Σαν σήμερα
στη Ρόδο

Στις 7 Απριλίου 1919, ανήμερα του Πάσχα με το τότε ημερολόγιο, ενωτικές εκδηλώσεις στη Ρόδο και ιδιαίτερα στη Βιλλανόβα, το σημερινό Παραδείσι, εξελίσσονται σε αιματηρή σύγκρουση με τις ιταλικές αρχές κατοχής. Οι κάτοικοι εξέφραζαν την απαίτηση για ένωση των Δωδεκανήσων με την Ελλάδα, σε μια περίοδο έντονης πολιτικής αβεβαιότητας μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Τα επεισόδια έμειναν στη συλλογική μνήμη ως «Αιματηρό Πάσχα» και αποτελούν μία από τις πιο χαρακτηριστικές εκδηλώσεις του δωδεκανησιακού ενωτικού κινήματος κατά την ιταλική κυριαρχία.

Στις 7 Απριλίου 1948, λίγες εβδομάδες μετά την επίσημη Ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου στην Ελλάδα, πραγματοποιήθηκε στη Ρόδο μια συνάντηση που αποτέλεσε την αφετηρία της Τεκτονικής Στοάς «Κλεόβουλος». Τόπος της συγκέντρωσης ήταν η κατοικία του Ιωάννη Φραγκούλη (1897–1958), διευθυντή του Κρατικού Χημείου Ρόδου, στην περιοχή που ήταν γνωστή ως Εκατό Χουρμαδιές. Στη συνάντηση προήδρευσε ο Γεώργιος Θωμά Γεωργιάδης (1887–1955). Οι συμμετέχοντες αποφάσισαν να συγκροτήσουν οργανωμένη στοά υπό την αιγίδα της Μεγάλης Στοάς της Ελλάδος και, ύστερα από συζήτηση, επέλεξαν την ονομασία «Κλεόβουλος», η οποία παραπέμπει στον αρχαίο σοφό της Λίνδου.

Η συνεδρίαση δεν εμφανίστηκε ξαφνικά. Όπως σημειώνει ο ιστορικός ερευνητής Κώστας Τσαλαχούρης στο αφιέρωμά του στη «Ροδιακή», οι συναντήσεις τεκτόνων στο σπίτι του Φραγκούλη είχαν ξεκινήσει νωρίτερα, μετά την εγκατάσταση της Ελληνικής Στρατιωτικής Διοίκησης στα Δωδεκάνησα στις 31 Μαρτίου 1947. Η άφιξη Ελλήνων στρατιωτικών και ανώτερων υπαλλήλων, στο πλαίσιο της αλλαγής διοίκησης των νησιών, συνέβαλε στη γνωριμία και την επαφή προσώπων που ανήκαν ήδη στον τεκτονισμό. Δεν προσδιορίζεται, ωστόσο, η ακριβής ημερομηνία εκείνων των πρώτων ανεπίσημων συναντήσεων.

Το ιστορικό πρακτικό της ιδρυτικής συνεδρίασης κατονομάζει δεκαέξι συμμετέχοντες: Γεώργιο Θ. Γεωργιάδη, Ανδρέα Καραμεσίνη, Νικόλαο Παρασκευά, Παναγιώτη Κυριακίδη, Ιωάννη Φραγκούλη, Ιωάννη Παπαδάκη, Κωνσταντίνο Γραμματικό, Τηλέμαχο Αστερίου, Δημήτριο Κουρκουτάκη, Ευστάθιο Χελιώτη, Δημήτριο Λεβιδιώτη, Δημήτριο Ζαχαριάδη, Χαράλαμπο Ιατρίδη, Δημήτριο Καριώτογλου, Κάρολο Κρότση και Βασίλειο Κριμπά. Ανάμεσά τους βρίσκονταν άνθρωποι που δραστηριοποιούνταν στη δημόσια διοίκηση, στις τράπεζες, στις τεχνικές υπηρεσίες, στο εμπόριο και σε άλλους επαγγελματικούς χώρους της μεταπολεμικής Ρόδου.

Ο Γεωργιάδης ανέλαβε την προεδρία της προσωρινής συγκρότησης. Για τις ανάγκες της συνεδρίασης κλήθηκαν να ασκήσουν καθήκοντα ο Ανδρέας Καραμεσίνης ως Α΄ Επόπτης, ο Νικόλαος Παρασκευάς ως Β΄ Επόπτης, ο Παναγιώτης Κυριακίδης ως Ρήτορας, ο Ιωάννης Φραγκούλης ως Γραμματέας, ο Ιωάννης Παπαδάκης ως Ταμίας και ο Δημήτριος Κουρκουτάκης ως Στεγαστής. Έγινε έλεγχος των τεκτονικών τίτλων των παρισταμένων, συζητήθηκε η ονομασία της νέας στοάς και εγκρίθηκε ο εσωτερικός κανονισμός της, παράλληλα με την προετοιμασία του αιτήματος αναγνώρισης.

Ένα ιδιαίτερο στοιχείο του δημοσιεύματος είναι η ασυμφωνία που επισημαίνει ο ερευνητής ανάμεσα στους ρόλους της συνεδρίασης και στις υπογραφές του πρακτικού: ενώ προήδρευσε ο Γεωργιάδης, στο έγγραφο ο Καραμεσίνης εμφανίζεται να υπογράφει και ως Σεβάσμιος και ως Α΄ Επόπτης. Η λεπτομέρεια αυτή χρειάζεται να διαβάζεται στο πλαίσιο της προσωρινής οργάνωσης που προηγήθηκε των κανονικών εκλογών του Μαΐου και όχι ως βέβαιη ένδειξη διαφορετικής ημερομηνίας ίδρυσης.

Στις 21 Απριλίου 1948 ακολούθησε η επίσημη αναγνώριση από τη Μεγάλη Στοά της Ελλάδος με τον αριθμό 109. Η συγκέντρωση της 7ης Απριλίου, πάντως, παραμένει η ημερομηνία που τα δύο ιστορικά δημοσιεύματα της «Ροδιακής» προσδιορίζουν ως ιδρυτική. Το σωζόμενο χειρόγραφο πρακτικό, με τίτλο «Πρακτικόν υπ’ αριθ. 1», και το ιστορικό λάβαρο της στοάς αποτελούν χαρακτηριστικά τεκμήρια αυτής της πρώτης περιόδου.