Σαν σήμερα
στη Ρόδο
Γεγονότα, άνθρωποι και ιστορίες που σημάδεψαν τη Ρόδο, από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα.
Χρονολόγιο: Ιταλοκρατία
148 αποτελέσματα
Αρχίζουν να λειτουργούν οι εγκαταστάσεις της S.A.I.F.E.
Το 1939 τέθηκαν σε πλήρη λειτουργία οι εγκαταστάσεις της S.A.I.F.E. στη Ρόδο. Η Società Anonima Fruttindustria Egea είχε ιδρυθεί λίγα χρόνια νωρίτερα για την οργανωμένη επεξεργασία αγροτικών προϊόντων και η ολοκλήρωση της μονάδας της επέτρεψε την ανάπτυξη παραγωγής σε βιομηχανική κλίμακα.
Η επιχείρηση επεξεργαζόταν και συσκεύαζε γεωργικά προϊόντα, συνδέοντας τις καλλιέργειες του νησιού με τη μεταποίηση. Οι εγκαταστάσεις της και το πολυάριθμο εργατικό δυναμικό της την κατέστησαν μία από τις αξιοσημείωτες βιομηχανικές παρουσίες της Ρόδου λίγο πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Καταγράφονται 1.952 Εβραίοι της Ρόδου σε απογραφή με φυλετικά κριτήρια
Στις 15 Μαρτίου 1939 η φασιστική διοίκηση των Ιταλικών Κτήσεων του Αιγαίου προχωρά σε νέα καταγραφή του πληθυσμού, στο πλαίσιο της εφαρμογής των ρατσιστικών μέτρων που είχαν αρχίσει να επεκτείνονται στη Ρόδο.
Στις οδηγίες της απογραφής εμφανίζεται πλέον ο όρος «φυλή». Με αυτό τον διοικητικό μηχανισμό οι αρχές απέκτησαν λεπτομερή στοιχεία για 1.952 Εβραίους που κατοικούσαν στον Δήμο Ρόδου. Η καταγραφή δεν ήταν μια ουδέτερη στατιστική διαδικασία αλλά μέρος ενός ευρύτερου συστήματος διάκρισης και ελέγχου.
Η απογραφή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη ιστορική βαρύτητα αν εξεταστεί υπό το φως όσων ακολούθησαν. Πέντε χρόνια αργότερα, τον Ιούλιο του 1944, η γερμανική διοίκηση θα προχωρούσε στη συγκέντρωση και εκτόπιση σχεδόν ολόκληρης της εβραϊκής κοινότητας του νησιού.
Ίδρυση Συντάγματος Εθελοντών Δωδεκανησίων
Στις 9 Νοεμβρίου 1940 τοποθετείται σε ιστορικά χρονολόγια η ίδρυση Συντάγματος Εθελοντών Δωδεκανησίων, σε μια περίοδο κατά την οποία τα Δωδεκάνησα βρίσκονταν ακόμη υπό ιταλική κυριαρχία και ο ελληνοϊταλικός πόλεμος είχε ήδη αρχίσει.
Η αναφορά αφορά τη συμμετοχή Δωδεκανησίων που επιδίωξαν να συμβάλουν στον ελληνικό πολεμικό αγώνα. Επειδή η ακριβής διοικητική συγκρότηση και η ονομασία του σώματος δεν τεκμηριώνονται με την ίδια σαφήνεια σε όλες τις διαθέσιμες πηγές, η εγγραφή πρέπει να διαβάζεται ως ιστορική καταγραφή της εθελοντικής κινητοποίησης και όχι ως πλήρης στρατιωτική αποτύπωση του σχηματισμού.
Ολοκληρώνεται η ιταλική αναστήλωση του Παλατιού του Μεγάλου Μαγίστρου
Γύρω στο 1940 ολοκληρώθηκε η μεγάλης κλίμακας ιταλική αναστήλωση του Παλατιού του Μεγάλου Μαγίστρου. Το μεσαιωνικό οικοδόμημα, που είχε υποστεί σοβαρές καταστροφές στους προηγούμενους αιώνες, απέκτησε κατά τη δεκαετία του 1930 τη βασική μορφή με την οποία είναι γνωστό σήμερα.
Οι επεμβάσεις δεν περιορίστηκαν σε απλή συντήρηση αλλά αναδιαμόρφωσαν εκτεταμένα το εσωτερικό και τους χώρους του Παλατιού. Στις αίθουσες τοποθετήθηκαν, μεταξύ άλλων, ψηφιδωτά δάπεδα που μεταφέρθηκαν κυρίως από την Κω, ενώ το κτήριο προορίστηκε και για διοικητική και αντιπροσωπευτική χρήση της ιταλικής διοίκησης.
Συγκέντρωση Ελλήνων Δωδεκανησίων από τις ιταλικές αρχές
Ιστορικό χρονολόγιο τοποθετεί την 1η Νοεμβρίου 1940 συγκέντρωση άρρενων Ελλήνων Δωδεκανησίων από τις ιταλικές αρχές στην τάφρο του φρουρίου της Ρόδου. Το περιστατικό εντάσσεται στο κλίμα καχυποψίας και καταστολής που ακολούθησε την έναρξη του ελληνοϊταλικού πολέμου.
Η αναφορά είναι σημαντική για την κοινωνική ιστορία της περιόδου, όμως η ακριβής ημερομηνία πρέπει να διασταυρωθεί με πρωτογενές αρχειακό τεκμήριο πριν χρησιμοποιηθεί ως πλήρως επιβεβαιωμένο ημερήσιο γεγονός.
Ανοίγει στη Ρόδο το στρατόπεδο εγκλεισμού San Giovanni για «ξένους» Εβραίους
Στις 10 Ιουνίου 1940 η Ιταλία εισήλθε στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στο πλευρό της ναζιστικής Γερμανίας. Την ίδια περίοδο η ιταλική διοίκηση διέταξε τη σύλληψη και τον εγκλεισμό των Εβραίων που θεωρούνταν «ξένοι» και στη Ρόδο άρχισε να λειτουργεί το στρατόπεδο εγκλεισμού San Giovanni.
Το στρατόπεδο αποτέλεσε έναν από τους τόπους κράτησης που συνδέθηκαν με την αντιεβραϊκή πολιτική της Ιταλοκρατίας. Αργότερα εκεί κρατήθηκαν και ναυαγοί του Pentcho, του πλοίου που μετέφερε εκατοντάδες Εβραίους πρόσφυγες προς την Παλαιστίνη και ναυάγησε στο Αιγαίο τον Οκτώβριο του 1940.
Η ύπαρξη του San Giovanni δείχνει ότι οι διώξεις στη Ρόδο δεν άρχισαν ξαφνικά με τη γερμανική κατοχή του 1943. Είχαν προηγηθεί θεσμικές διακρίσεις, καταγραφές, περιορισμοί και εγκλεισμοί στο πλαίσιο της ιταλικής φασιστικής πολιτικής.
Ναυαγεί το ατμόπλοιο Pentcho στο Αιγαίο
Στις 9 Οκτωβρίου 1940, ναυαγεί το ατμόπλοιο Pentcho στο Αιγαίο. Το Pentcho, που μεταφέρει εκατοντάδες Εβραίους πρόσφυγες προς την Παλαιστίνη, προσαράζει το βράδυ σε βραχώδη νησίδα του Αιγαίου. Στις 9 Οκτωβρίου 1940 το ατμόπλοιο Pentcho, που μεταφέρει εκατοντάδες Εβραίους πρόσφυγες προς την Παλαιστίνη, προσαράζει σε βραχώδη νησίδα του Αιγαίου.
Οι επιβαίνοντες κατορθώνουν να βγουν στην ξηρά και αργότερα διασώζονται από ιταλικό πολεμικό πλοίο.
Οι ναυαγοί του Pentcho μεταφέρονται στη Ρόδο
Στις 23 Οκτωβρίου 1940 οι ναυαγοί του Pentcho μεταφέρονται στη Ρόδο από το ιταλικό πλοίο Camogli. Παραμένουν στο νησί υπό κράτηση στο στρατόπεδο San Giovanni πριν μεταφερθούν αργότερα στην Ιταλία.
Το Pentcho μετέφερε Εβραίους πρόσφυγες που προσπαθούσαν να φτάσουν στην Παλαιστίνη στη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η προσωρινή παραμονή των διασωθέντων στη Ρόδο αποτελεί ένα λιγότερο γνωστό κεφάλαιο της ιστορίας των προσφυγικών διαδρομών στη Μεσόγειο και της ιταλικής διοίκησης στα Δωδεκάνησα.
Οι συλλήψεις της 28ης Οκτωβρίου και το «Concentramento» στην Τάφρο της Ρόδου
Στις 28 Οκτωβρίου 1940, με την έναρξη του Ελληνοϊταλικού Πολέμου, οι ιταλικές αρχές στη Ρόδο προχωρούν σε συλλήψεις Δωδεκανησίων που είχαν ελληνική υπηκοότητα. Μέσα σε λίγες ημέρες περισσότεροι από 300 άνδρες, ηλικίας περίπου 18 έως 60 ετών, οδηγούνται σε υπαίθριο χώρο κράτησης μέσα στην Τάφρο της Μεσαιωνικής Πόλης. Το στρατόπεδο έμεινε γνωστό ως «Concentramento».
Οι κρατούμενοι έζησαν σε εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες, με ανεπαρκή σίτιση, υγρασία και κακουχίες. Η ιστορία του στρατοπέδου καταγράφηκε αναλυτικά από τον Βάσο Χατζήπαπα στην εφημερίδα «Πρόοδος» το 1950, μέσα από μαρτυρίες πρώην εγκλείστων. Η καταγραφή δεν αποδίδει συγκεκριμένο αριθμό θανάτων χωρίς πρωτογενή ονομαστική τεκμηρίωση.
Πέφτει μαχόμενος ο Αλέξανδρος Διάκος
Στις 1 Νοεμβρίου 1940 πέφτει μαχόμενος ο Αλέξανδρος Διάκος. Ο Δωδεκανήσιος αξιωματικός που μεγάλωσε και φοίτησε στη Ρόδο πέφτει στη μάχη της Πίνδου και καταγράφεται ως ο πρώτος Έλληνας αξιωματικός του Στρατού Ξηράς που σκοτώθηκε στον πόλεμο του 1940.
Η θυσία του απέκτησε ιδιαίτερη συμβολική σημασία για τα Δωδεκάνησα, τα οποία το 1940 δεν είχαν ακόμη ενσωματωθεί στην Ελλάδα. Το όνομά του διατηρείται στη συλλογική μνήμη ως παράδειγμα συμμετοχής των Δωδεκανησίων στον αγώνα της εποχής.
Η παιώνια της Ρόδου αποκτά επιστημονική ονομασία: δημοσιεύεται η Paeonia rhodia
Την 1η Νοεμβρίου 1941, μέσα στα δύσκολα χρόνια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, δημοσιεύθηκε στο βρετανικό επιστημονικό περιοδικό The Gardeners’ Chronicle μια μελέτη αφιερωμένη σε ένα ιδιαίτερο φυτό της Ρόδου. Ο διακεκριμένος βοτανολόγος William T. Stearn, στο άρθρο «Paeonia rhodia: The Wild Paeony of Rhodes» (σελίδες 158–160), περιέγραψε την άγρια παιώνια του νησιού και της έδωσε το επιστημονικό όνομα Paeonia rhodia. Η ημέρα αυτή δεν σηματοδοτεί την ανακάλυψη του φυτού στη φύση, αλλά την επιστημονική δημοσίευση της περιγραφής και της ονομασίας του.
Η γνώση για την παιώνια της Ρόδου είχε αρχίσει να διαμορφώνεται πολλές δεκαετίες νωρίτερα. Ο Γάλλος συλλέκτης Émile Bourgeau είχε συγκεντρώσει δείγματα από την περιοχή του Προφήτη Ηλία, κοντά στη Σάλακο, το 1870. Γύρω στο 1930 βρέθηκε στο νησί φυτό με λευκά άνθη, ενώ το 1935 ο Αυστριακός βοτανολόγος Karl Heinz Rechinger συνέλεξε υλικό σε ορεινές περιοχές της Ρόδου, μεταξύ άλλων κοντά στη Σάλακο και στον Αρχάγγελο. Καθοριστικής σημασίας υπήρξαν και ανθισμένα δείγματα που συνέλεξε το 1938 η Elsa Landby και κατέληξαν στο βοτανικό μουσείο του Kew, επιτρέποντας στον Stearn να μελετήσει με μεγαλύτερη ακρίβεια τα γνωρίσματα του φυτού.
Ο Stearn επισήμανε τα λευκά άνθη, τις ιδιομορφίες των φύλλων και τα βοτανικά χαρακτηριστικά που, κατά την κρίση του, διέκριναν την παιώνια της Ρόδου από συγγενικά φυτά της Ανατολικής Μεσογείου. Τόνισε επίσης τη μικρή τότε γνωστή γεωγραφική της εξάπλωση και τη σχέση της με τις ορεινές, ασβεστολιθικές περιοχές του νησιού. Η δημοσίευση απέκτησε έτσι αξία όχι μόνο για τη συστηματική βοτανική αλλά και για την ανάδειξη της φυσικής κληρονομιάς της Ρόδου.
Η επιστημονική ταξινόμηση εξελίχθηκε τα επόμενα χρόνια: σήμερα οι Βασιλικοί Βοτανικοί Κήποι του Kew αποδέχονται την ονομασία Paeonia clusii subsp. rhodia (Stearn) Tzanoud., δηλαδή την αντιμετωπίζουν ως υποείδος της Paeonia clusii. Η ιστορική δημοσίευση της 1ης Νοεμβρίου 1941 παραμένει ο σταθμός κατά τον οποίο η παιώνια της Ρόδου απέκτησε τη δική της δημοσιευμένη επιστημονική ταυτότητα, αναδεικνύοντας τη σημασία της συστηματικής καταγραφής και προστασίας της ροδιακής χλωρίδας.
Αναχωρούν από τη Ρόδο πρόσφυγες του πλοίου Pentcho
Στις 3 Μαρτίου 1942 καταγράφηκε φωτογραφικά στη Ρόδο η αναχώρηση ομάδας Εβραίων προσφύγων που είχαν επιζήσει από το ναυάγιο του πλοίου Pentcho. Το φωτογραφικό υλικό προέρχεται από το αρχείο Kalk Israel του ιταλικού Κέντρου Σύγχρονης Εβραϊκής Τεκμηρίωσης (CDEC) και αναφέρεται ρητά στην ημέρα αποχώρησης από τον χώρο εγκλεισμού του Αγίου Ιωάννη.
Το Pentcho ήταν πλοίο με το οποίο Εβραίοι πρόσφυγες επιχειρούσαν να φτάσουν στην Παλαιστίνη, αναζητώντας διέξοδο από τους διωγμούς στην Ευρώπη. Μετά το ναυάγιό του, επιζώντες βρέθηκαν στη Ρόδο υπό ιταλική διοίκηση και κρατήθηκαν σε συνθήκες στερήσεων. Το 1942 αποφασίστηκε η μεταφορά τους στο Ferramonti di Tarsia, στην Καλαβρία.
Η ιστορική έρευνα διευκρινίζει ότι οι κρατούμενοι έφθασαν στο ιταλικό στρατόπεδο σε διαφορετικούς χρόνους, τον Φεβρουάριο και τον Μάρτιο. Συνεπώς, η 3η Μαρτίου τεκμηριώνει την αναχώρηση που αποτυπώνεται στο συγκεκριμένο αρχειακό υλικό και όχι απαραίτητα την ενιαία μετακίνηση όλων των προσφύγων. Η υπόθεση φωτίζει μια λιγότερο γνωστή πλευρά της Ρόδου στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Σχετικά ιστορικά άρθρα & τεκμήρια
Δημοσιεύματα, ιστορικές πηγές και τεκμήρια που συμπληρώνουν το χρονολόγιο της Ρόδου.
Οι άγνωστοι Δήμαρχοι της Ρόδου – Τα χρέη του Δήμου και τα 500 γρόσια
Ιστορική έρευνα για την οθωμανική δημοτική διοίκηση, τους δημάρχους και τα αρχειακά τεκμήρια.
Αρχειακές πηγές & τεκμήρια
Ιερολοχίτες στη Ρόδο: Η άγνωστη ιστορία των καταδρομών του 1945
Οι νυχτερινές επιχειρήσεις του Ιερού Λόχου σε Ρόδο και Αλιμιά, η δράση στη Σύμη και τη Νίσυρο και οι τελευταίες ημέρες της Κατοχής το 1945.
Αρχειακές πηγές & τεκμήρια
Στη Ρόδο κατασκευάστηκε ο πρώτος υπολογιστής της ανθρωπότητας; Τα επιστημονικά στοιχεία που συνδέουν τον Μηχανισμό των Αντικυθήρων με το νησί
Η πιθανή ροδιακή προέλευση του Μηχανισμού των Αντικυθήρων, ο Ίππαρχος, ο Ποσειδώνιος και τα Αλίεια μέσα από τις επιστημονικές δημοσιεύσεις.
Η άγνωστη Επανάσταση της Ρόδου το 1821: Οι Φιλικοί, η προδοσία και το σχέδιο απελευθέρωσης του 1828
Αναλυτική ιστορική έρευνα για τον Μητροπολίτη Αγάπιο, τους Ρόδιους Φιλικούς, τις φυλακίσεις και την οργανωμένη προσπάθεια απελευθέρωσης της Ρόδου το 1828.
Αρχειακές πηγές & τεκμήρια
Οι άγνωστοι Ασκάρι της Ρόδου – Η ιστορική φωτογραφία του 1912–1913
Ιστορική έρευνα για τη φωτογραφία των Ερυθραίων Ασκάρι στο Μανδράκι το 1912–1913 και τη σχέση του Ameglio με τις αποικιακές μονάδες.
Αρχειακές πηγές & τεκμήρια
Ο Μιχαήλ ο Ρόδιος που κατέκτησε τις θάλασσες: Από τα κουπιά μιας γαλέρας στην κορυφή του βενετικού στόλου
Η ιστορία του Μιχαήλ του Ρόδιου, η μαρτυρία της 5ης Ιουνίου 1401, η σταδιοδρομία στον βενετικό στόλο και το σπάνιο ναυτικό χειρόγραφό του.
Αρχειακές πηγές & τεκμήρια
Οι Ροδίτες που έφυγαν το 1523 με τους Ιππότες και δημιούργησαν μια νέα πατρίδα στη Μάλτα – Η επταετής περιπλάνηση και οι οικογένειες που άφησαν ιστορία
Η φυγή από τη Ρόδο, η επταετής διαδρομή του Τάγματος μέχρι τη Μάλτα, οι εκκλησίες και οι κατονομασμένες οικογένειες της ροδιακής κοινότητας.
Αρχειακές πηγές & τεκμήρια
Από τη Ρόδο στη Γαλλία: Η άγνωστη ιστορία μιας ροδιακής οικογένειας που ακολούθησε τους Ιωαννίτες Ιππότες το 1523
Οι Ρόδιοι Nicole και Marie Topigony και ο Michel Paschipaudi στο Le Burgaud της Γαλλίας, η πολιτογράφηση του 1535 και το οικογενειακό παρεκκλήσι του 1556. Συνέχεια της έρευνας για την έξοδο των Ιωαννιτών.
Αρχειακές πηγές & τεκμήρια
Αντίρροδος: Το νησί 600 χιλιόμετρα μακριά που ζήλεψε τη λάμψη της Ρόδου
Ιστορικό αφιέρωμα του Rodosreport για την Αντίρροδο και τη σύνδεση του ονόματός της με τη Ρόδο.
Αρχειακές πηγές & τεκμήρια
Έντονα φαινόμενα σε Αρχάγγελο και Κολύμπια – Αναμένεται επιδείνωση το βράδυ
Ρεπορτάζ της 1ης Νοεμβρίου 2026 για τις πρώτες επιπτώσεις της κακοκαιρίας Agneta στην ανατολική Ρόδο.
Εικόνες καταστροφής στον Αρχάγγελο – Κόπασε προς το παρόν η κακοκαιρία
Η εικόνα των πλημμυρών στον Αρχάγγελο μετά τη δύσκολη νύχτα της 1ης προς τη 2α Νοεμβρίου 2026.
