Σαν σήμερα
στη Ρόδο

Στις 6 Αυγούστου 1924 τέθηκε σε ισχύ η Συνθήκη της Λωζάννης, αφού ολοκληρώθηκε η κατάθεση των απαιτούμενων επικυρώσεων. Με το άρθρο 15 της Συνθήκης η Τουρκία είχε παραιτηθεί υπέρ της Ιταλίας από τα δικαιώματά της στη Ρόδο και στα υπόλοιπα Δωδεκάνησα, μετατρέποντας την ιταλική κατοχή που είχε αρχίσει το 1912 σε παγιωμένο διεθνές καθεστώς.

Η εξέλιξη αυτή σηματοδότησε μια νέα φάση της Ιταλοκρατίας. Τα νησιά αντιμετωπίζονταν πλέον ως «Ιταλικά Νησιά του Αιγαίου», με ιδιαίτερο διοικητικό καθεστώς και κυβερνήτη με έδρα τη Ρόδο, ενώ εντάθηκαν οι πολιτικές διοικητικής, εκπαιδευτικής και πολιτισμικής ενσωμάτωσης στην Ιταλία.

Την 1η Ιανουαρίου 1928 εγκαινιάζεται στη Ρόδο το Ραββινικό Κολλέγιο, ένα εκπαιδευτικό ίδρυμα που φιλοδοξούσε να αποτελέσει κέντρο ανώτερων εβραϊκών θρησκευτικών σπουδών για την Ανατολική Μεσόγειο και τα Βαλκάνια. Η ημερομηνία των εγκαινίων αναφέρεται ρητά σε ιστορικό αφιέρωμα του Jewish Rhodes. Η λειτουργία του ιδρύματος κατά το 1928 επιβεβαιώνεται και από την ιστορική έκθεση της Fondazione CDEC για την εβραϊκή κοινότητα της Ρόδου.

Η δημιουργία του Κολλεγίου συνδέθηκε με την πρωτοβουλία του Ιταλού κυβερνήτη Μάριο Λάγκο και με τη συμμετοχή παραγόντων της εβραϊκής κοινότητας. Η ιταλική διοίκηση επεδίωκε να ενισχύσει την παρουσία και την επιρροή της στον εβραϊκό κόσμο της ευρύτερης περιοχής, ενώ οι υποστηρικτές του ιδρύματος ενδιαφέρονταν για τη συστηματική κατάρτιση νέων ραββίνων. Η σχολή είχε συνεπώς τόσο εκπαιδευτική όσο και ιδιαίτερη πολιτική και πολιτισμική σημασία στο πλαίσιο της Ιταλοκρατίας.

Για την αρχική στέγαση του Κολλεγίου, η οικογένεια Αλχαδέφ παραχώρησε μεγάλη κατοικία στην εβραϊκή συνοικία της Μεσαιωνικής Πόλης. Στα επόμενα χρόνια η σχολή άλλαξε χώρους εγκατάστασης, καθώς οι ανάγκες της μεταβάλλονταν. Στο ιστορικό του Εβραϊκού Μουσείου Ρόδου καταγράφονται συνολικά τέσσερις εγκαταστάσεις: οι δύο πρώτες στην Παλιά Πόλη και οι δύο μεταγενέστερες έξω από τα τείχη. Ανάμεσα στους χώρους που στέγασαν τη σχολή περιλαμβάνεται και το κατάλυμα της Αγίας Αικατερίνης.

Το εκπαιδευτικό έργο της σχολής ξεπέρασε γρήγορα τα όρια του νησιού. Στη Ρόδο έφθασαν σπουδαστές από διαφορετικές εβραϊκές κοινότητες, μεταξύ άλλων από την Τουρκία, την Αίγυπτο, την Παλαιστίνη και βαλκανικές χώρες. Οι καθηγητές της δίδασκαν θρησκευτικά και ευρύτερα μορφωτικά αντικείμενα, δημιουργώντας ένα περιβάλλον συνάντησης ανθρώπων και παραδόσεων της σεφαραδίτικης διασποράς.

Το ίδρυμα συνδέθηκε με σημαντικούς λόγιους και ραββίνους, ανάμεσά τους ο Ρικάρντο Πατσίφικι, ο Άλντο Λάττες και ο Ιζάια Σόννε, οι οποίοι αναφέρονται στις ιστορικές μελέτες για τη λειτουργία του. Η παρουσία τους δείχνει τη φιλοδοξία της σχολής να προσφέρει εκπαίδευση υψηλού επιπέδου και να συνδέσει τη Ρόδο με τα πνευματικά δίκτυα των εβραϊκών κοινοτήτων της Μεσογείου.

Η χρηματοδότηση αποδείχθηκε διαρκής δυσκολία. Παρά τη στήριξη της οικογένειας Αλχαδέφ και άλλων παραγόντων, το Κολλέγιο δεν εξασφάλισε σταθερούς οικονομικούς πόρους. Η δράση του διακόπηκε κατά τη δεκαετία του 1930, λίγο πριν ή μέσα στο κλίμα των αντιεβραϊκών διώξεων που κορυφώθηκαν με τους φυλετικούς νόμους της ιταλικής φασιστικής διοίκησης το 1938. Οι πηγές παρουσιάζουν μικρές αποκλίσεις ως προς το ακριβές έτος παύσης της λειτουργίας του.

Η έναρξη λειτουργίας του Ραββινικού Κολλεγίου αποτελεί ξεχωριστή στιγμή της εκπαιδευτικής ιστορίας της Ρόδου. Για περίπου μία δεκαετία, το νησί συνδέθηκε με την εκπαίδευση θρησκευτικών στελεχών και με την πολιτιστική ζωή του μεσογειακού εβραϊσμού. Η ημερομηνία 1 Ιανουαρίου 1928 αφορά τα εγκαίνια κατά την ιστορική πηγή Jewish Rhodes· δεν πρέπει να συγχέεται με την προγενέστερη οργανωτική ίδρυση, για την οποία άλλες αναφορές δίνουν το 1927 και απαιτείται έλεγχος του πρωτότυπου ιδρυτικού φακέλου.

Την 1η Ιουλίου 1929 συνδέεται με τα επίσημα εγκαίνια των Βασιλικών Θερμών Καλλιθέας (Regie Terme di Calitea), ενός από τα πλέον χαρακτηριστικά δημόσια έργα της Ιταλοκρατίας στη Ρόδο. Οι ιαματικές πηγές της περιοχής ήταν γνωστές πριν από την κατασκευή του συγκροτήματος, όμως η ιταλική διοίκηση επιδίωξε να μετατρέψει τον τόπο σε οργανωμένο κέντρο θεραπείας, αναψυχής και προσέλκυσης επισκεπτών. Το έργο εντασσόταν στη συνολικότερη προσπάθεια του κυβερνήτη Μάριο Λάγκο να παρουσιάσει τη Ρόδο ως σύγχρονο μεσογειακό προορισμό με ιδιαίτερη αρχιτεκτονική φυσιογνωμία.

Το συγκρότημα διαμορφώθηκε με χαρακτηριστικές καμάρες, θόλους, στοές, εσωτερικές αυλές και διαδρομές που συνδέουν τα κτίρια με τον παράκτιο χώρο. Ο σχεδιασμός συνδέεται με τον αρχιτέκτονα Πιέτρο Λομπάρντι και η διακόσμηση με τον Αρμάντο Μπερναμπίτι. Η σύνθεση συνδύαζε διαφορετικές μεσογειακές αρχιτεκτονικές επιρροές, με τρόπο που εντασσόταν στο ιδιαίτερο τοπίο της Καλλιθέας. Οι εγκαταστάσεις προορίζονταν όχι μόνο για λουτροθεραπεία αλλά και για την προβολή μιας εικόνας οργανωμένης τουριστικής ανάπτυξης.

Οι εκδηλώσεις των εγκαινίων συνδέθηκαν άμεσα με το Πρώτο Περιφερειακό Υδρολογικό Συνέδριο. Στο πρωτοσέλιδο της 2ας Ιουλίου 1929 η εφημερίδα «Il Messaggero di Rodi», υπό τον τίτλο «S.E. il Governatore inaugura il 1° Congresso Idrologico Regionale e le Regie Terme di Calitea», περιγράφει την τελετή που πραγματοποιήθηκε την προηγούμενη Κυριακή, 30 Ιουνίου, καθώς και τη συμμετοχή γιατρών και επιστημόνων. Οι σύνεδροι ασχολήθηκαν με τα χαρακτηριστικά των νερών, τη δυνατότητα θεραπευτικής αξιοποίησής τους και την οργάνωση των υπηρεσιών. Μεταξύ των γιατρών που συνέβαλαν στην επιστημονική προβολή των πηγών ήταν ο Enea Brunetti, ο οποίος δημοσίευε στον τοπικό Τύπο σχετικά ιατρικά κείμενα. Έτσι, τα δημοσιεύματα τεκμηριώνουν τον εορτασμό και τη διοργάνωση ήδη από τις 30 Ιουνίου, ενώ η επίσημη ιστορική χρονολόγηση τοποθετεί τα εγκαίνια την 1η Ιουλίου 1929.

Οι Βασιλικές Θέρμες έγιναν σημαντικό σύμβολο της πολιτικής έργων και τουριστικής προβολής της Ρόδου κατά την Ιταλοκρατία. Στις επόμενες δεκαετίες οι χρήσεις τους μεταβλήθηκαν και το συγκρότημα γνώρισε περιόδους φθοράς και εγκατάλειψης. Η μεταγενέστερη αποκατάστασή του ανέδειξε ξανά τη μοναδική αρχιτεκτονική του και τη σημασία του ως ιστορικού μνημείου. Σήμερα η Καλλιθέα αποτελεί τόπο που συνδέει τη μνήμη της ιταλικής περιόδου, την ιστορία της ιατρικής και την εξέλιξη του τουρισμού στο νησί.

Την 1η Αυγούστου 1937 καταγράφονται τα εγκαίνια του Teatro Giacomo Puccini, του επιβλητικού θεάτρου που σήμερα γνωρίζουμε ως Εθνικό Θέατρο Ρόδου. Η ημερομηνία παραδίδεται σε ιστορικές αναδρομές για το κτίριο, ενώ ως εναρκτήριο έργο αναφέρεται η όπερα «Madama Butterfly» του Giacomo Puccini. Η ανέγερση του θεάτρου εντασσόταν στα μεγάλα δημόσια οικοδομικά έργα της ιταλικής διοίκησης, η οποία επιδίωκε να διαμορφώσει τη νέα εικόνα της πόλης.

Το κτίριο σχεδιάστηκε από τον αρχιτέκτονα Armando Bernabiti. Ξεχώριζε για τη μεγάλη σκηνή, την οργανωμένη πλατεία και τον εξώστη, τα θεωρεία και τους χώρους υποδοχής, στοιχεία που το καθιστούσαν κατάλληλο ακόμη και για απαιτητικές λυρικές παραγωγές. Η αρχιτεκτονική του συνδυάζει τάσεις του ευρωπαϊκού μοντερνισμού με τη δημόσια αρχιτεκτονική της εποχής. Η ιστορία του θεάτρου, ωστόσο, δεν μπορεί να αποκοπεί από το πολιτικό πλαίσιο της Ιταλοκρατίας μέσα στο οποίο οικοδομήθηκε.

Μετά την Ενσωμάτωση των Δωδεκανήσων, το Teatro Puccini έμεινε στην πόλη ως Εθνικό Θέατρο Ρόδου και συνδέθηκε με διαφορετικές περιόδους πολιτιστικής ζωής. Στη συνέχεια γνώρισε επεμβάσεις, φθορές και μακρά διακοπή λειτουργίας. Η προστασία του ως διατηρητέου μνημείου και οι νεότερες προσπάθειες αποκατάστασης αποτυπώνουν τη σημασία του για τη συλλογική μνήμη των Ροδιτών.

Σημείωση τεκμηρίωσης: τοπική αναδρομή δίνει ως ημερομηνία εγκαινίων την 1η Αυγούστου 1937, ενώ επίσημη παρουσίαση αναφέρει πρώτη παράσταση τον Μάιο του ίδιου έτους. Η σχέση των δύο πληροφοριών χρειάζεται έλεγχο με αυθεντικό πρόγραμμα παραστάσεων ή εφημερίδα του 1937.

Κατά το σχολικό έτος 1937–1938 η πολιτική ιταλοποίησης της εκπαίδευσης στη Ρόδο εντάθηκε δραστικά. Ελληνικά σχολεία έκλεισαν, περιορίστηκαν ή μετατράπηκαν, ενώ η χρήση της ελληνικής γλώσσας και το περιεχόμενο της διδασκαλίας τέθηκαν κάτω από αυστηρότερο έλεγχο των ιταλικών αρχών.

Οι αλλαγές επηρέασαν βαθιά την ελληνική κοινότητα, για την οποία το σχολείο αποτελούσε βασικό φορέα γλώσσας, ταυτότητας και κοινωνικής συνοχής. Η περίοδος αυτή συγκαταλέγεται στις πιο πιεστικές φάσεις της εκπαιδευτικής πολιτικής της Ιταλοκρατίας στα Δωδεκάνησα.

Στις 10 Ιουνίου 1940 η Ιταλία εισήλθε στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στο πλευρό της ναζιστικής Γερμανίας. Την ίδια περίοδο η ιταλική διοίκηση διέταξε τη σύλληψη και τον εγκλεισμό των Εβραίων που θεωρούνταν «ξένοι» και στη Ρόδο άρχισε να λειτουργεί το στρατόπεδο εγκλεισμού San Giovanni.

Το στρατόπεδο αποτέλεσε έναν από τους τόπους κράτησης που συνδέθηκαν με την αντιεβραϊκή πολιτική της Ιταλοκρατίας. Αργότερα εκεί κρατήθηκαν και ναυαγοί του Pentcho, του πλοίου που μετέφερε εκατοντάδες Εβραίους πρόσφυγες προς την Παλαιστίνη και ναυάγησε στο Αιγαίο τον Οκτώβριο του 1940.

Η ύπαρξη του San Giovanni δείχνει ότι οι διώξεις στη Ρόδο δεν άρχισαν ξαφνικά με τη γερμανική κατοχή του 1943. Είχαν προηγηθεί θεσμικές διακρίσεις, καταγραφές, περιορισμοί και εγκλεισμοί στο πλαίσιο της ιταλικής φασιστικής πολιτικής.

Στις 24 Αυγούστου 1988 δημοσιεύεται στο ΦΕΚ 587/Β η υπουργική απόφαση με την οποία το Εθνικό Θέατρο Ρόδου χαρακτηρίζεται έργο τέχνης και ιστορικό διατηρητέο μνημείο που χρειάζεται ειδική κρατική προστασία. Η απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού είχε υπογραφεί στις 20 Ιουνίου 1988 και αναγνώριζε τη σημασία του κτιρίου τόσο για την αρχιτεκτονική ιστορία του Μεσοπολέμου όσο και για την καλλιτεχνική ζωή της Ρόδου.

Το θέατρο είχε κατασκευαστεί επί Ιταλοκρατίας, σε σχέδια του Armando Bernabiti, με αρχική ονομασία Teatro Giacomo Puccini. Η ιδιαίτερη μορφολογία του, η μεγάλη σκηνή και οι εξειδικευμένοι χώροι για το κοινό και τους καλλιτέχνες το ξεχώριζαν από άλλα δημόσια κτίρια του νησιού. Το καθεστώς προστασίας του ήταν σημαντικό επειδή κάθε μεταγενέστερη επέμβαση όφειλε να αντιμετωπίζει το κτίσμα ως ιστορικό τεκμήριο και όχι ως ένα συνηθισμένο ακίνητο.

Η αναγνώριση του 1988 ακολούθησε παλαιότερη πράξη χαρακτηρισμού του ως διατηρητέου από το αρμόδιο υπουργείο, η οποία δημοσιεύτηκε στις 30 Ιανουαρίου 1987. Οι δύο πράξεις δεν ταυτίζονται: η πρώτη αφορά την πολεοδομική προστασία, ενώ η δεύτερη ενισχύει ειδικά τον χαρακτήρα του ως ιστορικού μνημείου. Η ημερομηνία της 24ης Αυγούστου καταγράφει, επομένως, ένα ουσιαστικό βήμα στην προσπάθεια διατήρησης ενός από τα σημαντικότερα πολιτιστικά κτίρια της Ρόδου.

Στις 9 Απριλίου 1909, σύμφωνα με τη βιβλιογραφική καταγραφή του ιστορικού Αντώνη Αγγελή, άρχισε να εκδίδεται στη Ρόδο η ελληνόφωνη εβδομαδιαία εφημερίδα «Ρόδος», με εκδότες τον Εμμανουήλ Πολεμικό και τον Γεώργιο Κοκκίδη. Η έκδοσή της ανήκει στα τελευταία χρόνια της οθωμανικής διοίκησης του νησιού, όταν ο Τύπος αποτελούσε σημαντικό μέσο ενημέρωσης και δημόσιας συζήτησης για την τοπική κοινωνία. Η πρώτη εκδοτική περίοδος καταγράφεται ως τετρασέλιδη, τρίστηλη και εβδομαδιαία, με κυκλοφορία το Σάββατο. Η ακριβής ημερολογιακή αντιστοίχιση της βιβλιογραφικής ημερομηνίας δεν έχει ακόμη ελεγχθεί πάνω στο πρωτότυπο πρώτο φύλλο.

Η «Ρόδος» τυπωνόταν αρχικά στο κρατικό οθωμανικό τυπογραφείο που λειτουργούσε στο νησί. Ο Πολεμικός είχε γνωρίσει εκεί την τυπογραφική τέχνη, γεγονός που αποτυπώνει τη μετάβαση από τις εκδοτικές υποδομές της οθωμανικής διοίκησης προς αυτόνομες ελληνόφωνες πρωτοβουλίες. Η παρουσία της εφημερίδας είναι ιδιαίτερα σημαντική για την ιστορία του τοπικού Τύπου, καθώς συνέβαλε στη συγκρότηση ενός δημόσιου χώρου μέσα στον οποίο μπορούσαν να συζητούνται κοινοτικά, εκπαιδευτικά και κοινωνικά ζητήματα. Δεν έχει, ωστόσο, ανακτηθεί ακόμη το φύλλο αριθμός 1 ώστε να περιγραφεί με βεβαιότητα η ακριβής ύλη του.

Η πρώτη εκδοτική περίοδος ολοκληρώνεται στη βιβλιογραφία τον Απρίλιο του 1911. Στις 11 Απριλίου 1911 καταγράφεται η έναρξη της δεύτερης περιόδου με τον τίτλο «Νέα Ρόδος». Την ίδια χρονιά ο Εμμανουήλ Πολεμικός προμηθεύτηκε τυπογραφικό πιεστήριο από την Κωνσταντινούπολη και δημιούργησε στη Ρόδο το ελληνικό τυπογραφείο «Απόλλων», με το οποίο συνδέθηκε η νέα περίοδος της εφημερίδας. Η «Νέα Ρόδος» εμφανίζεται στη βιβλιογραφία ως τετρασέλιδη, δισεβδομαδιαία έκδοση, με ημέρες κυκλοφορίας την Τρίτη και την Παρασκευή.

Η συνέχεια της εφημερίδας συνέπεσε με μια καθοριστική ιστορική αλλαγή: την ιταλική κατάληψη της Ρόδου τον Μάιο του 1912. Μέσα από την πορεία από τη «Ρόδος» στη «Νέα Ρόδος» μπορεί να παρακολουθήσει κανείς τη μετάβαση του νησιού από την ύστερη Οθωμανική περίοδο στην Ιταλοκρατία. Στο Αρχείο Ίωνος Δραγούμη, που φυλάσσεται στην Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα, έχει καταλογογραφηθεί πραγματικό φύλλο της «Νέας Ρόδου» με διπλή ημερομηνία 28 Μαρτίου / 11 Απριλίου 1912, πολύ κοντά στην ιταλική απόβαση. Η διπλή αναγραφή υπενθυμίζει την ανάγκη προσεκτικού ελέγχου των ημερολογίων σε τεκμήρια εκείνης της εποχής.

Η εκδοτική περίοδος της «Νέας Ρόδου» καταγράφεται στη σχετική εγκυκλοπαίδεια έως τις 16 Ιουλίου 1937, με αρίθμηση που φτάνει στο φύλλο 2.119. Η μακρόχρονη αυτή διαδρομή καθιστά την εφημερίδα πολύτιμη πηγή για την πολιτική, την παιδεία και την κοινωνική ζωή της Ρόδου κατά τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Η ιστορία της είναι ταυτόχρονα ιστορία των ανθρώπων που τη δημιούργησαν και της τοπικής τυπογραφίας. Για το πρώτο φύλλο του 1909 αναζητείται ακόμη αυθεντική φωτογραφική αναπαραγωγή, ώστε να επιβεβαιωθούν τόσο η τυπωμένη ημερομηνία όσο και τα πρωτοσέλιδα δημοσιεύματα.

Τον Ιούλιο του 1910 πραγματοποιήθηκαν τα εγκαίνια του Βενετοκλείου Γυμνασίου της Ρόδου, επισφραγίζοντας ένα μεγάλο εκπαιδευτικό έργο που είχε θεμελιωθεί τον Ιανουάριο του 1909. Στο επίσημο ιστορικό του σχολείου η τελετή τοποθετείται στις 4 Ιουλίου 1910, ενώ σε άλλη καταγραφή χρησιμοποιείται η 17η Ιουλίου του ίδιου έτους, ημερομηνία κατά την οποία έχει ενταχθεί η παρούσα εγγραφή στο ημερολόγιο.

Η διαφορά των δεκατριών ημερών μπορεί να συνδέεται με τη χρήση Ιουλιανού και Γρηγοριανού ημερολογίου, αλλά δεν έχει ακόμη τεκμηριωθεί επαρκώς με σύγχρονο της τελετής έντυπο. Γι' αυτό η παρουσίαση της χρονολόγησης απαιτεί επιφύλαξη έως ότου επιλυθεί το ζήτημα με ιστορική πηγή της εποχής.

Η κατασκευή του σχολείου ολοκληρώθηκε σε περίπου ενάμιση χρόνο και συνδέθηκε με τη δωρεά των Μίνωα και Δημητρίου Βενετοκλή. Το οικόπεδο προσφέρθηκε από τους Νικόλαο και Πέτρο Δρακίδη, ενώ στην κατασκευή συνδέεται το όνομα του αρχιτέκτονα Χρύσανθου Θεοχάρη. Το εκπαιδευτήριο αποτέλεσε σημαντική κατάκτηση για την ελληνική κοινότητα της Ρόδου στις αρχές του 20ού αιώνα.

Το σχολείο δημιουργήθηκε ενώ η Ρόδος βρισκόταν ακόμη υπό οθωμανική διοίκηση. Στις δεκαετίες που ακολούθησαν, κατά την Ιταλοκρατία και αργότερα μετά την Ενσωμάτωση, το Βενετόκλειο παρέμεινε σταθερό σημείο αναφοράς για την ελληνική εκπαίδευση. Στις αίθουσές του μορφώθηκαν γενιές Ροδίων, ενώ το ιστορικό κτίριο διατήρησε τη θέση του ανάμεσα στα εμβληματικά εκπαιδευτικά τοπόσημα του νησιού.

Η καταχώρηση συνδέεται με την τελετή των εγκαινίων, αλλά η ακριβής αντιστοίχιση παλαιού και νέου ημερολογίου παραμένει ανοικτό ιστορικό ζήτημα. Πηγή: 1ο Γενικό Λύκειο Ρόδου, «Ιστορία του σχολείου μας», και ιστορική βιβλιοθήκη του Βενετοκλείου.

Τον Μάρτιο του 1911, στα τελευταία χρόνια της οθωμανικής διοίκησης της Ρόδου, πραγματοποιήθηκαν δημοτικές εκλογές από τις οποίες αναδείχθηκε δήμαρχος ο δικηγόρος Σάββας Παυλίδης, γνωστός ως «Σάββας Εφέντης». Η ιστορική καταγραφή τον αναφέρει ως πρώτο εκλεγμένο Έλληνα δήμαρχο της Ρόδου. Προηγούμενος δήμαρχος αναφέρεται ο Μεχμέτ Αλή Καπαντζής (Mehmed Ali Kapandji), από τα τελευταία πρόσωπα της οθωμανικής δημοτικής διοίκησης.

Ο Παυλίδης γεννήθηκε στο Γεννάδι το 1863, σπούδασε Νομική στην Κωνσταντινούπολη και εργάστηκε ως δικηγόρος. Η πορεία του δείχνει τη συμμετοχή μορφωμένων Ροδίων στη δημόσια ζωή σε μια περίοδο κατά την οποία η αυτοκρατορία άλλαζε πολιτικά και οι τοπικές κοινότητες διεκδικούσαν ισχυρότερη φωνή στη διοίκηση του νησιού.

Τον Μάιο του 1912 οι ιταλικές δυνάμεις κατέλαβαν τη Ρόδο. Ο εκλεγμένος δήμαρχος παρέμεινε αρχικά στη θέση του, αν και η οργάνωση της τοπικής εξουσίας περνούσε πλέον στα χέρια της ιταλικής στρατιωτικής διοίκησης. Η θητεία του τερματίστηκε τον Φεβρουάριο του 1913, όταν ο στρατηγός Giovanni Ameglio αποφάσισε την απομάκρυνσή του και τον αντικατέστησε με τον κυβερνητικό επίτροπο Attilio Brizzi.

Η εκλογή του Παυλίδη αποτελεί σημαντική στιγμή της ιστορίας της αυτοδιοίκησης στη Ρόδο, επειδή γεφυρώνει την οθωμανική περίοδο με την έναρξη της Ιταλοκρατίας. Οι διαθέσιμες δευτερογενείς πηγές χρονολογούν τις εκλογές στον Μάρτιο του 1911, αλλά δεν έχει εντοπιστεί εδώ η ακριβής ημέρα διεξαγωγής ούτε το πρωτότυπο πρακτικό. Για τον λόγο αυτό η εγγραφή παραμένει στον ερευνητικό κατάλογο του έτους 1911 και όχι σε αυθαίρετη ημερήσια επέτειο.

Στις 19 Σεπτεμβρίου 1911 εγκαινιάστηκε στο Νιοχώρι η Αμαράντειος Σχολή Ρόδου. Η δημιουργία της συνδέθηκε με την ευεργεσία του Γεωργίου και της Δέσποινας Αμαράντου, μελών της ροδιακής παροικίας της Αιγύπτου που διέθεσαν πόρους για την ενίσχυση της εκπαίδευσης στο νησί.

Η σχολή λειτούργησε σε μια περίοδο μεγάλων πολιτικών αλλαγών και συνέχισε την εκπαιδευτική της παρουσία στα χρόνια της Ιταλοκρατίας. Σήμερα η ιστορική σχολική παράδοση του κτηρίου συνδέεται με το 7ο Δημοτικό Σχολείο Ρόδου και αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της προσφοράς των Ροδίων της διασποράς.

Την 1η Απριλίου 1914 ο Μητροπολίτης Απόστολος Τρύφωνος εγκαταστάθηκε τελικά στην έδρα της Μητροπόλεως Ρόδου. Η ανάληψη της ποιμαντικής του παρουσίας είχε καθυστερήσει μέσα στο σύνθετο πολιτικό περιβάλλον που είχε δημιουργηθεί μετά την ιταλική κατάληψη του νησιού το 1912.

Ο Απόστολος συνδέθηκε στενά με την εκκλησιαστική και εθνική ιστορία της Ρόδου στα χρόνια της Ιταλοκρατίας. Η μακρά θητεία του κάλυψε περιόδους έντονων πιέσεων στην ελληνική γλώσσα, την παιδεία και τη διοίκηση της τοπικής Εκκλησίας.