Σαν σήμερα
στη Ρόδο
Γεγονότα, άνθρωποι και ιστορίες που σημάδεψαν τη Ρόδο, από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα.
Χρονολόγιο: Ιταλοκρατία
148 αποτελέσματα
Τα Μαριτσά εντάσσονται στην οργανωμένη Αεροπορική Διοίκηση Αιγαίου
Την 1η Μαρτίου 1937 η αεροπορική βάση των Μαριτσών εντάχθηκε στην οργανωμένη δομή της ιταλικής Αεροπορικής Διοίκησης Αιγαίου. Η εξέλιξη αντανακλούσε τη στρατηγική σημασία που είχε αποκτήσει η Ρόδος για τις ιταλικές αεροπορικές δυνάμεις στην ανατολική Μεσόγειο.
Το αεροδρόμιο των Μαριτσών αναπτύχθηκε σε σημαντική στρατιωτική εγκατάσταση και αργότερα χρησιμοποιήθηκε και για πολιτικές πτήσεις. Μετά τον πόλεμο παρέμεινε βασικό αεροπορικό σημείο του νησιού μέχρι τη λειτουργία του σημερινού αεροδρομίου «Διαγόρας» το 1977.
Εγκρίνεται με διάταγμα η σύσταση της αλευροβιομηχανίας SAMICA
Στις 22 Ιουνίου 1937, σύμφωνα με δημοσιευμένη ιστορική καταγραφή της βιομηχανικής κληρονομιάς, η ιταλική διοίκηση ενέκρινε με διάταγμα αριθ. 137 τη σύσταση της εταιρείας SAMICA (Società Anonima Molitoria Industriale Commerci Affini). Η έγκριση σηματοδοτεί μια σημαντική διοικητική φάση στη δημιουργία της μεγάλης αλευροβιομηχανίας της Ρόδου.
Η εταιρεία ανέπτυξε τις εγκαταστάσεις της στη βιομηχανική περιοχή Κόβα. Ο αλευρόμυλος απέκτησε σύγχρονο εξοπλισμό με κυλίνδρους και υψηλή δυνατότητα επεξεργασίας σιτηρών, ενισχύοντας την παραγωγή αλεύρων στο νησί και αλλάζοντας την οικονομία των τοπικών μύλων.
Η μονάδα συνέχισε τη δραστηριότητά της μετά τον πόλεμο και συνδέθηκε με την επιχείρηση «Μύλοι Δωδεκανήσου – Ο Ταξιάρχης». Η ημερομηνία της 22ας Ιουνίου αναφέρεται στη διοικητική έγκριση της εταιρείας και όχι στα εγκαίνια ή στην πρώτη ημέρα λειτουργίας του εργοστασίου.
Εγκαινιάζεται το Teatro Giacomo Puccini, το σημερινό Εθνικό Θέατρο Ρόδου
Την 1η Αυγούστου 1937 καταγράφονται τα εγκαίνια του Teatro Giacomo Puccini, του επιβλητικού θεάτρου που σήμερα γνωρίζουμε ως Εθνικό Θέατρο Ρόδου. Η ημερομηνία παραδίδεται σε ιστορικές αναδρομές για το κτίριο, ενώ ως εναρκτήριο έργο αναφέρεται η όπερα «Madama Butterfly» του Giacomo Puccini. Η ανέγερση του θεάτρου εντασσόταν στα μεγάλα δημόσια οικοδομικά έργα της ιταλικής διοίκησης, η οποία επιδίωκε να διαμορφώσει τη νέα εικόνα της πόλης.
Το κτίριο σχεδιάστηκε από τον αρχιτέκτονα Armando Bernabiti. Ξεχώριζε για τη μεγάλη σκηνή, την οργανωμένη πλατεία και τον εξώστη, τα θεωρεία και τους χώρους υποδοχής, στοιχεία που το καθιστούσαν κατάλληλο ακόμη και για απαιτητικές λυρικές παραγωγές. Η αρχιτεκτονική του συνδυάζει τάσεις του ευρωπαϊκού μοντερνισμού με τη δημόσια αρχιτεκτονική της εποχής. Η ιστορία του θεάτρου, ωστόσο, δεν μπορεί να αποκοπεί από το πολιτικό πλαίσιο της Ιταλοκρατίας μέσα στο οποίο οικοδομήθηκε.
Μετά την Ενσωμάτωση των Δωδεκανήσων, το Teatro Puccini έμεινε στην πόλη ως Εθνικό Θέατρο Ρόδου και συνδέθηκε με διαφορετικές περιόδους πολιτιστικής ζωής. Στη συνέχεια γνώρισε επεμβάσεις, φθορές και μακρά διακοπή λειτουργίας. Η προστασία του ως διατηρητέου μνημείου και οι νεότερες προσπάθειες αποκατάστασης αποτυπώνουν τη σημασία του για τη συλλογική μνήμη των Ροδιτών.
Σημείωση τεκμηρίωσης: τοπική αναδρομή δίνει ως ημερομηνία εγκαινίων την 1η Αυγούστου 1937, ενώ επίσημη παρουσίαση αναφέρει πρώτη παράσταση τον Μάιο του ίδιου έτους. Η σχέση των δύο πληροφοριών χρειάζεται έλεγχο με αυθεντικό πρόγραμμα παραστάσεων ή εφημερίδα του 1937.
Ιδρύεται ειδική δασική υπηρεσία στη Ρόδο
Στις 30 Σεπτεμβρίου 1937 οργανώθηκε ειδική δασική υπηρεσία στη Ρόδο, σε μια περίοδο κατά την οποία η ιταλική διοίκηση πραγματοποιούσε εκτεταμένες παρεμβάσεις στη διαχείριση των δασών και των ορεινών περιοχών του νησιού. Η υπηρεσία είχε αντικείμενο την εποπτεία, προστασία και αξιοποίηση των δασικών εκτάσεων.
Η οργανωμένη δασική πολιτική συνδέθηκε με αναδασώσεις, διαμόρφωση ορεινών οδών και ανάπτυξη περιοχών όπως ο Προφήτης Ηλίας και η Ελεούσα. Παρά τον αποικιακό χαρακτήρα των παρεμβάσεων, αρκετά έργα άφησαν μακροχρόνιο αποτύπωμα στη διαχείριση του φυσικού τοπίου της Ρόδου.
Μεταφέρεται το παλιό εβραϊκό νεκροταφείο της Ρόδου
Το 1938 η ιταλική φασιστική διοίκηση επιβάλλει τη μεταφορά του ιστορικού εβραϊκού νεκροταφείου της Ρόδου από την περιοχή κοντά στην Παλιά Πόλη στη σημερινή του θέση, στον δρόμο προς την Καλλιθέα. Μεταφέρονται τάφοι και επιτύμβιες πλάκες πολλών προηγούμενων αιώνων. Η ιταλική φασιστική διοίκηση επιβάλλει τη μεταφορά του ιστορικού εβραϊκού νεκροταφείου από την Παλιά Πόλη στη σημερινή του θέση προς Καλλιθέα.
Κλείνει το Ραβινικό Κολέγιο της Ρόδου
Το 1938 κλείνει το Ραβινικό Κολέγιο της Ρόδου, καθώς εφαρμόζονται οι αντιεβραϊκοί νόμοι της ιταλικής φασιστικής διοίκησης. Το Κολέγιο είχε εξελιχθεί σε σημαντικό εκπαιδευτικό κέντρο για τις σεφαραδίτικες κοινότητες της ανατολικής Μεσογείου. Το Ραβινικό Κολέγιο παύει να λειτουργεί καθώς εφαρμόζονται οι αντιεβραϊκοί νόμοι της ιταλικής φασιστικής διοίκησης.
Κατασκευάζεται το Δημοτικό Θέατρο Ρόδου ως τμήμα του σημερινού Δημαρχείου
Την περίοδο 1938–1939 κατασκευάζεται το Δημοτικό Θέατρο Ρόδου ως τμήμα του συγκροτήματος Casa Littoria, του σημερινού Δημαρχείου. Το έργο εντάχθηκε στη νέα διοικητική και πολιτιστική οργάνωση του κέντρου της πόλης κατά τα τελευταία χρόνια της Ιταλοκρατίας.
Το θέατρο συνέχισε να χρησιμοποιείται και μετά την Ενσωμάτωση, αποκτώντας θέση στη δημόσια και πολιτιστική ζωή της Ρόδου. Δεν έχει εντοπιστεί ασφαλής ακριβής ημερομηνία ολοκλήρωσης ή πρώτης λειτουργίας.
Κατασκευάζεται η μεγάλη αλευροβιομηχανία S.A.M.I.C.A. στην Κόβα
Τον Ιούλιο του 1938 κατασκευάστηκε στην περιοχή Κόβα η μεγάλη αλευροβιομηχανία S.A.M.I.C.A. (Società Anonima Molitoria Industriale Commerci Affini). Το βιομηχανικό συγκρότημα σχεδιάστηκε για μεγάλης κλίμακας άλεση και επεξεργασία δημητριακών, σε μια περίοδο έντονης ανάπτυξης οργανωμένων παραγωγικών μονάδων στη Ρόδο.
Η εγκατάσταση συνδέεται με τον μηχανικό Enrico Allioti και την αρχιτεκτονική δραστηριότητα του Florestano Di Fausto. Μετά την αλλαγή καθεστώτος συνέχισε να χρησιμοποιείται ως αλευρόμυλος με διαφορετική επωνυμία, ενώ τα κτήριά της απέκτησαν ιδιαίτερη σημασία για την καταγραφή της βιομηχανικής κληρονομιάς του νησιού.
Η σύσταση της SAMICA συνδέεται με το διάταγμα αριθ. 137 της 22ας Ιουνίου 1937. Η ημερομηνία αυτή αφορά την έγκριση σύστασης και δεν πρέπει να συγχέεται με το έτος κατασκευής ή έναρξης παραγωγής της βιομηχανικής μονάδας στην Κόβα.
Μετά τον πόλεμο, η μονάδα εξελίχθηκε στους «Μύλους Δωδεκανήσου – Ο Ταξιάρχης». Οι αλλαγές κυριότητας το 1947–1948 χρειάζονται αντιπαραβολή με πρωτότυπα συμβόλαια και διοικητικές αποφάσεις.
Ολοκληρώνεται η τεκμηριωμένη περίοδος του «Αγγελιαφόρου της Ρόδου» στην «Il Messaggero di Rodi»
Η 16η Αυγούστου 1938 αποτελεί το τελευταίο χρονολογικό όριο της περιόδου κατά την οποία καταγράφεται στο ψηφιακό αρχείο της «Il Messaggero di Rodi» η ελληνόγλωσση τέταρτη σελίδα «Ο Αγγελιαφόρος της Ρόδου». Η σελίδα είχε εμφανιστεί στις 14 Φεβρουαρίου 1926, προσφέροντας ελληνικό κείμενο μέσα στην κατά βάση ιταλόφωνη εφημερίδα της Ρόδου.
Σύμφωνα με πανεπιστημιακή ιστορική μελέτη, η κατάργηση της ελληνόγλωσσης σελίδας συνδέεται με την περίοδο διοίκησης του Cesare Maria De Vecchi, όταν η πολιτική εξιταλισμού των Δωδεκανήσων εντάθηκε. Η αλλαγή στην εφημερίδα εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο περιορισμών στη δημόσια χρήση της ελληνικής γλώσσας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάθε ελληνόγλωσσο δημοσίευμα εξαφανίστηκε ταυτόχρονα από κάθε έντυπο.
Η ιστορική σημασία της ημερομηνίας βρίσκεται κυρίως στη μεταβολή της γλωσσικής φυσιογνωμίας ενός σημαντικού εντύπου της Ιταλοκρατίας. Η παρουσία της ελληνικής σελίδας επί περίπου δώδεκα χρόνια και η διακοπή της αποτελούν χρήσιμο δείκτη των αλλαγών στην πολιτική της ιταλικής διοίκησης απέναντι στους ελληνόφωνους κατοίκους του νησιού.
Το αρχείο του Πανεπιστημίου της Πάδοβας αναφέρει ως χρονικό όριο την 16η Αυγούστου 1938. Επειδή η σωζόμενη σειρά δεν είναι απολύτως πλήρης, η ημερομηνία διατυπώνεται εδώ ως τέλος της τεκμηριωμένης περιόδου και όχι ως ανεξάρτητα αποδεδειγμένη ημέρα δημοσίευσης επίσημης απόφασης απαγόρευσης.

Αρχίζει στη Ρόδο η οργανωμένη αντιεβραϊκή εκστρατεία της φασιστικής διοίκησης
Στις 5 Σεπτεμβρίου 1938 η αντιεβραϊκή πολιτική του ιταλικού φασιστικού καθεστώτος αποκτά οργανωμένη και δημόσια μορφή στη Ρόδο. Η Fondazione CDEC τοποθετεί σε αυτή την ημερομηνία την έναρξη της αντιεβραϊκής εκστρατείας στο νησί, με βασικό όργανο προπαγάνδας το «Il Messaggero di Rodi».
Τον ίδιο μήνα τίθεται σε εφαρμογή το μέτρο της απομάκρυνσης όσων Εβραίων χαρακτηρίζονταν «ξένοι». Σταδιακά οι ρατσιστικοί νόμοι που είχαν θεσπιστεί από το φασιστικό καθεστώς επεκτάθηκαν και στους Εβραίους των Ιταλικών Κτήσεων του Αιγαίου, ανατρέποντας τη ζωή μιας κοινότητας που είχε βαθιές ρίζες στη Ρόδο.
Τα μέτρα της περιόδου 1938–1943 δημιούργησαν τον διοικητικό μηχανισμό διακρίσεων, καταγραφής και αποκλεισμού που προηγήθηκε της γερμανικής κατοχής. Παρότι η τελική εκτόπιση του 1944 οργανώθηκε από τις ναζιστικές αρχές, η εβραϊκή κοινότητα είχε ήδη υποστεί χρόνια θεσμικής περιθωριοποίησης υπό την ιταλική φασιστική διοίκηση.
Τοποθετούνται τα ελάφια στην είσοδο του Μανδρακίου
Το 1939 τοποθετούνται στους δύο κίονες της εισόδου του Μανδρακίου τα χάλκινα ελάφια που θα γίνουν ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σύμβολα της Ρόδου. Οι μορφές του αρσενικού και του θηλυκού ελαφιού συνδέθηκαν οπτικά με το λιμάνι και με το πλατώνι, το χαρακτηριστικό ελάφι του νησιού.
Οι κίονες και τα αγάλματα έγιναν έκτοτε βασικό σημείο αναφοράς στις εικόνες και τις αναπαραστάσεις της πόλης. Το έτος τοποθέτησης είναι γνωστό, αλλά δεν έχει τεκμηριωθεί συγκεκριμένη ημέρα.
Ιδρύεται η μεταξοβιομηχανία RODISETA στη Ρόδο
Το 1939 ιδρύθηκε στη Ρόδο η μεταξοβιομηχανία RODISETA, στο πλαίσιο της προσπάθειας ανάπτυξης οργανωμένης βιομηχανικής παραγωγής κατά την ιταλική περίοδο. Η μονάδα συνδέθηκε με την επεξεργασία μεταξιού και εντάχθηκε στο ευρύτερο δίκτυο βιομηχανιών που αναπτύχθηκαν στο νησί τις δεκαετίες του 1920 και του 1930.
Η παρουσία της RODISETA δείχνει τη μεγάλη ποικιλία μεταποιητικών δραστηριοτήτων που επιχειρήθηκαν στη Ρόδο, από τρόφιμα και καπνό έως κλωστοϋφαντουργία. Τα σχετικά τεκμήρια αποτελούν σήμερα μέρος του αρχείου της βιομηχανικής κληρονομιάς των Δωδεκανήσων.
Σχετικά ιστορικά άρθρα & τεκμήρια
Δημοσιεύματα, ιστορικές πηγές και τεκμήρια που συμπληρώνουν το χρονολόγιο της Ρόδου.
Οι άγνωστοι Δήμαρχοι της Ρόδου – Τα χρέη του Δήμου και τα 500 γρόσια
Ιστορική έρευνα για την οθωμανική δημοτική διοίκηση, τους δημάρχους και τα αρχειακά τεκμήρια.
Αρχειακές πηγές & τεκμήρια
Ιερολοχίτες στη Ρόδο: Η άγνωστη ιστορία των καταδρομών του 1945
Οι νυχτερινές επιχειρήσεις του Ιερού Λόχου σε Ρόδο και Αλιμιά, η δράση στη Σύμη και τη Νίσυρο και οι τελευταίες ημέρες της Κατοχής το 1945.
Αρχειακές πηγές & τεκμήρια
Στη Ρόδο κατασκευάστηκε ο πρώτος υπολογιστής της ανθρωπότητας; Τα επιστημονικά στοιχεία που συνδέουν τον Μηχανισμό των Αντικυθήρων με το νησί
Η πιθανή ροδιακή προέλευση του Μηχανισμού των Αντικυθήρων, ο Ίππαρχος, ο Ποσειδώνιος και τα Αλίεια μέσα από τις επιστημονικές δημοσιεύσεις.
Η άγνωστη Επανάσταση της Ρόδου το 1821: Οι Φιλικοί, η προδοσία και το σχέδιο απελευθέρωσης του 1828
Αναλυτική ιστορική έρευνα για τον Μητροπολίτη Αγάπιο, τους Ρόδιους Φιλικούς, τις φυλακίσεις και την οργανωμένη προσπάθεια απελευθέρωσης της Ρόδου το 1828.
Αρχειακές πηγές & τεκμήρια
Οι άγνωστοι Ασκάρι της Ρόδου – Η ιστορική φωτογραφία του 1912–1913
Ιστορική έρευνα για τη φωτογραφία των Ερυθραίων Ασκάρι στο Μανδράκι το 1912–1913 και τη σχέση του Ameglio με τις αποικιακές μονάδες.
Αρχειακές πηγές & τεκμήρια
Ο Μιχαήλ ο Ρόδιος που κατέκτησε τις θάλασσες: Από τα κουπιά μιας γαλέρας στην κορυφή του βενετικού στόλου
Η ιστορία του Μιχαήλ του Ρόδιου, η μαρτυρία της 5ης Ιουνίου 1401, η σταδιοδρομία στον βενετικό στόλο και το σπάνιο ναυτικό χειρόγραφό του.
Αρχειακές πηγές & τεκμήρια
Οι Ροδίτες που έφυγαν το 1523 με τους Ιππότες και δημιούργησαν μια νέα πατρίδα στη Μάλτα – Η επταετής περιπλάνηση και οι οικογένειες που άφησαν ιστορία
Η φυγή από τη Ρόδο, η επταετής διαδρομή του Τάγματος μέχρι τη Μάλτα, οι εκκλησίες και οι κατονομασμένες οικογένειες της ροδιακής κοινότητας.
Αρχειακές πηγές & τεκμήρια
Από τη Ρόδο στη Γαλλία: Η άγνωστη ιστορία μιας ροδιακής οικογένειας που ακολούθησε τους Ιωαννίτες Ιππότες το 1523
Οι Ρόδιοι Nicole και Marie Topigony και ο Michel Paschipaudi στο Le Burgaud της Γαλλίας, η πολιτογράφηση του 1535 και το οικογενειακό παρεκκλήσι του 1556. Συνέχεια της έρευνας για την έξοδο των Ιωαννιτών.
Αρχειακές πηγές & τεκμήρια
Αντίρροδος: Το νησί 600 χιλιόμετρα μακριά που ζήλεψε τη λάμψη της Ρόδου
Ιστορικό αφιέρωμα του Rodosreport για την Αντίρροδο και τη σύνδεση του ονόματός της με τη Ρόδο.
Αρχειακές πηγές & τεκμήρια
Έντονα φαινόμενα σε Αρχάγγελο και Κολύμπια – Αναμένεται επιδείνωση το βράδυ
Ρεπορτάζ της 1ης Νοεμβρίου 2026 για τις πρώτες επιπτώσεις της κακοκαιρίας Agneta στην ανατολική Ρόδο.
Εικόνες καταστροφής στον Αρχάγγελο – Κόπασε προς το παρόν η κακοκαιρία
Η εικόνα των πλημμυρών στον Αρχάγγελο μετά τη δύσκολη νύχτα της 1ης προς τη 2α Νοεμβρίου 2026.
