλευσης «από 9.4.2004».

Η εξέλιξη ακολούθησε μόλις τέσσερις ημέρες μετά την αντίστοιχη ακινητοποίηση του «Ρόδος», στις 5 Απριλίου. Για τη Δωδεκανησιακή Ανώνυμη Ναυτιλιακή Εταιρεία, που είχε δημιουργηθεί στη Ρόδο και εξυπηρετούσε τη θαλάσσια επικοινωνία του νησιωτικού συμπλέγματος, η ταυτόχρονη απώλεια δύο πλοίων από την ενεργό εκμετάλλευση ήταν ιδιαίτερα σοβαρή. Το πλήγμα αφορούσε τόσο τις προοπτικές εκτέλεσης δρομολογίων όσο και τη δυνατότητα ανάκαμψης της εταιρείας.

Η επίσημη ανακοίνωση καταγράφει ότι το τρίτο πλοίο, το «Διαγόρας», βρέθηκε εκτός εκμετάλλευσης από τις 25 Ιουνίου 2004 λόγω επίσχεσης εργασίας του πληρώματος. Στη συνέχεια, η ΔΑΝΕ αντιμετώπισε ακόμη μεγαλύτερα οικονομικά και λειτουργικά προβλήματα, τα οποία οδήγησαν στη διαδικασία ειδικής εκκαθάρισης. Η εταιρεία είχε για χρόνια συνδεθεί με τις μετακινήσεις κατοίκων, την τροφοδοσία και την κοινωνική ζωή των Δωδεκανήσων, γι’ αυτό και η σταδιακή ακινητοποίηση του στόλου της απέκτησε ιδιαίτερο ιστορικό βάρος.

Η 9η Απριλίου τεκμηριώνει την έναρξη της κατάστασης εκτός εκμετάλλευσης όπως δηλώθηκε στις οικονομικές καταστάσεις. Η διαθέσιμη πηγή δεν περιγράφει το ακριβές μηχανικό πρόβλημα, τον τόπο του συμβάντος ή την ώρα ακινητοποίησης.

Η ιστορία του «Πάτμος» είχε αρχίσει διαφορετικά. Το εταιρικό ιστορικό τοποθετεί την αγορά του το 1991, ενώ δημοσιογραφική αναδρομή αναφέρει τον Μάιο του 1992 ως χρόνο έναρξης των δρομολογίων του. Η διάκριση έχει σημασία: η αγορά ενός πλοίου και η εμπορική του αξιοποίηση δεν συμβαίνουν κατ’ ανάγκη την ίδια ημέρα.

Το «Πάτμος» είχε ενισχύσει την παρουσία της ΔΑΝΕ στα νησιά και είχε συνδεθεί και με την εξυπηρέτηση της Θεσσαλονίκης. Η εκτός εκμετάλλευσης θέση του, τόσο κοντά στην αντίστοιχη ημερομηνία του «Ρόδος», δείχνει πόσο γρήγορα περιορίστηκε η διαθέσιμη δυναμικότητα του στόλου.

Τον Αύγουστο του 2004 δημοσιεύματα περιέγραφαν αδυναμία εξεύρεσης χρημάτων για αναγκαίες επισκευές και ανταλλακτικά. Η μαρτυρία αφορά την κατάσταση εκείνης της περιόδου και δεν αρκεί για να προσδιορίσει με τεχνική ακρίβεια την αρχική βλάβη της 9ης Απριλίου.