Σαν σήμερα
στη Ρόδο

Στις 23 Φεβρουαρίου 1840, βασανίζεται ο Ελιακίμ Σταμπόλι στην υπόθεση της συκοφαντίας του αίματος. Ο Ελιακίμ Σταμπόλι ανακρίνεται και βασανίζεται παρουσία τοπικών αξιωματούχων και Ευρωπαίων προξένων. Στις 23 Φεβρουαρίου 1840 ο Ελιακίμ Σταμπόλι ανακρίνεται και βασανίζεται στο πλαίσιο της υπόθεσης που συγκλονίζει την εβραϊκή κοινότητα της Ρόδου.

Η εξαναγκασμένη ομολογία του οδηγεί σε νέες συλλήψεις και διώξεις.

Στις 21 Μαΐου 1840, απελευθερώνονται οι τελευταίοι Εβραίοι κρατούμενοι της υπόθεσης του 1840. Μετά από εντολές της κεντρικής οθωμανικής κυβέρνησης, οι έξι εναπομείναντες κρατούμενοι οδηγούνται ενώπιον του δικαστηρίου και απελευθερώνονται.

Στις 21 Μαΐου 1840 απελευθερώνονται οι τελευταίοι Εβραίοι κρατούμενοι που παρέμεναν φυλακισμένοι στη Ρόδο για την υπόθεση της συκοφαντίας του αίματος. Η κεντρική οθωμανική διοίκηση είχε ήδη διατάξει επίσημη διερεύνηση της υπόθεσης.

Στις 21 Ιουλίου 1840, αθωώνεται επίσημα η εβραϊκή κοινότητα της Ρόδου. Η επίσημη απόφαση απαλλάσσει την εβραϊκή κοινότητα από τις κατηγορίες και ο Οθωμανός κυβερνήτης της Ρόδου παύεται από τη θέση του. Στις 21 Ιουλίου 1840 ανακοινώνεται η επίσημη αθώωση της εβραϊκής κοινότητας της Ρόδου από τις κατηγορίες της συκοφαντίας του αίματος.

Παράλληλα, ο κυβερνήτης Γιουσούφ Πασάς παύεται από το αξίωμά του για τις παράνομες μεθόδους που χρησιμοποιήθηκαν στην υπόθεση.

Στις 7 Νοεμβρίου 1840, ο σουλτάνος εκδίδει φιρμάνι που καταδικάζει τη συκοφαντία του αίματος. Μετά και την υπόθεση της Ρόδου, ο σουλτάνος Αμπντούλ Μετζίτ Α΄ εκδίδει διάταγμα που χαρακτηρίζει τις κατηγορίες περί τελετουργικού φόνου ψευδείς.

Στις 7 Νοεμβρίου 1840 εκδίδεται οθωμανικό φιρμάνι που απορρίπτει επίσημα τη συκοφαντία του αίματος ως ψευδή κατηγορία. Το διάταγμα συνδέεται άμεσα με τις υποθέσεις της Ρόδου και της Δαμασκού και προβλέπει προστασία των εβραϊκών κοινοτήτων.

Στις 8 Οκτωβρίου 1850 ο Gustave Flaubert και ο Maxime Du Camp βγήκαν από την καραντίνα στη Ρόδο και εγκαταστάθηκαν στο ευρωπαϊκό προάστιο της πόλης.

Ο Flaubert κατέγραψε στο ταξιδιωτικό ημερολόγιό του τα τείχη, τα λιμάνια, τα καταστήματα, το κονάκι του πασά και σκηνές της καθημερινής ζωής. Σημείωσε ακόμη ότι παρέμεναν διακοσμήσεις από πρόσφατη επίσκεψη του σουλτάνου, αφήνοντας μία πολύτιμη μαρτυρία για τη Ρόδο των μέσων του 19ου αιώνα.

Στις 28 Φεβρουαρίου 1851 ισχυρός σεισμός, εκτιμώμενου μεγέθους περίπου 6,8–7,0, πλήττει την περιοχή της Ρόδου και της απέναντι μικρασιατικής ακτής. Σύγχρονες επιστημονικές ανασυνθέσεις τον εντάσσουν στους σημαντικούς ιστορικούς σεισμούς της Δωδεκανήσου.

Το γεγονός προστίθεται στη μακρά σεισμική ιστορία της Ρόδου, λίγα χρόνια πριν από τη μεγάλη ακολουθία καταστροφών της δεκαετίας του 1850 και του 1860.

Η ιστορική τεκμηρίωση ενός σεισμού πρέπει να διαχωρίζεται από τις μεταγενέστερες εκτιμήσεις για την έντασή του. Για παλαιότερες περιόδους οι περιγραφές των επιπτώσεων έχουν ιδιαίτερη αξία, χωρίς να ισοδυναμούν με σύγχρονη οργανομετρική μέτρηση.

Στις 12 Μαΐου 1853 ο Βρετανός αρχαιολόγος Charles Thomas Newton γράφει από τη Ρόδο αμέσως μετά την επιστροφή του από εκτεταμένη εξερευνητική περιοδεία στο νησί.

Στην καταγραφή του περιγράφει τη Λίνδο και την ακρόπολή της, την Απολακκιά, τον Μονόλιθο, τη Σιάνα, την Έμπωνα και άλλες περιοχές, σημειώνοντας αρχαίες επιγραφές, ελληνιστικά κατάλοιπα, μνημεία αλλά και στοιχεία για τη ζωή, τις δοξασίες και τα έθιμα των Ροδίων.

Η αναφορά φωτίζει μία διαφορετική όψη της μακράς ιστορίας του νησιού. Για την αρχαιότητα, η ακριβής χρονολόγηση δεν είναι πάντα δυνατή και οι σύγχρονες ανασυνθέσεις βασίζονται στη σύγκριση πολλών ειδών πηγών.

Στις 12 Οκτωβρίου 1856 ισχυρός σεισμός έπληξε τη Ρόδο και την ευρύτερη περιοχή του νοτιοανατολικού Αιγαίου. Οι ιστορικές σεισμολογικές μελέτες τον κατατάσσουν ανάμεσα στα σημαντικά γεγονότα του 19ου αιώνα που επηρέασαν το νησί και καταγράφουν ζημιές και γεωλογικές επιπτώσεις.

Η δόνηση αποτελεί κρίσιμο στοιχείο για τη μακροχρόνια σεισμική ιστορία της Ρόδου, καθώς συμπληρώνει τις παλαιότερες καταγραφές μεγάλων σεισμών του Μεσαίωνα και της αρχαιότητας. Η μελέτη τέτοιων ιστορικών γεγονότων βοηθά στην εκτίμηση των πιθανών μελλοντικών σεισμικών σεναρίων.

Στις 2 Νοεμβρίου 1856 μεγάλος σεισμός συγκλόνισε τη Ρόδο και προκάλεσε ζημιές στην πόλη. Η καταστροφή αποτέλεσε την πρώτη από δύο αλλεπάλληλες συμφορές που έπληξαν την πόλη μέσα σε μόλις τέσσερις ημέρες.

Στις 6 Νοεμβρίου ακολούθησε η μεγάλη έκρηξη της πυριτιδαποθήκης στον πρώην ναό του Αγίου Ιωάννη, η οποία κατέστρεψε τον ναό, τμήμα του Παλατιού του Μεγάλου Μαγίστρου και μεγάλο αριθμό κατοικιών.

Η ιστορική τεκμηρίωση ενός σεισμού πρέπει να διαχωρίζεται από τις μεταγενέστερες εκτιμήσεις για την έντασή του. Για παλαιότερες περιόδους οι περιγραφές των επιπτώσεων έχουν ιδιαίτερη αξία, χωρίς να ισοδυναμούν με σύγχρονη οργανομετρική μέτρηση.

Στις 6 Νοεμβρίου 1856, η μεγάλη έκρηξη καταστρέφει μεγάλο μέρος του Παλατιού του Μεγάλου Μαγίστρου. Κεραυνός πυροδοτεί μεγάλη ποσότητα πυρίτιδας που βρισκόταν στα υπόγεια της εκκλησίας του Αγίου Ιωάννη. Η έκρηξη καταστρέφει τον ναό, μεγάλο μέρος του Παλατιού και τμήματα της πόλης, με εκατοντάδες θύματα σύμφωνα με σύγχρονες και μεταγενέστερες πηγές.

Στις 6 Νοεμβρίου 1856 μια καταστροφική έκρηξη πυρίτιδας συγκλόνισε τη Μεσαιωνική Πόλη της Ρόδου. Η έκρηξη συνδέεται με την πυριτιδαποθήκη που βρισκόταν στον χώρο του παλιού ναού του Αγίου Ιωάννη, κοντά στο Παλάτι του Μεγάλου Μαγίστρου, και άφησε εκτεταμένα ερείπια στο ιστορικό κέντρο.

Οι ιστορικές αφηγήσεις τοποθετούν το συμβάν κατά τη διάρκεια καταιγίδας και περιγράφουν την ανάφλεξη από κεραυνό. Ο ναός και σημαντικά τμήματα του γειτονικού παλατιανού συγκροτήματος καταστράφηκαν, ενώ επλήγησαν και οικήματα της περιοχής. Η συμφορά ήρθε λίγες ημέρες μετά τον μεγάλο σεισμό της 2ας Νοεμβρίου 1856· τα δύο γεγονότα πρέπει να ξεχωρίζονται χρονολογικά.

Το Παλάτι είχε ήδη χάσει την αρχική του χρήση ως διοικητικό κέντρο των Ιωαννιτών μετά την οθωμανική κατάκτηση του 1522. Κατά την Οθωμανική περίοδο χρησιμοποιήθηκε σε διαφορετικές εποχές και ως χώρος κράτησης. Η ονομασία «Ζιντάνι» αποδίδεται στη λέξη zindan, δηλαδή φυλακή ή σκοτεινό δεσμωτήριο, αλλά η ακριβής εποχή κατά την οποία χρησιμοποιήθηκε για τη συγκεκριμένη είσοδο δεν έχει βεβαιωθεί.

Φωτογραφίες από τα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ού αιώνα παρουσιάζουν μια προανακατασκευασμένη όψη του Παλατιού, πολύ διαφορετική από τη σημερινή. Η μεγάλη αποκατάσταση που πραγματοποιήθηκε κατά την Ιταλοκρατία, κυρίως την περίοδο 1937–1940, αναδιαμόρφωσε το μνημείο και καθόρισε σε μεγάλο βαθμό τη σύγχρονη εικόνα του.

Το γεγονός αποτυπώθηκε και σε ευρωπαϊκές δημοσιεύσεις της εποχής. Χαρακτικό που σχετίζεται με τις καταστροφές διατηρείται στη συλλογή του Μουσείου Νεοελληνικής Τέχνης Ρόδου. Ο αριθμός των θυμάτων στις διάφορες ιστορικές διηγήσεις πρέπει να ελεγχθεί με πρωτότυπες αναφορές και δεν παρατίθεται εδώ ως βέβαιος.

Στις 24 Μαρτίου 1862 ισχυρός σεισμός έπληξε τη Ρόδο. Σύμφωνα με τον ιστορικό κατάλογο σεισμών του ΟΑΣΠ/ECPFE, πολλοί τοίχοι κατέρρευσαν στην πόλη.

Η δόνηση έγινε αισθητή επίσης στη Νίσυρο και τη Χάλκη, καθώς και στη Μαρμαρίδα και σε άλλα σημεία των απέναντι μικρασιατικών ακτών, αποτελώντας σημαντικό επεισόδιο της σεισμικής ιστορίας της Δωδεκανήσου.

Η ιστορική τεκμηρίωση ενός σεισμού πρέπει να διαχωρίζεται από τις μεταγενέστερες εκτιμήσεις για την έντασή του. Για παλαιότερες περιόδους οι περιγραφές των επιπτώσεων έχουν ιδιαίτερη αξία, χωρίς να ισοδυναμούν με σύγχρονη οργανομετρική μέτρηση.