Σαν σήμερα
στη Ρόδο

Στις 14 Φεβρουαρίου 1962, σύμφωνα με την αθηναϊκή εφημερίδα «Έθνος», η σπουδαία ηθοποιός Κυβέλη τιμήθηκε στη Ρόδο με χρυσό μετάλλιο. Το ρεπορτάζ του Αλ. Μάλη, δημοσιευμένο στις 15 Φεβρουαρίου, είχε χαρακτηριστικό τίτλο ότι η Κυβέλη «έλαβε χθες χρυσούν μετάλλιον εις την Ρόδον». Η ημερομηνία της απονομής προκύπτει λοιπόν από σύγχρονο δημοσιογραφικό τεκμήριο, όχι από μεταγενέστερη υπόθεση.

Η τιμή αποδόθηκε την εποχή που η Κυβέλη βρισκόταν στο νησί με την περιοδεία του Εθνικού Θεάτρου. Από τις 11 έως τις 13 Φεβρουαρίου είχε εμφανιστεί στη σκηνή του Εθνικού Θεάτρου Ρόδου στην «Κοντέσσα Βαλέραινα» του Γρηγορίου Ξενόπουλου, σε σκηνοθεσία Αλέξη Σολομού. Η παρουσία της αποτέλεσε ιδιαίτερο γεγονός για το τοπικό κοινό και ανέδειξε τις σχέσεις της Ρόδου με τις μεγαλύτερες μορφές της ελληνικής σκηνής.

Το ψηφιακό αρχείο του Εθνικού Θεάτρου διασώζει τα βιβλιογραφικά στοιχεία του ρεπορτάζ και το συνδέει με την περιοδεία του 1962. Δεν προκύπτει όμως με ασφάλεια μόνο από τον τίτλο ποιος ακριβώς φορέας αποφάσισε την απονομή ή σε ποιον χώρο έγινε η τελετή. Για τον λόγο αυτό η καταχώρηση περιορίζεται στο επιβεβαιωμένο γεγονός της βράβευσης και αφήνει αυτές τις λεπτομέρειες ανοιχτές για περαιτέρω έρευνα.

Το 1963 η British Pathé παρουσιάζει τη Ρόδο στο έγχρωμο ταξιδιωτικό φιλμ «Island of the Sun». Η παραγωγή περιλαμβάνει εικόνες από τη Λίνδο, τη Μεσαιωνική Πόλη, το Μανδράκι, παραλίες και στιγμές της αναπτυσσόμενης τουριστικής ζωής.

Το φιλμ αποτελεί σήμερα πολύτιμο οπτικό τεκμήριο για την εικόνα του νησιού στις αρχές της δεκαετίας του 1960 και για τον τρόπο με τον οποίο η Ρόδος προβαλλόταν στη διεθνή τουριστική αγορά. Το αρχείο δίνει το 1963 ως έτος παραγωγής, όχι συγκεκριμένη ημέρα γυρισμάτων.

Στις 8 Απριλίου 1963 χρονολογείται ένα ιδιαίτερο τεκμήριο της πολιτιστικής ιστορίας της Ρόδου: το ψήφισμα του Δήμου Ροδίων με το οποίο η συγγραφέας και λαογράφος Αθηνά Ταρσούλη ανακηρύχθηκε επίτιμη δημότης και τιμήθηκε με το μετάλλιο της πόλης. Το πρωτότυπο πιστοποιητικό-ψήφισμα, διατηρημένο μέσα σε ξύλινη χρυσαφί κορνίζα, περιγράφεται στο ψηφιακό αποθετήριο του Λαογραφικού και Εθνολογικού Μουσείου Μακεδονίας-Θράκης. Η μουσειακή τεκμηρίωση δίνει ρητά ως ημερομηνία δημιουργίας την 8η Απριλίου 1963.

Αφορμή για την τιμητική αναγνώριση αποτέλεσε το τρίτομο εικονογραφημένο έργο της «Δωδεκάνησα», μια σημαντική συμβολή στην παρουσίαση του πολιτισμού, της λαογραφίας και των παραδόσεων των νησιών. Η πρωτοβουλία του Δήμου Ροδίων αποτύπωνε την αναγνώριση της έρευνας και της συγγραφικής εργασίας που συνέβαλε στη διάσωση και γνωστοποίηση της δωδεκανησιακής πολιτιστικής κληρονομιάς.

Στο έγγραφο αναφέρονται ως υπογράφοντες ο πρόεδρος Αργύρης Θεοχάρης και ο δήμαρχος Ρόδου δρ Μιχαήλ Πετρίδης. Η επιβίωση του ίδιου του ψηφίσματος, και όχι μόνο μιας περιγραφής της τιμητικής εκδήλωσης, προσφέρει μια σπάνια άμεση μαρτυρία για την πολιτιστική πολιτική του Δήμου Ροδίων στις αρχές της δεκαετίας του 1960.

Το τεκμήριο έχει ψηφιοποιηθεί και μπορεί να προβληθεί από το SearchCulture.gr. Η φωτογραφία του όμως διατίθεται με άδεια CC BY-NC-ND 3.0 GR, η οποία περιορίζει την εμπορική επαναχρησιμοποίηση· η καταχώρηση παραπέμπει στην αρχειακή σελίδα χωρίς να αναπαράγει αυτόματα την εικόνα.

Στις 17 Μαΐου 1964 πραγματοποιούνται τα εγκαίνια της Δημοτικής Πινακοθήκης Ρόδου, προδρόμου του σημερινού Μουσείου Νεοελληνικής Τέχνης. Ο θεσμός εξελίχθηκε στο σημερινό Μουσείο Νεοελληνικής Τέχνης και απέκτησε μία από τις σημαντικότερες συλλογές ελληνικής τέχνης του 20ού αιώνα.

Η δημιουργία της πινακοθήκης αποτέλεσε σημαντικό βήμα για τη συγκέντρωση και την παρουσίαση έργων νεοελληνικής τέχνης στη Ρόδο. Με την πάροδο των δεκαετιών, ο θεσμός εξελίχθηκε σε σταθερό σημείο αναφοράς της πολιτιστικής ζωής, προσφέροντας σε κατοίκους και επισκέπτες τη δυνατότητα να γνωρίσουν σημαντικούς Έλληνες δημιουργούς.

Στις 19 Μαΐου 1971 άρχισε η κατεδάφιση του ιστορικού κέντρου «Μπαμπούλας» στην παραλιακή περιοχή της Κόβας, στην πόλη της Ρόδου. Το ιδιόμορφο κτίσμα, που είχε στηθεί πάνω στη θάλασσα με πασσάλους και συνδεόταν με την ακτή, είχε γίνει για δεκαετίες ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σημεία της μεταπολεμικής διασκέδασης του νησιού. Η κατεδάφιση αποδόθηκε τότε στην κατάσταση του κτίσματος και στον σχεδιασμό για τη διαμόρφωση και επέκταση της λιμενικής ζώνης.

Πριν συνδεθεί με το όνομα «Μπαμπούλας», το κέντρο αναφέρεται στην τοπική προφορική μνήμη ως «το κέντρο της Βαγγελιώς». Στα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια πέρασε στον Κώστα Οικονομάκη, ο οποίος ταυτίστηκε τόσο έντονα με το μαγαζί ώστε το προσωνύμιο «Μπαμπούλας» έμεινε συνδεδεμένο και με τον ίδιο. Η ακριβής ημερομηνία της αλλαγής ιδιοκτησίας δεν έχει ακόμη εντοπιστεί σε πρωτογενές αρχειακό τεκμήριο.

Το κατάστημα είχε μια ιδιαίτερη φυσιογνωμία. Την ημέρα λειτουργούσε ως ψαροταβέρνα και τη νύχτα μεταμορφωνόταν σε λαϊκό κέντρο διασκέδασης, σε μια εποχή κατά την οποία η Κόβα και η ευρύτερη παραλιακή ζώνη αποτελούσαν σημαντικό κομμάτι της νυχτερινής ζωής της Ρόδου. Η ξύλινη κατασκευή πάνω στους πασσάλους, σχεδόν μέσα στο νερό, έδινε στο κέντρο μια εικόνα ασυνήθιστη ακόμη και για τα δεδομένα της εποχής.

Σύμφωνα με οικογενειακές και τοπικές μαρτυρίες, από τη σκηνή του «Μπαμπούλα» πέρασαν σημαντικά ονόματα του ελληνικού λαϊκού τραγουδιού. Ανάμεσά τους αναφέρονται ο Μάρκος Βαμβακάρης, ο Στέλιος Καζαντζίδης, η Μαρινέλλα, ο Πάνος Γαβαλάς, η Καίτη Γκρέυ, ο Πρόδρομος Τσαουσάκης, ο Βαγγέλης Περπινιάδης και άλλοι καλλιτέχνες που βρέθηκαν στη Ρόδο κατά τις δεκαετίες του 1950 και του 1960. Στις αφηγήσεις παλιών Ροδιτών το κέντρο εμφανίζεται ως τόπος συνάντησης ανθρώπων διαφορετικών κοινωνικών στρωμάτων, αλλά και επισκεπτών, ηθοποιών και προσωπικοτήτων που περνούσαν από το νησί.

Η παρουσία του 6ου Αμερικανικού Στόλου στη Ρόδο έδινε κατά περιόδους διαφορετικό χαρακτήρα στη νυχτερινή ζωή της πόλης. Μαρτυρίες αναφέρουν ότι όταν κατέπλεαν αμερικανικά πολεμικά πλοία, το κέντρο προσαρμοζόταν στο κοινό των ναυτών και φιλοξενούσε διαφορετικού τύπου πρόγραμμα. Έτσι ο «Μπαμπούλας» έγινε κομμάτι όχι μόνο της μουσικής ιστορίας της Ρόδου, αλλά και της κοινωνικής εικόνας μιας πόλης που άλλαζε γρήγορα μετά τον πόλεμο και την Ενσωμάτωση.

Το πρωί της 19ης Μαΐου 1971 συνεργεία άρχισαν να ξηλώνουν την κατασκευή, κλείνοντας ένα κεφάλαιο περίπου δύο δεκαετιών της ροδίτικης διασκέδασης. Ο Κώστας Οικονομάκης φέρεται να προσπάθησε να αποτρέψει την κατεδάφιση, χωρίς αποτέλεσμα. Σήμερα ο χώρος έχει αλλάξει πλήρως, όμως οι φωτογραφίες και οι αφηγήσεις για τον «Μπαμπούλα» διατηρούν ζωντανή τη μνήμη ενός από τα πιο χαρακτηριστικά και πρωτότυπα κέντρα της μεταπολεμικής Ρόδου.

Στις 28 Αυγούστου 1977, ένα καλοκαιρινό πάρτι στη Λίνδο εξελίχθηκε σε επεισόδιο που συνδέθηκε με την αστυνομία και, τελικά, με την ιστορία της ροκ μουσικής. Πρωταγωνιστής ήταν ο Ρικ Ράιτ (Richard Wright), ιδρυτικό μέλος και κιμπορντίστας των Pink Floyd, ο οποίος εκείνη την εποχή διατηρούσε εξοχική κατοικία στο χωριό και περνούσε στη Ρόδο μέρος των διακοπών του.

Η Λίνδος αποτελούσε ήδη τόπο συνάντησης ανθρώπων της τέχνης και επισκεπτών από διάφορες χώρες. Ο Ράιτ είχε αναπτύξει ιδιαίτερο δεσμό με το νησί, ενώ σπίτι στη Λίνδο διατηρούσε και ο κιθαρίστας των Pink Floyd, Ντέιβιντ Γκίλμορ. Η παρουσία δύο μουσικών ενός συγκροτήματος διεθνούς φήμης έδωσε στο χωριό μια ασυνήθιστη θέση στις προσωπικές ιστορίες των ανθρώπων πίσω από τους Pink Floyd.

Σύμφωνα με ιστορικό αφιέρωμα του δημοσιογράφου Κωνσταντίνου Τσάβαλου, στο σπίτι του Ράιτ και της τότε συζύγου του, Τζουλιέτ, είχαν συγκεντρωθεί περίπου πενήντα καλεσμένοι. Μετά τα παράπονα γειτόνων για τη φασαρία, εμφανίστηκε ο τότε αστυνομικός διοικητής της Λίνδου, Γιάννης Δημητριάδης. Η αρχική παρέμβαση οδήγησε σε ένταση και στη μεταφορά συνεργάτη του μουσικού στο αστυνομικό τμήμα, όπου πήγαν επίσης ο Ράιτ και η σύζυγός του.

Η συνέχεια αποτυπώθηκε σε καταγγελίες του μουσικού για απειλές και βίαιη συμπεριφορά του αστυνομικού. Πρόκειται για ισχυρισμούς που δημοσιεύτηκαν σε μεταγενέστερες αφηγήσεις της υπόθεσης και δεν πρέπει να εκλαμβάνονται αυτομάτως ως δικαστικά διαπιστωμένα γεγονότα. Το περιστατικό πάντως προκάλεσε αναστάτωση και απασχόλησε τον μουσικό κύκλο του Ράιτ.

Η πιο παράξενη συνέχεια ήρθε από τη μουσική. Ο Ράιτ φέρεται να μετέτρεψε την ανάμνηση της αντιπαράθεσης σε έμπνευση για μια ορχηστρική σύνθεση με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Mad Yannis Dance» — ο «Χορός του τρελού Γιάννη», σε ελεύθερη απόδοση. Το κομμάτι κυκλοφόρησε το 1978 στον πρώτο προσωπικό του δίσκο, «Wet Dream», ανάμεσα σε συνθέσεις που αναδεικνύουν τον μελωδικό, ατμοσφαιρικό και συχνά μεσογειακό κόσμο του δημιουργού τους.

Ο δίσκος δεν ήταν κυκλοφορία των Pink Floyd: ήταν προσωπικό έργο του Ρικ Ράιτ, που ηχογραφήθηκε στη Γαλλία και περιλάμβανε τη συμμετοχή μουσικών όπως ο κιθαρίστας Σνόουι Γουάιτ και ο σαξοφωνίστας Μελ Κόλινς. Η επίσημη δισκογραφική παρουσίαση επιβεβαιώνει το «Mad Yannis Dance» στον κατάλογο των τραγουδιών του «Wet Dream».

Έτσι, ένα επεισόδιο σε ένα καλοκαιρινό βράδυ της Λίνδου έμεινε συνδεδεμένο με έναν δίσκο που κυκλοφόρησε διεθνώς. Για τη Ρόδο, η ιστορία θυμίζει ότι η σχέση του νησιού με τους Pink Floyd δεν περιορίστηκε σε περαστικές τουριστικές επισκέψεις: η Λίνδος υπήρξε τόπος κατοικίας, προσωπικών εμπειριών και μουσικής έμπνευσης για μέλη του συγκροτήματος.

Η ημερομηνία της 28ης Αυγούστου 1977 καταγράφεται από μεταγενέστερο ιστορικό δημοσίευμα· η ύπαρξη της σύνθεσης στο «Wet Dream» τεκμηριώνεται ανεξάρτητα από την επίσημη δισκογραφία του Ράιτ.

Τον Μάρτιο του 1978 άρχισαν στη Ρόδο τα γυρίσματα της διεθνούς παραγωγής «Escape to Athena». Η ταινία αξιοποίησε πολλές χαρακτηριστικές τοποθεσίες του νησιού, μεταξύ των οποίων την Πλατεία Εβραίων Μαρτύρων, τις Πηγές Καλλιθέας, τη Λίνδο και την Ακρόπολή της.

Τα γυρίσματα συνεχίστηκαν για εβδομάδες και έφεραν στη Ρόδο μεγάλο διεθνές καστ και πολυμελές συνεργείο. Η παραγωγή προστέθηκε σε μια σειρά ξένων ταινιών που ενίσχυσαν την εικόνα του νησιού ως εντυπωσιακού φυσικού κινηματογραφικού σκηνικού.

Στις 19 Μαΐου 1986 άρχισαν στη Λίνδο τα γυρίσματα της βρετανικής ταινίας «High Season», με τη Ρόδο να αποτελεί βασικό σκηνικό της ιστορίας. Η παραγωγή αξιοποίησε το μοναδικό τοπίο της Λίνδου, τα λευκά σπίτια, τα σοκάκια και την Ακρόπολη, εντάσσοντάς τα οργανικά στην κινηματογραφική αφήγηση.

Η ταινία προστέθηκε στη μακρά σειρά διεθνών παραγωγών που επέλεξαν τη Ρόδο για φυσικό πλατό. Τα γυρίσματα συνέβαλαν στη διεθνή προβολή της Λίνδου και ενίσχυσαν τη σχέση του νησιού με τον κινηματογράφο, που είχε ήδη διαμορφωθεί από προηγούμενες μεγάλες παραγωγές.

Στις 9 Δεκεμβρίου 1986 η ΕΡΤ προβάλλει το τηλεοπτικό αφιέρωμα «Ο Κολοσσός του Ήλιου» στο πλαίσιο της σειράς «Η ΕΡΤ σε όλη την Ελλάδα». Η εκπομπή παρουσιάζει την ιστορία, τα μνημεία, το φυσικό περιβάλλον και την πολιτιστική κληρονομιά της Ρόδου.

Το αφιέρωμα αποτελεί σήμερα και αρχειακό τεκμήριο για την εικόνα του νησιού στα μέσα της δεκαετίας του 1980. Καταγράφει τόπους, ανθρώπους και όψεις της καθημερινότητας πριν από τις μεγάλες μεταβολές των επόμενων δεκαετιών.

Στις 21 Σεπτεμβρίου 1987 άρχισαν γυρίσματα της διεθνούς κινηματογραφικής παραγωγής «Pascali's Island», με τη Ρόδο και τη Σύμη να χρησιμοποιούνται ως βασικές τοποθεσίες. Η ταινία, βασισμένη στο μυθιστόρημα του Barry Unsworth, τοποθετεί την ιστορία της στα τελευταία χρόνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Τα ιστορικά τοπία και η αρχιτεκτονική των Δωδεκανήσων προσέφεραν αυθεντικό σκηνικό στην παραγωγή. Η ταινία προστέθηκε στον μακρύ κατάλογο διεθνών κινηματογραφικών έργων που αξιοποίησαν τη Ρόδο, ενισχύοντας την εικόνα του νησιού ως φυσικού κινηματογραφικού πλατό.

Στις 24 Αυγούστου 1988 δημοσιεύεται στο ΦΕΚ 587/Β η υπουργική απόφαση με την οποία το Εθνικό Θέατρο Ρόδου χαρακτηρίζεται έργο τέχνης και ιστορικό διατηρητέο μνημείο που χρειάζεται ειδική κρατική προστασία. Η απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού είχε υπογραφεί στις 20 Ιουνίου 1988 και αναγνώριζε τη σημασία του κτιρίου τόσο για την αρχιτεκτονική ιστορία του Μεσοπολέμου όσο και για την καλλιτεχνική ζωή της Ρόδου.

Το θέατρο είχε κατασκευαστεί επί Ιταλοκρατίας, σε σχέδια του Armando Bernabiti, με αρχική ονομασία Teatro Giacomo Puccini. Η ιδιαίτερη μορφολογία του, η μεγάλη σκηνή και οι εξειδικευμένοι χώροι για το κοινό και τους καλλιτέχνες το ξεχώριζαν από άλλα δημόσια κτίρια του νησιού. Το καθεστώς προστασίας του ήταν σημαντικό επειδή κάθε μεταγενέστερη επέμβαση όφειλε να αντιμετωπίζει το κτίσμα ως ιστορικό τεκμήριο και όχι ως ένα συνηθισμένο ακίνητο.

Η αναγνώριση του 1988 ακολούθησε παλαιότερη πράξη χαρακτηρισμού του ως διατηρητέου από το αρμόδιο υπουργείο, η οποία δημοσιεύτηκε στις 30 Ιανουαρίου 1987. Οι δύο πράξεις δεν ταυτίζονται: η πρώτη αφορά την πολεοδομική προστασία, ενώ η δεύτερη ενισχύει ειδικά τον χαρακτήρα του ως ιστορικού μνημείου. Η ημερομηνία της 24ης Αυγούστου καταγράφει, επομένως, ένα ουσιαστικό βήμα στην προσπάθεια διατήρησης ενός από τα σημαντικότερα πολιτιστικά κτίρια της Ρόδου.

Στις 19 Οκτωβρίου 1989, η τοπική εφημερίδα «Πρόοδος» δημοσιεύει αναφορά για τα περιστατικά UFO στη Λάρδο. Μεταγενέστερη ερευνητική καταγραφή παραπέμπει σε δημοσίευμα της εφημερίδας «Πρόοδος» της 19ης Οκτωβρίου 1989 για τα ασυνήθιστα περιστατικά στη Λάρδο.

Η καταγραφή της έκδοσης αποτελεί μέρος της ιστορίας του τοπικού Τύπου. Οι εφημερίδες της περιόδου λειτουργούν και ως ιστορικές πηγές για τα γεγονότα, τη γλώσσα και τα κοινωνικά ζητήματα που απασχολούσαν το νησί.