Σαν σήμερα
στη Ρόδο

Στις 18 Ιουλίου 1933 εξαφανίστηκε πάνω από το Αιγαίο το υδροπλάνο CMASA Dornier Wal με νηολόγιο I-AZEE της εταιρείας Aero Espresso Italiana. Εκτελούσε πτήση από την Αθήνα προς τη Ρόδο και μετέφερε τέσσερα μέλη πληρώματος και δύο επιβάτες. Και οι έξι άνθρωποι θεωρήθηκαν νεκροί.

Σύμφωνα με τη βάση ιστορικών αεροπορικών ατυχημάτων Bureau of Aircraft Accidents Archives, το αεροσκάφος αναχώρησε από το Φάληρο στις 15:10. Την πρώτη περίπου μισή ώρα της πτήσης διατηρήθηκε επικοινωνία, η οποία στη συνέχεια χάθηκε. Δεν καταγράφεται ασφαλώς τεκμηριωμένη τελική θέση του υδροπλάνου.

Η απώλεια κινητοποίησε επιχειρήσεις αναζήτησης από ελληνικές και ιταλικές αρχές. Παρά τις προσπάθειες, δεν εντοπίστηκαν το αεροσκάφος ή οι επιβαίνοντες. Τα διαθέσιμα δημοσιευμένα στοιχεία δεν επιτρέπουν να καθοριστεί με βεβαιότητα αν η αιτία ήταν καιρικές συνθήκες, μηχανική βλάβη ή άλλος παράγοντας.

Τα υδροπλάνα είχαν ιδιαίτερη σημασία για τη σύνδεση νησιωτικών περιοχών σε μια εποχή που η λειτουργία χερσαίων αεροδρομίων ήταν περιορισμένη. Η Aero Espresso Italiana συγκαταλεγόταν στις εταιρείες που εξυπηρετούσαν δρομολόγια της Ανατολικής Μεσογείου, συνδέοντας και τη Ρόδο με άλλα κέντρα.

Το ατύχημα φωτίζει τους κινδύνους της πρώιμης επιβατικής αεροπορίας και τις δυσκολίες έρευνας και διάσωσης πάνω από ανοιχτή θάλασσα. Μολονότι δεν σημειώθηκε πάνω στη Ρόδο, αφορά άμεσα τη γραμμή που εξυπηρετούσε το νησί.

Εκκρεμεί εντοπισμός πρωτογενούς πορίσματος και ονομαστικής κατάστασης πληρώματος και επιβατών. Δεν κατονομάζονται πρόσωπα ή συγκεκριμένη αιτία χωρίς επιπλέον αξιόπιστο τεκμήριο.

Νεότερη βιογραφική πηγή συσχετίζει την απώλεια του υδροπλάνου I-AZEE με τον αεροπόρο Giorgio Pessi και αναφέρει ότι το αεροδρόμιο Μαριτσών έφερε αργότερα το όνομά του. Ο συσχετισμός παραμένει προς διασταύρωση με επίσημη κατάσταση πληρώματος και πράξη ονοματοδοσίας. Δεν τεκμηριώνεται συγκεκριμένη αιτία της εξαφάνισης. Βάση συμβάντος: https://www.baaa-acro.com/crash/crash-cmasa-wal-aegean-sea-6-killed

Στις 9 Οκτωβρίου 1940, ναυαγεί το ατμόπλοιο Pentcho στο Αιγαίο. Το Pentcho, που μεταφέρει εκατοντάδες Εβραίους πρόσφυγες προς την Παλαιστίνη, προσαράζει το βράδυ σε βραχώδη νησίδα του Αιγαίου. Στις 9 Οκτωβρίου 1940 το ατμόπλοιο Pentcho, που μεταφέρει εκατοντάδες Εβραίους πρόσφυγες προς την Παλαιστίνη, προσαράζει σε βραχώδη νησίδα του Αιγαίου.

Οι επιβαίνοντες κατορθώνουν να βγουν στην ξηρά και αργότερα διασώζονται από ιταλικό πολεμικό πλοίο.

Στις 23 Οκτωβρίου 1940 οι ναυαγοί του Pentcho μεταφέρονται στη Ρόδο από το ιταλικό πλοίο Camogli. Παραμένουν στο νησί υπό κράτηση στο στρατόπεδο San Giovanni πριν μεταφερθούν αργότερα στην Ιταλία.

Το Pentcho μετέφερε Εβραίους πρόσφυγες που προσπαθούσαν να φτάσουν στην Παλαιστίνη στη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η προσωρινή παραμονή των διασωθέντων στη Ρόδο αποτελεί ένα λιγότερο γνωστό κεφάλαιο της ιστορίας των προσφυγικών διαδρομών στη Μεσόγειο και της ιταλικής διοίκησης στα Δωδεκάνησα.

Στις 22 Αυγούστου 1952 φτάνει στη Ρόδο το USCGC Courier, ένα πλωτό ραδιοφωνικό πλοίο που χρησιμοποιήθηκε από τη Voice of America ως σταθμός αναμετάδοσης. Η άφιξή του εντάσσεται στη στρατηγική των ΗΠΑ για ενίσχυση των διεθνών ραδιοφωνικών εκπομπών κατά τα πρώτα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου.

Από τη Ρόδο το Courier μετέδιδε προγράμματα προς τα Βαλκάνια, την Ανατολική Ευρώπη και την ευρύτερη περιοχή. Η παρουσία του πλοίου συνέδεσε το νησί με μια από τις πιο χαρακτηριστικές τεχνολογικές και προπαγανδιστικές υποδομές της εποχής.

Στις 9 Σεπτεμβρίου 1952 ανακοινώνεται τακτικό πρόγραμμα εκπομπών στα εβραϊκά από το USCGC Courier, τον πλωτό σταθμό της Voice of America που βρισκόταν στη Ρόδο. Οι μεταδόσεις απευθύνονταν προς το Ισραήλ και εντάσσονταν στο ευρύτερο διεθνές πρόγραμμα του σταθμού.

Η επιλογή της Ρόδου ως βάσης επέτρεπε ισχυρή κάλυψη της ανατολικής Μεσογείου. Οι εκπομπές αυτές δείχνουν πόσο διαφορετικές γλωσσικές και γεωγραφικές ζώνες εξυπηρετούσε το ραδιοφωνικό δίκτυο από το νησί.

Στις 22 Μαρτίου 1958 το επιβατηγό πλοίο «Δωδεκάνησος» βυθίστηκε ενώ έπλεε από τη Σύμη προς την Κω, κοντά στο Κάβο Κριό. Η ιστορική καταγραφή αναφέρει ότι το πλοίο βρέθηκε σε αιφνίδια και εξαιρετικά σφοδρή κακοκαιρία και χάθηκε μέσα σε λίγα λεπτά. Το ναυάγιο συγκλόνισε τα Δωδεκάνησα και καλύφθηκε εκτενώς από τον τοπικό Τύπο των επόμενων ημερών.

Το γεγονός υπενθυμίζει πόσο δύσκολες μπορούσαν να γίνουν οι θαλάσσιες μετακινήσεις μεταξύ των νησιών, ιδιαίτερα πριν από την ανάπτυξη των σύγχρονων μέσων ναυσιπλοΐας και πρόγνωσης. Η μνήμη του ναυαγίου παραμένει μέρος της ιστορίας της ακτοπλοϊκής επικοινωνίας των Δωδεκανήσων.

Στις 12 Οκτωβρίου 1967 ένα de Havilland Comet 4B της British European Airways, που εκτελούσε την πτήση 284 της Cyprus Airways από Αθήνα προς Λευκωσία, καταστράφηκε πάνω από την Ανατολική Μεσόγειο περίπου 100 μίλια ανατολικά της Ρόδου. Και οι 59 επιβάτες και τα επτά μέλη του πληρώματος έχασαν τη ζωή τους.

Η έρευνα κατέληξε ότι στο εσωτερικό της καμπίνας είχε εκραγεί ισχυρός εκρηκτικός μηχανισμός, προκαλώντας τη διάλυση του αεροσκάφους στον αέρα. Μεγάλο μέρος της επιχείρησης έρευνας και ταυτοποίησης συνδέθηκε με τη Ρόδο, όπου μεταφέρθηκαν σοροί θυμάτων και εργάστηκαν μέλη της βρετανικής ερευνητικής ομάδας.

Στις 22 Ιουλίου 1970 έξι ένοπλοι κατέλαβαν Boeing 727 της Ολυμπιακής Αεροπορίας, που εκτελούσε πτήση από τη Βηρυτό προς την Αθήνα, ενώ το αεροσκάφος βρισκόταν πάνω από την περιοχή της Ρόδου. Οι αεροπειρατές απαίτησαν την απελευθέρωση επτά Παλαιστινίων που κρατούνταν σε ελληνικές φυλακές.

Το αεροσκάφος προσγειώθηκε στην Αθήνα και, ύστερα από διαπραγματεύσεις, οι επιβάτες και το πλήρωμα αφέθηκαν ελεύθεροι. Η ελληνική κυβέρνηση δεσμεύθηκε για την απελευθέρωση των κρατουμένων, ενώ το περιστατικό εντάχθηκε στο ευρύτερο κύμα διεθνών αεροπειρατειών της περιόδου.

Στις 8 Δεκεμβρίου 1972 σημειώθηκε σοβαρό περιστατικό στον κόλπο της Ρόδου κατά την επίσκεψη του αμερικανικού αεροπλανοφόρου USS Forrestal (CVA-59). Σύμφωνα με το επίσημο ιστορικό του Πολεμικού Ναυτικού των Ηνωμένων Πολιτειών, ο ναύτης C. E. Roberts, που υπηρετούσε στη μονάδα VAQ-135, πήδηξε στη θάλασσα κατά τη διάρκεια της παραμονής του πλοίου στην περιοχή.

Το Forrestal είχε προγραμματισμένη επίσκεψη στη Ρόδο από τις 6 έως τις 10 Δεκεμβρίου. Οι καιρικές συνθήκες ήταν δυσμενείς: ισχυρός κυματισμός και ρεύματα δυσκόλευαν τις μετακινήσεις με λέμβους προς την ξηρά. Μετά το περιστατικό οργανώθηκαν έρευνες από δύο πληρώματα ελικοπτέρων Sea King της μονάδας HS-3.

Οι προσπάθειες δεν οδήγησαν στον εντοπισμό του ναύτη. Το αμερικανικό ναυτικό ιστορικό αποδίδει την αποτυχία της έρευνας στην πολύ έντονη θαλασσοταραχή, στους ισχυρούς ανέμους και στη μειωμένη ορατότητα. Το περιστατικό αποτελεί συγκεκριμένο τεκμήριο της μακρόχρονης παρουσίας του αμερικανικού στόλου στη Ρόδο, πέρα από τις περισσότερο γνωστές πολιτικές αντιδράσεις του 1976.

Στις 10 Οκτωβρίου 1979 ιδρύθηκε στη Ρόδο η Δωδεκανησιακή Ανώνυμη Ναυτιλιακή Εταιρεία, η γνωστή ΔΑΝΕ. Την ακριβή ημερομηνία αναφέρει το επίσημο εταιρικό ιστορικό, που παραπέμπει στο ΦΕΚ του τεύχους ΑΕ και ΕΠΕ με αριθμό 3362 της 25ης Οκτωβρίου 1979. Η ημερομηνία ίδρυσης, λοιπόν, διακρίνεται από τη μεταγενέστερη ημερομηνία δημοσίευσης στο ΦΕΚ.

Η ΔΑΝΕ γεννήθηκε από μια ανάγκη που οι κάτοικοι των Δωδεκανήσων γνώριζαν πολύ καλά: τη συχνή και αξιόπιστη σύνδεση των νησιών με τον Πειραιά, αλλά και μεταξύ τους. Σε έναν τόπο όπου το πλοίο αποτελούσε βασικό μέσο για τις σπουδές, την εργασία, την περίθαλψη και τη μεταφορά εμπορευμάτων, η δημιουργία ναυτιλιακής εταιρείας με ροδίτικη έδρα είχε ιδιαίτερη κοινωνική και οικονομική σημασία.

Στις πρωτοβουλίες για τη συγκρότησή της πρωταγωνίστησε ο Επαμεινώνδας (Νώντας) Σολούνιας, μαζί με άλλους επιχειρηματίες και μετόχους. Ο χαρακτήρας της ως εταιρείας ευρείας μετοχικής βάσης δημιούργησε προσδοκίες ότι οι ίδιοι οι Δωδεκανήσιοι θα αποκτούσαν ισχυρότερο λόγο στην οργάνωση των θαλάσσιων μεταφορών που τους εξυπηρετούσαν.

Το πρώτο πλοίο, το «Κάμιρος», άρχισε να εκτελεί δρομολόγια τον Αύγουστο του 1980, εξυπηρετώντας τη γραμμή από τον Πειραιά προς Πάτμο, Λέρο, Κάλυμνο, Κω και Ρόδο. Το 1982 προστέθηκε το «Ιαλυσός», με δραστηριότητα που επεκτεινόταν και προς την Κάρπαθο και την Κρήτη, ενώ το 1985 αποκτήθηκε το «Λίνδος». Έτσι η εταιρεία άρχισε να αποκτά όλο και μεγαλύτερη παρουσία στην περιοχή.

Η ανάπτυξη συνεχίστηκε με το «Ρόδος» το 1989, που ενίσχυσε την απευθείας σύνδεση με τον Πειραιά, και με το «Πάτμος», το οποίο αποκτήθηκε το 1991 και άρχισε δρομολόγια τον Μάιο του 1992, σύμφωνα με μεταγενέστερο ιστορικό δημοσίευμα. Οι προσθήκες αυτές συνδέθηκαν με τις αυξανόμενες ανάγκες μεταφοράς επιβατών, οχημάτων και φορτίων.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1990 η πορεία της ΔΑΝΕ έγινε δυσκολότερη. Οι επενδύσεις στον στόλο και οι αυξημένες οικονομικές υποχρεώσεις συνέπεσαν με σοβαρή κρίση ρευστότητας. Το 1999 επιχειρήθηκε συμφωνία ρύθμισης με πιστωτές, ενώ αργότερα προστέθηκε στον στόλο το «Διαγόρας», που δρομολογήθηκε το 2001.

Η κρίση κορυφώθηκε το 2004, όταν τα «Ρόδος», «Πάτμος» και «Διαγόρας» τέθηκαν εκτός εκμετάλλευσης. Οι εργαζόμενοι αντιμετώπισαν προβλήματα με οφειλόμενες αποδοχές, ενώ η διακοπή της δραστηριότητας στέρησε από το νησιωτικό δίκτυο μια εταιρεία με μεγάλη παρουσία στις γραμμές του.

Το 2005 ακολούθησε η διαδικασία ειδικής εκκαθάρισης και στις 5 Ιουλίου 2006 εκπλειστηριάστηκαν περιουσιακά στοιχεία της ΔΑΝΕ στη Ρόδο. Στο μεταξύ, η εταιρεία είχε ήδη συνδεθεί με την προσωπική ιστορία χιλιάδων ταξιδιωτών, μετόχων και ναυτικών από τα νησιά.

Η 10η Οκτωβρίου 1979 παραμένει μια σημαντική ημερομηνία της σύγχρονης ιστορίας της Ρόδου. Η ΔΑΝΕ δεν υπήρξε μόνο επιχειρηματική προσπάθεια· για περισσότερες από δύο δεκαετίες αποτέλεσε μέρος της καθημερινότητας των Δωδεκανησίων και της προσπάθειας να περιοριστεί η γεωγραφική απομόνωση των νησιών.

Στις 2 Αυγούστου 1989 το επιβατηγό-οχηματαγωγό «Ρόδος» έφτασε στη Ρόδο, έπειτα από την αγορά και τη μετασκευή του για λογαριασμό της Δωδεκανησιακής Ανώνυμης Ναυτιλιακής Εταιρείας. Η άφιξη αποτέλεσε έναν από τους σημαντικούς σταθμούς ανανέωσης του στόλου της τοπικής εταιρείας, που από το 1979 προσπαθούσε να ενισχύσει τις γραμμές των Δωδεκανήσων.

Το πλοίο είχε φθάσει στην Ελλάδα από την Ιαπωνία στις αρχές του 1989 και είχε υποστεί εργασίες για την προσαρμογή του στις απαιτήσεις της ελληνικής ακτοπλοΐας. Η απόκτησή του αντανακλούσε την ανάγκη μεταφοράς περισσότερων επιβατών και οχημάτων και τη φιλοδοξία της ΔΑΝΕ να αναπτύξει τη δραστηριότητά της.

Η συγκεκριμένη ημερομηνία προκύπτει από εξειδικευμένο ιστορικό πλοίων. Για περαιτέρω τεκμηρίωση είναι χρήσιμο να αναζητηθούν τοπικά δημοσιεύματα και λιμενικά αρχεία των ημερών εκείνων. Στη συλλογική μνήμη της Ρόδου το «Ρόδος» έγινε ένα από τα χαρακτηριστικά πλοία της μεγάλης περιόδου της ΔΑΝΕ.

Η ένταξη του «Ρόδος» ήταν συνέχεια μιας δεκαετίας ανάπτυξης. Η ΔΑΝΕ είχε ξεκινήσει με το «Κάμιρος» το 1980, είχε προσθέσει το «Ιαλυσός» το 1982 και το «Λίνδος» το 1985. Κάθε νέα αγορά απαντούσε σε διαφορετικές ανάγκες μεταφοράς, καθώς η ζήτηση για επιβάτες και οχήματα αυξανόταν.

Στο εταιρικό ιστορικό της ΔΑΝΕ αναφέρεται ότι το «Ρόδος» ενίσχυσε την απευθείας σύνδεση Πειραιά–Ρόδου και αύξησε τη μεταφορική δυναμικότητα της εταιρείας κατά 58%. Πρόκειται για στοιχείο που αποδίδεται στην ίδια την εταιρεία και εξηγεί γιατί το πλοίο αποτέλεσε τόσο σημαντική επένδυση εκείνη την περίοδο.

Η άφιξη ενός νέου πλοίου στο λιμάνι της Ρόδου είχε πέρα από την εμπορική και συμβολική βαρύτητα: οι δυνατότητες θαλάσσιου ταξιδιού καθόριζαν τον καθημερινό σχεδιασμό κατοίκων και επιχειρήσεων. Η ακριβής ημερομηνία του κατάπλου, όπως διασώζεται στη ναυτιλιακή ιστοριογραφία, εξακολουθεί να χρειάζεται διασταύρωση με σύγχρονο τεκμήριο.

Στις 24 Μαρτίου 1999 Airbus A300 που προσγειωνόταν στο αεροδρόμιο «Διαγόρας» της Ρόδου βγήκε από τον διάδρομο υπό δυσμενείς καιρικές συνθήκες και υπέστη σοβαρές ζημιές.

Παρά τη σοβαρότητα του περιστατικού, και οι 271 επιβαίνοντες επέζησαν. Το συμβάν καταγράφεται στα σημαντικά αεροπορικά περιστατικά που έχουν σημειωθεί στο αεροδρόμιο της Ρόδου.

Σύμφωνα με την καταγραφή του Bureau of Aircraft Accidents Archives, η πτήση είχε ξεκινήσει από το Ντουμπάι και στο αεροσκάφος βρίσκονταν 252 επιβάτες και 19 μέλη πληρώματος. Το αεροπλάνο προσέγγισε τον διάδρομο με βροχή και ισχυρούς ανέμους. Δεν ενεργοποιήθηκαν αυτόματα τα αερόφρενα, με αποτέλεσμα να μην λειτουργήσει η αυτόματη πέδηση όπως αναμενόταν. Το αεροσκάφος υπέστη ζημιές που δεν επέτρεψαν την επιστροφή του σε υπηρεσία.