Σαν σήμερα
στη Ρόδο

Στις 28 Ιουλίου 1999 δικινητήριο εμπορευματικό αεροσκάφος Swearingen SA227-AC Metro III, με νηολόγιο SX-BGG, έπεσε στη θάλασσα λίγο πριν φθάσει στο διεθνές αεροδρόμιο «Διαγόρας» της Ρόδου. Η πτήση είχε ξεκινήσει από την Αθήνα, με προορισμό το νησί.

Κατά την τελική προσέγγιση το πλήρωμα αντιμετώπισε σοβαρή απώλεια ισχύος και στους δύο κινητήρες. Το αεροσκάφος έχασε ύψος και προσθαλασσώθηκε περίπου ένα χιλιόμετρο πριν από τον διάδρομο, με αποτέλεσμα να καταστραφεί.

Παρά τη σοβαρότητα του ατυχήματος, οι δύο πιλότοι επέζησαν. Δεν υπήρχαν επιβάτες, καθώς επρόκειτο για εμπορευματική πτήση.

Το περιστατικό καταγράφεται στις διεθνείς βάσεις αεροπορικών ατυχημάτων. Η διαθέσιμη δημόσια περιγραφή προσδιορίζει το πρόβλημα ισχύος των κινητήρων, χωρίς να παρέχει ασφαλή συμπεράσματα για την υποκείμενη τεχνική αιτία.

Την 1η Σεπτεμβρίου 1999 το Εφετείο Δωδεκανήσου, με την απόφαση 209/1999, επικύρωσε τη συμφωνία ρύθμισης χρεών της Δωδεκανησιακής Ανώνυμης Ναυτιλιακής Εταιρείας με τους πιστωτές της. Η συμφωνία είχε υπογραφεί στις 3 Ιουνίου 1999, στο πλαίσιο του άρθρου 44 του Ν. 1892/1990, και αποτελούσε προσπάθεια οικονομικής εξυγίανσης μιας εταιρείας που είχε ήδη αντιμετωπίσει σοβαρές δυσκολίες.

Η αλληλουχία των γεγονότων και το περιεχόμενο κρίσιμων συμφωνιών περιγράφονται στην απόφαση 1403/2008 του Αρείου Πάγου. Μεταξύ άλλων, αναφέρονται η συμμετοχή της Εμπορικής Τράπεζας ως πιστώτριας, ο τρόπος ικανοποίησης μέρους των απαιτήσεών της και η μελλοντική διάθεση μετοχών. Την 1η Ιουλίου 1999 είχε καταρτιστεί επίσης προσύμφωνο με την ΑΝΕΚ για την αγορά μετοχών της ΔΑΝΕ από την Εμπορική Τράπεζα.

Η δικαστική επικύρωση ήταν σημαντικός σταθμός στην προσπάθεια σταθεροποίησης της εταιρείας, δεν αποτέλεσε όμως οριστική λύση. Ακολούθησαν τροποποιήσεις των συμφωνιών και νέες οικονομικές δυσκολίες, που οδήγησαν αργότερα σε ακινητοποίηση του στόλου και εκκαθάριση. Η αναφορά στα εταιρικά έγγραφα επιτρέπει να μελετηθεί η ιστορία της ΔΑΝΕ πέρα από την απλή αφήγηση της ίδρυσης και της τελικής εκποίησης.

Η απόφαση αυτή είχε ιδιαίτερη σημασία επειδή η οικονομική δυσκολία της ΔΑΝΕ δεν περιοριζόταν σε μία απλή έλλειψη χρημάτων για καθημερινά έξοδα. Η εταιρεία είχε ήδη αναπτύξει σημαντικό στόλο και συνδεόταν με δανειακές, επιχειρηματικές και μετοχικές σχέσεις που απαιτούσαν ευρύτερη συμφωνία με τους πιστωτές.

Το εταιρικό ιστορικό αναφέρει ότι τον Ιούνιο του 1999 καταρτίστηκε σχέδιο εξυγίανσης με υποστήριξη της ΑΝΕΚ και ότι τον Ιούλιο δημοσιεύτηκε η απόφαση 209/1999. Αυτή η αναφορά απαιτεί περαιτέρω αντιπαραβολή με την ακριβή ημερομηνία της δικαστικής πράξης, την οποία η υπάρχουσα εγγραφή τοποθετεί στην 1η Σεπτεμβρίου.

Η συμφωνία προέβλεπε οικονομική αναδιάρθρωση, αλλά η μετέπειτα πορεία κατέδειξε ότι δεν αρκούσε από μόνη της για να εξασφαλίσει διαρκή βιωσιμότητα. Το 2004 τα τρία τελευταία πλοία τέθηκαν εκτός εκμετάλλευσης, πριν ακολουθήσουν εκκαθάριση και πλειστηριασμός.

Η περίπτωση της ΔΑΝΕ δείχνει πόσο δύσκολη μπορεί να γίνει η διατήρηση ενός μεγάλου στόλου σε μια απαιτητική νησιωτική αγορά. Το 1999 παραμένει σημείο αναφοράς για τη χρηματοοικονομική ιστορία της εταιρείας, με την επιφύλαξη που σημειώνεται στο αρχείο για την ακριβή ημέρα της δικαστικής απόφασης.

Στις 4 Σεπτεμβρίου 1999 το αμερικανικό αεροπλανοφόρο USS Theodore Roosevelt (CVN-71) άρχισε καταγεγραμμένη επίσκεψη στη Ρόδο, η οποία συνεχίστηκε έως τις 10 Σεπτεμβρίου. Η ημερομηνία προκύπτει από την ετήσια επιχειρησιακή αναφορά του πλοίου, που διατηρείται στο αρχείο του Πολεμικού Ναυτικού των Ηνωμένων Πολιτειών.

Η επίσκεψη είχε ιδιαίτερο ιστορικό πλαίσιο. Το αεροπλανοφόρο είχε συμμετάσχει νωρίτερα το 1999 σε στρατιωτικές επιχειρήσεις του ΝΑΤΟ κατά της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γιουγκοσλαβίας. Η ανάπτυξή του στην ανατολική Μεσόγειο συνέπιπτε με μια περίοδο αυξημένης έντασης στα Βαλκάνια και έντονου δημόσιου ενδιαφέροντος στην Ελλάδα.

Δεν έχει εντοπιστεί τεκμηριωμένο γεγονός συγκρούσεων ή επεισοδίων στη Ρόδο κατά τη συγκεκριμένη παραμονή, γι’ αυτό δεν πρέπει να συνδέεται αυθαίρετα με τα γνωστά επεισόδια του αμερικανικού 6ου Στόλου τον Μάιο του 1976. Η καταχώρηση αποτυπώνει την παρουσία του πλοίου ως επαληθεύσιμο σταθμό της νεότερης ναυτικής ιστορίας της Ρόδου και διατηρεί τη διάκριση ανάμεσα σε στρατιωτική δράση εκτός Ελλάδας και επίσκεψη στο νησί.

Στις 2 Ιανουαρίου 2002 καταγράφεται, στο εταιρικό ιστορικό της Δωδεκανησιακής Ανώνυμης Ναυτιλιακής Εταιρείας, η πώληση του πλοίου «Ιαλυσός». Το ιστορικό δίνει συγκεκριμένα την ημερομηνία 02/01/02 και αναφέρει τίμημα 532.360 ευρώ. Το στοιχείο προέρχεται από εταιρικό τεκμήριο και χρειάζεται διασταύρωση με το αντίστοιχο συμβόλαιο πώλησης ή τη δημοσιευμένη εταιρική γνωστοποίηση.

Το «Ιαλυσός» είχε αποκτηθεί από τη ΔΑΝΕ το 1982, μόλις δύο χρόνια μετά την έναρξη δρομολογίων του πρώτου πλοίου της, του «Κάμιρος». Η απόκτησή του υπήρξε κρίσιμο βήμα για την ανάπτυξη μιας εταιρείας που στόχευε να συνδέσει με μεγαλύτερη συχνότητα τα Δωδεκάνησα με τον Πειραιά.

Σύμφωνα με το ιστορικό της εταιρείας, το πλοίο είχε εξυπηρετήσει γραμμές των Δωδεκανήσων και εβδομαδιαία σύνδεση από τη Ρόδο προς την Κάρπαθο και το Ηράκλειο της Κρήτης. Η δραστηριότητα αυτή δείχνει ότι ο ρόλος της ΔΑΝΕ δεν περιοριζόταν στην απευθείας μεταφορά από και προς την Αθήνα, αλλά κάλυπτε και θαλάσσιους άξονες σημαντικούς για τη συνοχή των νησιών.

Η πώληση ήρθε σε περίοδο αναδιοργάνωσης του στόλου. Τον Σεπτέμβριο του 2000 η ΔΑΝΕ είχε αγοράσει το «New Tosa», μετέπειτα «Διαγόρας», το οποίο ύστερα από μετασκευή άρχισε δρομολόγια τον Σεπτέμβριο του 2001. Η ανανέωση των πλοίων και η οικονομική διαχείριση αποτελούσαν τότε κεντρικά ζητήματα για την εταιρεία.

Για τη Ρόδο, η ιστορία του «Ιαλυσός» θυμίζει μια περίοδο κατά την οποία τα ονόματα των πλοίων συνδέονταν στενά με την ταυτότητα του τόπου. Η 2η Ιανουαρίου 2002 αφορά την αναφερόμενη πράξη πώλησης και δεν πρέπει να παρουσιαστεί ως η τελευταία ημέρα εκτέλεσης δρομολογίου του πλοίου.

Στις 7 Ιουνίου 2002 υπογράφηκε, σύμφωνα με το εταιρικό ιστορικό της ΔΑΝΕ, σύμβαση μεταξύ του Υπουργείου Εμπορικής Ναυτιλίας και της Δωδεκανησιακής Ανώνυμης Ναυτιλιακής Εταιρείας για την εξυπηρέτηση γραμμών δημόσιας υπηρεσίας στη σύνδεση Πειραιά–Δωδεκανήσων. Η ημερομηνία αναφέρεται ρητά στο εταιρικό τεκμήριο.

Η σύμβαση προέβλεπε περίοδο εξυπηρέτησης από την 1η Νοεμβρίου 2002 έως την 31η Οκτωβρίου 2005 και περιλάμβανε συνεργασία με την GA Ferries. Πρόκειται για το προβλεπόμενο συμβατικό χρονικό διάστημα· δεν συνιστά απόδειξη ότι εκτελέστηκε κάθε προγραμματισμένο δρομολόγιο μέχρι την ημερομηνία λήξης.

Η εξέλιξη είχε ιδιαίτερη βαρύτητα για τα νησιά, καθώς οι γραμμές δημόσιας υπηρεσίας αποτελούν βασικό μηχανισμό εξασφάλισης ακτοπλοϊκών συνδέσεων που δεν μπορούν να αφεθούν αποκλειστικά στην εποχική εμπορική ζήτηση. Για τη Ρόδο και τα υπόλοιπα Δωδεκάνησα η προβλεψιμότητα των δρομολογίων συνδεόταν με την τροφοδοσία, τις επαγγελματικές μετακινήσεις και την πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες.

Την περίοδο αυτή η ΔΑΝΕ διέθετε τα πλοία «Ρόδος», «Πάτμος» και «Διαγόρας». Το τελευταίο είχε αρχίσει δρομολόγια το 2001 μετά από μετασκευή, αποτυπώνοντας την προσπάθεια της εταιρείας να παραμείνει ενεργή και ανταγωνιστική παρά τις οικονομικές δυσκολίες που είχαν εμφανιστεί ήδη την προηγούμενη δεκαετία.

Δύο χρόνια αργότερα, το 2004, τα τρία αυτά πλοία τέθηκαν εκτός εκμετάλλευσης και η εταιρεία βρέθηκε αντιμέτωπη με σοβαρή λειτουργική κρίση. Γι’ αυτό η υπογραφή της σύμβασης της 7ης Ιουνίου 2002 αποτελεί τεκμήριο των προσπαθειών συνέχισης της ακτοπλοϊκής εξυπηρέτησης, χωρίς να συγχέεται με την πραγματική εξέλιξη των δρομολογίων κατά τα επόμενα έτη.

Κατά τη διάρκεια του 2004 η Δωδεκανησιακή Ανώνυμη Ναυτιλιακή Εταιρεία βρισκόταν σε ιδιαίτερα δύσκολη οικονομική θέση. Η ακινητοποίηση του στόλου της στέρησε από το δίκτυο των Δωδεκανήσων έναν φορέα που για περισσότερες από δύο δεκαετίες συνέδεε τα νησιά με τον Πειραιά και μεταξύ τους. Το ακριβές ημερολογιακό σημείο κατά το οποίο πραγματοποιήθηκε το τελευταίο δρομολόγιο δεν έχει ακόμη τεκμηριωθεί από λιμενικό αρχείο ή ημερολόγιο πλοίου.

Η κρίση δεν εμφανίστηκε ξαφνικά. Το 1999 είχε συναφθεί συμφωνία αναδιάρθρωσης χρεών με πιστωτές της ΔΑΝΕ, επικυρωμένη με την απόφαση 209/1999 του Εφετείου Δωδεκανήσου. Ακολούθησαν συμφωνίες σχετικά με μετοχές και τη συμμετοχή της ΑΝΕΚ, όπως προκύπτει από την απόφαση 1403/2008 του Αρείου Πάγου. Η πορεία αυτή ανέδειξε το βάρος των οικονομικών υποχρεώσεων και των σύνθετων εταιρικών σχέσεων.

Οι εργαζόμενοι βρέθηκαν αντιμέτωποι με καθυστερούμενες αποδοχές. Τον Αύγουστο του 2004 δημοσιεύθηκαν πληροφορίες για απόφαση του ΝΑΤ σχετικά με την κάλυψη μέρους των οφειλόμενων μισθών. Η ακινητοποίηση των πλοίων είχε ευρύτερες συνέπειες για κατοίκους και επιχειρήσεις, σε μια περιοχή όπου οι εναλλακτικές μεταφορικές επιλογές δεν είναι δεδομένες.

Ο πρώην εντεταλμένος σύμβουλος Δημήτρης Κούκουλας αναφέρει σε μεταγενέστερες δημόσιες μαρτυρίες ότι άσκησε καθήκοντα από 16 Οκτωβρίου 2001 έως 16 Μαΐου 2002. Αναφέρει ακόμη ότι το 2002 η ΔΑΝΕ απέκτησε συμμετοχή στην εταιρεία των Μύλων Δωδεκανήσου και ότι εξετάστηκαν σχέδια αξιοποίησης των ακινήτων της στη Ρόδο. Η ύπαρξη μεταβίβασης εταιρικής συμμετοχής έχει απασχολήσει και τοπικό δικαστικό ρεπορτάζ, αλλά η ακριβής ημερομηνία και οι όροι πρέπει να ελεγχθούν στα πρωτότυπα εταιρικά έγγραφα. Οι χαρακτηρισμοί ή οι καταγγελίες πρώην στελεχών για τις ευθύνες της κατάρρευσης δεν αποτελούν αυτομάτως διαπιστωμένα γεγονότα.

Το 2005 η υπόθεση οδηγήθηκε σε ειδική εκκαθάριση, ενώ το 2006 ακολούθησε πλειστηριασμός των σημαντικότερων περιουσιακών στοιχείων. Έτσι η ακινητοποίηση του 2004 αποτελεί καθοριστική φάση μεταξύ της προσπάθειας διάσωσης και της οριστικής απώλειας της επιχειρησιακής παρουσίας της ΔΑΝΕ.

Στις 28 Αυγούστου 2004 η Καθημερινή δημοσίευσε εκτενές αφιέρωμα για την ακμή και την παρακμή της εταιρείας, μαζί με συνέντευξη του Δημήτρη Κούκουλα, πρώην εντεταλμένου συμβούλου και αντιπροέδρου του ΔΣ. Τα δημοσιεύματα αποτελούν πολύτιμες σύγχρονες αποτυπώσεις της κρίσης, αλλά οι προσωπικές ερμηνείες για τις ευθύνες της κατάρρευσης παραμένουν απόψεις των προσώπων που τις διατυπώνουν.

Η εταιρική διαδρομή, από το πρώτο «Κάμιρος» έως την τελευταία περίοδο των «Ρόδος», «Πάτμος» και «Διαγόρας», εξηγεί γιατί η διακοπή της λειτουργίας της ΔΑΝΕ επηρέασε πολύ περισσότερο από έναν εταιρικό ισολογισμό. Συνδέθηκε με τις προσδοκίες μιας ολόκληρης νησιωτικής κοινωνίας που είχε στηρίξει ένα εγχείρημα με ροδίτικη έδρα.

Στις 5 Απριλίου 2004 το επιβατηγό πλοίο «Ρόδος» της Δωδεκανησιακής Ανώνυμης Ναυτιλιακής Εταιρείας (ΔΑΝΕ) καταγράφεται ως εκτός εκμετάλλευσης λόγω μηχανικής βλάβης. Η ημερομηνία προκύπτει από επίσημη χρηματοοικονομική δημοσίευση της ΑΝΕΚ, που διατηρούσε συμμετοχή στη ΔΑΝΕ, και όχι από μεταγενέστερη ανεπιβεβαίωτη αφήγηση. Η διατύπωση της πηγής είναι συγκεκριμένη: το «Ρόδος» βρισκόταν εκτός εκμετάλλευσης «από 5.4.2004».

Η εξέλιξη είχε ιδιαίτερη σημασία για μια ναυτιλιακή εταιρεία άρρηκτα συνδεδεμένη με τη Ρόδο και τη θαλάσσια εξυπηρέτηση των Δωδεκανήσων. Η ακινητοποίηση ενός από τα πλοία της δεν ήταν μεμονωμένο γεγονός: λίγες ημέρες αργότερα ακολούθησε η αντίστοιχη κατάσταση του «Πάτμος», ενώ το καλοκαίρι βρέθηκε εκτός εκμετάλλευσης και το «Διαγόρας». Η απώλεια της δυνατότητας αξιοποίησης του στόλου συνέβαλε στη βαθιά επιχειρησιακή και οικονομική κρίση της ΔΑΝΕ.

Στην ανακοίνωση του 2005 η ΑΝΕΚ εξηγούσε ότι η ΔΑΝΕ δεν περιλήφθηκε στην ενοποίηση των οικονομικών καταστάσεών της, καθώς η ακινητοποίηση των τριών πλοίων και οι επισχέσεις εργασίας δεν επέτρεπαν τη σύνταξη οικονομικών καταστάσεων. Η ίδια γνωστοποίηση αναφερόταν και στην υπαγωγή της ΔΑΝΕ σε ειδική εκκαθάριση με απόφαση του Εφετείου Δωδεκανήσου.

Η 5η Απριλίου αποτελεί συνεπώς τεκμηριωμένη ημερομηνία κατά την οποία το πλοίο τέθηκε εκτός εκμετάλλευσης σύμφωνα με την επίσημη εταιρική ενημέρωση. Δεν τεκμηριώνεται από την πηγή το ακριβές σημείο όπου συνέβη η αρχική βλάβη, ούτε πρέπει να παρουσιαστεί η ημερομηνία ως οριστική απόσυρση του πλοίου.

Για να γίνει κατανοητό το μέγεθος της απώλειας, πρέπει να θυμηθούμε ότι το «Ρόδος» είχε ενταχθεί στον στόλο το 1989 και είχε χρησιμοποιηθεί για την ενίσχυση της απευθείας γραμμής με τον Πειραιά. Σύμφωνα με το εταιρικό ιστορικό, η απόκτησή του αύξησε σημαντικά τη μεταφορική δυναμικότητα της ΔΑΝΕ, σε μια περίοδο που η εταιρεία αναζητούσε μεγαλύτερο μερίδιο στην ακτοπλοϊκή αγορά.

Η ακινητοποίηση ενός τέτοιου πλοίου δεν σήμαινε μόνο απώλεια εσόδων για την εταιρεία. Επηρέαζε τον σχεδιασμό των μετακινήσεων, τις δυνατότητες εξυπηρέτησης οχημάτων και φορτίων και τη συνολική διαθεσιμότητα πλοίων στα Δωδεκάνησα, ιδίως όσο πλησίαζε η θερινή περίοδος.

Το ρεπορτάζ της Καθημερινής τον Αύγουστο του 2004 παρουσίαζε πια τον στόλο της ΔΑΝΕ πλήρως ακινητοποιημένο. Η ημερομηνία 5 Απριλίου αποτελεί επομένως έναν από τους πρώτους σαφώς καταγεγραμμένους σταθμούς της τελευταίας μεγάλης κρίσης της εταιρείας, όχι όμως την ημερομηνία διάλυσής της.

Στις 9 Απριλίου 2004 το πλοίο «Πάτμος» της ΔΑΝΕ εμφανίζεται εκτός εκμετάλλευσης εξαιτίας μηχανικής βλάβης. Η ακριβής ημερομηνία παραδίδεται από μεταγενέστερη επίσημη οικονομική γνωστοποίηση της ΑΝΕΚ, στην οποία αναφέρεται ρητά ότι το «Πάτμος» βρισκόταν εκτός εκμετάλλευσης «από 9.4.2004».

Η εξέλιξη ακολούθησε μόλις τέσσερις ημέρες μετά την αντίστοιχη ακινητοποίηση του «Ρόδος», στις 5 Απριλίου. Για τη Δωδεκανησιακή Ανώνυμη Ναυτιλιακή Εταιρεία, που είχε δημιουργηθεί στη Ρόδο και εξυπηρετούσε τη θαλάσσια επικοινωνία του νησιωτικού συμπλέγματος, η ταυτόχρονη απώλεια δύο πλοίων από την ενεργό εκμετάλλευση ήταν ιδιαίτερα σοβαρή. Το πλήγμα αφορούσε τόσο τις προοπτικές εκτέλεσης δρομολογίων όσο και τη δυνατότητα ανάκαμψης της εταιρείας.

Η επίσημη ανακοίνωση καταγράφει ότι το τρίτο πλοίο, το «Διαγόρας», βρέθηκε εκτός εκμετάλλευσης από τις 25 Ιουνίου 2004 λόγω επίσχεσης εργασίας του πληρώματος. Στη συνέχεια, η ΔΑΝΕ αντιμετώπισε ακόμη μεγαλύτερα οικονομικά και λειτουργικά προβλήματα, τα οποία οδήγησαν στη διαδικασία ειδικής εκκαθάρισης. Η εταιρεία είχε για χρόνια συνδεθεί με τις μετακινήσεις κατοίκων, την τροφοδοσία και την κοινωνική ζωή των Δωδεκανήσων, γι’ αυτό και η σταδιακή ακινητοποίηση του στόλου της απέκτησε ιδιαίτερο ιστορικό βάρος.

Η 9η Απριλίου τεκμηριώνει την έναρξη της κατάστασης εκτός εκμετάλλευσης όπως δηλώθηκε στις οικονομικές καταστάσεις. Η διαθέσιμη πηγή δεν περιγράφει το ακριβές μηχανικό πρόβλημα, τον τόπο του συμβάντος ή την ώρα ακινητοποίησης.

Η ιστορία του «Πάτμος» είχε αρχίσει διαφορετικά. Το εταιρικό ιστορικό τοποθετεί την αγορά του το 1991, ενώ δημοσιογραφική αναδρομή αναφέρει τον Μάιο του 1992 ως χρόνο έναρξης των δρομολογίων του. Η διάκριση έχει σημασία: η αγορά ενός πλοίου και η εμπορική του αξιοποίηση δεν συμβαίνουν κατ’ ανάγκη την ίδια ημέρα.

Το «Πάτμος» είχε ενισχύσει την παρουσία της ΔΑΝΕ στα νησιά και είχε συνδεθεί και με την εξυπηρέτηση της Θεσσαλονίκης. Η εκτός εκμετάλλευσης θέση του, τόσο κοντά στην αντίστοιχη ημερομηνία του «Ρόδος», δείχνει πόσο γρήγορα περιορίστηκε η διαθέσιμη δυναμικότητα του στόλου.

Τον Αύγουστο του 2004 δημοσιεύματα περιέγραφαν αδυναμία εξεύρεσης χρημάτων για αναγκαίες επισκευές και ανταλλακτικά. Η μαρτυρία αφορά την κατάσταση εκείνης της περιόδου και δεν αρκεί για να προσδιορίσει με τεχνική ακρίβεια την αρχική βλάβη της 9ης Απριλίου.

Στις 25 Ιουνίου 2004 το επιβατηγό-οχηματαγωγό «Διαγόρας» της Δωδεκανησιακής Ανώνυμης Ναυτιλιακής Εταιρείας (ΔΑΝΕ) τέθηκε εκτός εκμετάλλευσης εξαιτίας επίσχεσης εργασίας των μελών του πληρώματός του. Η ακινητοποίησή του ακολούθησε τα προβλήματα που είχαν ήδη θέσει εκτός δρομολογίων τα «Ρόδος» και «Πάτμος», μέσα σε μια περίοδο έντονης οικονομικής κρίσης για την εταιρεία.

Σε συζήτηση της Βουλής το 2004, το αρμόδιο υπουργείο ανέφερε ότι μετά την ακινητοποίηση των τριών πλοίων έγιναν προσαρμογές στα δρομολόγια άλλων ακτοπλοϊκών και διατηρήθηκε η παρουσία του «Ροδάνθη» στη γραμμή Πειραιά–Δωδεκανήσων. Οι εξελίξεις ανέδειξαν τη μεγάλη σημασία της ΔΑΝΕ για τη μετακίνηση κατοίκων και επισκεπτών ανάμεσα στα νησιά.

Η συγκεκριμένη ημέρα αφορά την ακινητοποίηση του «Διαγόρας», όχι κατ’ ανάγκη το τελευταίο ταξίδι που πραγματοποίησε. Για την τελευταία πραγματική άφιξη ή αναχώρηση χρειάζονται ημερολόγια λιμεναρχείου ή άλλα σύγχρονα πρωτογενή τεκμήρια.

Το «Διαγόρας» αποτελούσε τη νεότερη μεγάλη προσθήκη στον στόλο της ΔΑΝΕ. Το 2000 είχε αγοραστεί ως «New Tosa» και, ύστερα από μετασκευή, δρομολογήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2001 κυρίως στη γραμμή Ρόδου–Κω–Πειραιά. Η επιλογή του ήταν μέρος της προσπάθειας εκσυγχρονισμού, παρά τις ήδη εμφανείς οικονομικές δυσχέρειες.

Η επίσχεση εργασίας ανέδειξε μια κρίσιμη διάσταση της κατάρρευσης: την κατάσταση των ναυτικών και των οικογενειών τους. Τον Αύγουστο του 2004 η δημόσια συζήτηση δεν περιοριζόταν πια στα χρέη της εταιρείας, αλλά αφορούσε και την καταβολή των δεδουλευμένων και την κάλυψη των συγκοινωνιακών αναγκών των νησιών.

Το πλοίο δεν εξαφανίστηκε από τη δωδεκανησιακή ακτοπλοΐα μαζί με τη ΔΑΝΕ. Μετά τον πλειστηριασμό του 2006 εντάχθηκε στον στόλο της Blue Star και επανήλθε σε δρομολόγια τον Αύγουστο εκείνης της χρονιάς. Έτσι η ημερομηνία της ακινητοποίησης και εκείνη της επιστροφής αποτελούν δύο διαφορετικά κεφάλαια της ιστορίας του.

Στις 28 Αυγούστου 2004 η Καθημερινή δημοσίευσε εκτενές ρεπορτάζ για την ακμή και την παρακμή της Δωδεκανησιακής Ανώνυμης Ναυτιλιακής Εταιρείας. Ήταν μια σύγχρονη δημοσιογραφική αποτύπωση της σοβαρής κρίσης μιας εταιρείας που είχε ιδρυθεί στη Ρόδο στις 10 Οκτωβρίου 1979 και είχε συνδεθεί για δεκαετίες με τις μετακινήσεις των Δωδεκανησίων.

Το δημοσίευμα περιέγραφε τα τρία πλοία της εταιρείας, «Ρόδος», «Πάτμος» και «Διαγόρας», ακινητοποιημένα. Τα δύο πρώτα είχαν τεθεί εκτός εκμετάλλευσης τον Απρίλιο του 2004, ενώ για το «Διαγόρας» καταγράφεται επίσχεση εργασίας του πληρώματος τον Ιούνιο. Η 28η Αυγούστου είναι η ημερομηνία δημοσίευσης του ρεπορτάζ, όχι η ημερομηνία έναρξης της ακινησίας των τριών πλοίων.

Η κρίση έπληττε τόσο την επιχειρησιακή δυνατότητα της ΔΑΝΕ όσο και τους εργαζομένους της. Το καλοκαίρι του 2004 υπήρχαν δημόσιες αναφορές σε καθυστερούμενες αποδοχές, οφειλές και αναζήτηση χρηματοδότησης. Οι οικονομικές πιέσεις είχαν εκδηλωθεί χρόνια νωρίτερα, παρά τις προσπάθειες αναδιάρθρωσης χρεών που είχαν γίνει από το 1999.

Στον ίδιο δημοσιογραφικό κύκλο παρουσιάστηκε και η μαρτυρία του Δημήτρη Κούκουλα, πρώην εντεταλμένου συμβούλου και αντιπροέδρου του Διοικητικού Συμβουλίου της ΔΑΝΕ. Οι τοποθετήσεις πρώην στελεχών είναι ιστορικά πολύτιμες ως μαρτυρίες ανθρώπων που έζησαν τα γεγονότα, αλλά οι ερμηνείες τους για τις αιτίες και τις ευθύνες πρέπει να αποδίδονται στους ίδιους και να μη θεωρούνται δικαστικά αποδεδειγμένες.

Η κατάσταση προκαλούσε ιδιαίτερη ανησυχία στη Ρόδο και στα μικρότερα νησιά. Η ακτοπλοϊκή σύνδεση δεν αφορούσε μόνο επισκέπτες, αλλά και κατοίκους που ταξίδευαν για εργασία, σπουδές, υγεία και υποθέσεις της καθημερινότητας. Η παρουσία της ΔΑΝΕ είχε αποκτήσει επομένως ευρύτερη κοινωνική σημασία πέρα από την οικονομική της δραστηριότητα.

Η κρίση του 2004 δεν αποτέλεσε αμέσως το νομικό τέλος της εταιρείας. Ακολούθησε ειδική εκκαθάριση το 2005 και πλειστηριασμός περιουσιακών στοιχείων στη Ρόδο στις 5 Ιουλίου 2006. Το δημοσίευμα της 28ης Αυγούστου 2004 παραμένει καθοριστικό τεκμήριο για το πώς καταγραφόταν η κατάρρευση την ώρα που βρισκόταν σε εξέλιξη.

Στις 11 Νοεμβρίου 2005 καταγράφεται η απόφαση 342/2005 του Εφετείου Δωδεκανήσου, με την οποία η Δωδεκανησιακή Ανώνυμη Ναυτιλιακή Εταιρεία οδηγήθηκε στη διαδικασία ειδικής εκκαθάρισης. Η διαδικασία αυτή ακολούθησε πολυετή οικονομική κρίση, προσπάθειες αναδιάρθρωσης υποχρεώσεων και την ακινητοποίηση των πλοίων της εταιρείας.

Η υπαγωγή σε ειδική εκκαθάριση δεν πρέπει να συγχέεται με τον μεταγενέστερο πλειστηριασμό του ενεργητικού της, ο οποίος πραγματοποιήθηκε στη Ρόδο στις 5 Ιουλίου 2006. Το πρώτο γεγονός αφορά τη δικαστική και οικονομική διαδικασία· το δεύτερο την πώληση πλοίων και άλλων περιουσιακών στοιχείων.

Η απόφαση αναφέρεται σε χρηματιστηριακή τεκμηρίωση της ΑΝΕΚ. Για πλήρη αρχειακή πληρότητα αξίζει να ανακτηθεί το πρωτότυπο της δικαστικής απόφασης, ώστε να εξακριβωθούν ακριβώς η ημερομηνία έκδοσης, το περιεχόμενο των διατάξεων και η διαδικασία διορισμού ειδικού εκκαθαριστή. Η εκκαθάριση αποτέλεσε καθοριστική μετάβαση από την επιχειρησιακή δραστηριότητα της ΔΑΝΕ στην εκποίηση της περιουσίας της.

Η εταιρεία είχε ιδρυθεί στη Ρόδο στις 10 Οκτωβρίου 1979 και εξελίχθηκε σε έναν από τους σημαντικότερους φορείς ακτοπλοϊκής εξυπηρέτησης των Δωδεκανήσων. Για τους κατοίκους των νησιών τα πλοία της ήταν καθημερινή υποδομή, όχι μόνο μέσο τουριστικών μετακινήσεων.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1990 είχαν ήδη επιχειρηθεί συμφωνίες ρύθμισης χρεών, ενώ το 2004 τα τελευταία πλοία της εταιρείας τέθηκαν εκτός εκμετάλλευσης. Οι μισθολογικές διεκδικήσεις και οι δυσχέρειες λειτουργίας αποτέλεσαν μέρος μιας ευρύτερης οικονομικής κρίσης.

Η ειδική εκκαθάριση αποτέλεσε τη μετάβαση από την προσπάθεια διάσωσης στη διαδικασία ρευστοποίησης του ενεργητικού. Η διάκριση είναι κρίσιμη για τη χρονολόγηση: ο μεταγενέστερος πλειστηριασμός στις 5 Ιουλίου 2006 δεν ήταν η ίδια πράξη, ούτε πρέπει να παρουσιάζεται ως ημερομηνία θέσης σε εκκαθάριση.

Για πλήρη τεκμηρίωση της 11ης Νοεμβρίου απαιτείται ακόμη το πρωτότυπο της απόφασης 342/2005 του Εφετείου Δωδεκανήσου. Μέχρι τότε, η ιστορική καταχώριση αποδίδει την ημερομηνία στη διαθέσιμη εταιρική και δικαστική τεκμηρίωση, χωρίς να προσθέτει ανεπιβεβαίωτες λεπτομέρειες για τη διαδικασία.

Στις 5 Ιουλίου 2006 πραγματοποιήθηκε στη Ρόδο ο πλειστηριασμός του ενεργητικού της Δωδεκανησιακής Ανώνυμης Ναυτιλιακής Εταιρείας (ΔΑΝΕ), γεγονός που σηματοδότησε το τέλος ενός μεγάλου εγχειρήματος εταιρείας λαϊκής βάσης.

Σύμφωνα με τις επίσημες οικονομικές ανακοινώσεις του ομίλου Attica, η Blue Star απέκτησε μέσω της διαδικασίας το ενεργητικό της ΔΑΝΕ, μεταξύ άλλων τα επιβατηγά-οχηματαγωγά «Διαγόρας», «Πάτμος» και «Ρόδος», καθώς και ορισμένα ακίνητα στην πόλη της Ρόδου. Το συνολικό κόστος απόκτησης αναφέρεται σε 19,9 εκατομμύρια ευρώ. Το ποσό αυτό αφορά το συνολικό κόστος που ανακοίνωσε η αγοράστρια και δεν πρέπει να παρουσιάζεται χωρίς διευκρίνιση ως απλό τίμημα κατακύρωσης των τριών πλοίων.

Η εκποίηση ακολούθησε μακρά περίοδο οικονομικών δυσκολιών και ακινητοποίησης του στόλου. Ήδη από το 1999 είχε επιχειρηθεί αναδιάρθρωση των χρεών της εταιρείας, ενώ με δικαστική απόφαση του 2005 ακολούθησε διαδικασία ειδικής εκκαθάρισης. Οι εξελίξεις αυτές επηρέασαν μετόχους, εργαζομένους και τις τοπικές συγκοινωνίες, στις οποίες η ΔΑΝΕ είχε καθοριστική παρουσία από το 1980.

Μετά τον πλειστηριασμό τα πλοία δεν είχαν ενιαία τύχη. Το «Διαγόρας», αφού υποβλήθηκε σε απαραίτητες εργασίες, άρχισε στις 12 Αυγούστου 2006 δρομολόγια στα Δωδεκάνησα με τη Blue Star. Αντίθετα, το «Πάτμος» και το «Ρόδος» πωλήθηκαν εκ νέου τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους, σύμφωνα με την επίσημη ενημέρωση της Attica.

Ο πλειστηριασμός δεν συνοψίζει από μόνος του τις αιτίες της κρίσης. Μεταγενέστερες δημόσιες τοποθετήσεις πρώην στελεχών περιλαμβάνουν ισχυρισμούς και καταγγελίες για ευθύνες συγκεκριμένων προσώπων, οι οποίοι πρέπει να αποδίδονται στους συντάκτες τους και να μην παρουσιάζονται ως δικαστικά αποδεδειγμένα. Το τεκμηριωμένο ιστορικό γεγονός είναι ότι το 2006 ο στόλος και μέρος της περιουσίας της ιστορικής δωδεκανησιακής εταιρείας πέρασαν σε νέα χέρια.

Η ιστορία που οδήγησε στον πλειστηριασμό είχε αρχίσει πολύ νωρίτερα. Από την προσπάθεια οικονομικής αναδιάρθρωσης του 1999 μέχρι τις ακινητοποιήσεις του 2004, η ΔΑΝΕ δυσκολευόταν να διατηρήσει ενεργό τον στόλο της. Η κλιμάκωση της κρίσης είχε κοινωνικές προεκτάσεις: πλήρωματα, μέτοχοι και νησιωτικές κοινότητες παρακολουθούσαν την αποδυνάμωση ενός οικείου ακτοπλοϊκού ονόματος.

Η ίδια η ημερομηνία της 5ης Ιουλίου 2006 έχει νομική και επιχειρηματική σημασία, επειδή αφορά την εκποίηση του ενεργητικού και όχι την τελευταία αναχώρηση ενός πλοίου. Η ειδική εκκαθάριση είχε προηγηθεί το 2005 και τα τρία πλοία είχαν μείνει εκτός εκμετάλλευσης από το 2004.

Η πορεία του «Διαγόρας» έδωσε πάντως μια συνέχεια στο ακτοπλοϊκό έργο: μετά τις αναγκαίες εργασίες εντάχθηκε στις 12 Αυγούστου 2006 σε γραμμές της Blue Star. Τα άλλα δύο πλοία αποκτήθηκαν μέσω του ίδιου πλειστηριασμού, αλλά ακολούθησαν διαφορετική πορεία. Αυτός ο διαχωρισμός βοηθά να περιγραφεί με ακρίβεια η τύχη του στόλου και όχι να θεωρηθεί ότι όλα τα πλοία αποσύρθηκαν μαζί.

Για τη Ρόδο, το τέλος της ΔΑΝΕ ήταν και το τέλος μιας εποχής κατά την οποία μια εταιρεία με έδρα το νησί είχε αναλάβει κεντρικό ρόλο στις γραμμές των Δωδεκανήσων. Το εγχείρημα αφήνει ένα σύνθετο ιστορικό αποτύπωμα: μεγάλες επενδύσεις και συγκοινωνιακή προσφορά, αλλά και μια μακρά οικονομική κρίση που δεν αντιμετωπίστηκε οριστικά.