Η έκρηξη της πυριτιδαποθήκης καταστρέφει τμήματα του Παλατιού της Ρόδου

Στις 6 Νοεμβρίου 1856 μια καταστροφική έκρηξη πυρίτιδας συγκλόνισε τη Μεσαιωνική Πόλη της Ρόδου. Η έκρηξη συνδέεται με την πυριτιδαποθήκη που βρισκόταν στον χώρο του παλιού ναού του Αγίου Ιωάννη, κοντά στο Παλάτι του Μεγάλου Μαγίστρου, και άφησε εκτεταμένα ερείπια στο ιστορικό κέντρο.

Οι ιστορικές αφηγήσεις τοποθετούν το συμβάν κατά τη διάρκεια καταιγίδας και περιγράφουν την ανάφλεξη από κεραυνό. Ο ναός και σημαντικά τμήματα του γειτονικού παλατιανού συγκροτήματος καταστράφηκαν, ενώ επλήγησαν και οικήματα της περιοχής. Η συμφορά ήρθε λίγες ημέρες μετά τον μεγάλο σεισμό της 2ας Νοεμβρίου 1856· τα δύο γεγονότα πρέπει να ξεχωρίζονται χρονολογικά.

Το Παλάτι είχε ήδη χάσει την αρχική του χρήση ως διοικητικό κέντρο των Ιωαννιτών μετά την οθωμανική κατάκτηση του 1522. Κατά την Οθωμανική περίοδο χρησιμοποιήθηκε σε διαφορετικές εποχές και ως χώρος κράτησης. Η ονομασία «Ζιντάνι» αποδίδεται στη λέξη zindan, δηλαδή φυλακή ή σκοτεινό δεσμωτήριο, αλλά η ακριβής εποχή κατά την οποία χρησιμοποιήθηκε για τη συγκεκριμένη είσοδο δεν έχει βεβαιωθεί.

Φωτογραφίες από τα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ού αιώνα παρουσιάζουν μια προανακατασκευασμένη όψη του Παλατιού, πολύ διαφορετική από τη σημερινή. Η μεγάλη αποκατάσταση που πραγματοποιήθηκε κατά την Ιταλοκρατία, κυρίως την περίοδο 1937–1940, αναδιαμόρφωσε το μνημείο και καθόρισε σε μεγάλο βαθμό τη σύγχρονη εικόνα του.

Το γεγονός αποτυπώθηκε και σε ευρωπαϊκές δημοσιεύσεις της εποχής. Χαρακτικό που σχετίζεται με τις καταστροφές διατηρείται στη συλλογή του Μουσείου Νεοελληνικής Τέχνης Ρόδου. Ο αριθμός των θυμάτων στις διάφορες ιστορικές διηγήσεις πρέπει να ελεγχθεί με πρωτότυπες αναφορές και δεν παρατίθεται εδώ ως βέβαιος.