Σαν σήμερα
στη Ρόδο

Στις 13 και 14 Ιουλίου 1944, μικτό ελληνοβρετανικό συγκρότημα πραγματοποίησε μεγάλη καταδρομική επιχείρηση στη Σύμη. Στον ελληνικό πυρήνα της επιχείρησης συμμετείχαν άνδρες του Ιερού Λόχου, της επίλεκτης μονάδας που είχε συγκροτηθεί στη Μέση Ανατολή κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και διοικούνταν από τον Χριστόδουλο Τσιγάντε. Στόχος ήταν η ισχυρή κατοχική φρουρά του νησιού, οι υποδομές και τα θαλάσσια μέσα που εξυπηρετούσαν τις γερμανικές δυνάμεις.

Η Σύμη είχε ξεχωριστή στρατηγική σημασία στις μικρασιατικές ακτές, κοντά στη Ρόδο. Οι συμμαχικές καταδρομές σε μικρότερα νησιά του συμπλέγματος επέτρεπαν την πίεση στις φρουρές χωρίς να απαιτείται μεγάλης κλίμακας απόβαση. Η δράση αυτή στηριζόταν στη νυχτερινή προσέγγιση, στον αιφνιδιασμό και στην άμεση αποχώρηση, προτού κινηθούν ενισχύσεις από τα μεγαλύτερα νησιά.

Η επίσημη ιστορία του Γενικού Επιτελείου Στρατού κατατάσσει τη συγκεκριμένη επιχείρηση στις σημαντικότερες καταδρομές του Ιερού Λόχου στο Αιγαίο. Η επιχείρηση στη Σύμη προηγήθηκε των μεταγενέστερων επιχειρήσεων στη Νίσυρο, τη Ρόδο και την Αλιμιά και φωτίζει τη διαδρομή προς την τελική απομόνωση των γερμανικών δυνάμεων στα Δωδεκάνησα.

Χρειάζεται να διακρίνεται αυτή η πολεμική επιχείρηση του Ιουλίου 1944 από την υπογραφή της γερμανικής παράδοσης στη Σύμη τον Μάιο 1945. Πρόκειται για δύο διαφορετικά γεγονότα, που απέχουν σχεδόν δέκα μήνες και συνδέονται από τη δράση του Ιερού Λόχου στην περιοχή.

Τη νύχτα της 1ης προς 2α Μαΐου 1945, άνδρες του Ιερού Λόχου και βρετανικά τμήματα καταδρομών πραγματοποίησαν συντονισμένες επιθέσεις εναντίον γερμανικών θέσεων στη δυτική Ρόδο και στη γειτονική Αλιμιά. Οι γερμανικές φρουρές εξακολουθούσαν να κατέχουν στρατιωτικά σημεία των νησιών, παρά την αποχώρηση των δυνάμεων του Άξονα από την ηπειρωτική Ελλάδα μήνες νωρίτερα. Η ενέργεια καταγράφεται και στο επίσημο χρονολόγιο του Γενικού Επιτελείου Στρατού ως μία από τις τελευταίες επιχειρήσεις του Ιερού Λόχου.

Η επιχείρηση σχεδιάστηκε με πολλαπλές ομάδες που θα αποβιβάζονταν σε διαφορετικές ακτές και θα προσέβαλλαν συγκεκριμένα φυλάκια. Για τη δυτική Ρόδο, οι αναλυτικές ιστορικές αφηγήσεις αναφέρουν την περιοχή της αρχαίας Κυμισάλας και του Χειμαρασιού, καθώς και θέσεις που κατονομάζονται Φόκα, Στέλι, Νότι και Βουνάρα. Η προσέγγιση έγινε με αποβατικά μέσα υπό συνθήκες νυχτερινής επιχειρήσεως, ενώ δυσχέρειες στην προσέγγιση ορισμένων ακτών επέφεραν καθυστερήσεις.

Στον τομέα της Κυμισάλας αναφέρεται ως επικεφαλής ο ταγματάρχης Μαντούβαλος, ενώ σε άλλη ομάδα για τα φυλάκια Φόκα και Στέλι κατονομάζεται ο λοχαγός Τσεπαπαδάκης. Οι ιστορικές περιγραφές αναφέρουν επιθέσεις σε θέσεις με πυροβόλα, οπλισμό και αποθήκες. Παράλληλα, η ομάδα που έδρασε στην Αλιμιά στράφηκε εναντίον της τοπικής φρουράς και πολεμικών εγκαταστάσεων. Η ακριβής αριθμητική κατανομή καταδρομέων και απωλειών διαφέρει σε επιμέρους αφηγήσεις, γι’ αυτό ο ιστορικός πυρήνας της καταχώρησης παραμένει στα επαληθευμένα σημεία.

Η περιοχή του Μονολίθου και οι δυτικές ακτές της Ρόδου συνδέονται με τις θαλάσσιες προσεγγίσεις και τη δραστηριότητα κατοίκων που υποστήριζαν τον αντιστασιακό αγώνα. Οι ακτές δεν ήταν απλώς γεωγραφικό σκηνικό: η επιτυχία τέτοιων επιχειρήσεων απαιτούσε γνώση των όρμων, της διαμόρφωσης του εδάφους και των κινήσεων της κατοχικής φρουράς. Για συγκεκριμένα ονόματα ντόπιων οδηγών χρειάζεται ξεχωριστή πρωτογενής διασταύρωση.

Λίγες ημέρες αργότερα ακολούθησε η παράδοση των γερμανικών δυνάμεων των Δωδεκανήσων στη Σύμη και η άφιξη συμμαχικών μονάδων στη Ρόδο. Η καταδρομή της 1ης–2ας Μαΐου είχε συνεπώς θέση στην τελική στρατιωτική αλληλουχία πριν από τη λήξη της Κατοχής. Δεν ήταν όμως η τελευταία ενέργεια του Ιερού Λόχου στον πόλεμο: το επίσημο χρονολόγιο καταγράφει και επιχείρηση στη Μήλο στις 3–4 Μαΐου 1945.

Στις 11 Φεβρουαρίου 1945, απόσπασμα 114 ανδρών του Ιερού Λόχου πραγματοποίησε καταδρομική επιχείρηση στη Νίσυρο. Η αποστολή, όπως καταγράφεται στο επίσημο ιστορικό του Γενικού Επιτελείου Στρατού, είχε ως αντικειμενικό σκοπό να οδηγήσει στην παράδοση της γερμανικής φρουράς του νησιού. Πρόκειται για μία από τις συγκεκριμένα χρονολογημένες ενέργειες της ελληνικής επίλεκτης μονάδας στα Δωδεκάνησα.

Η Νίσυρος βρισκόταν μέσα σε ένα σύμπλεγμα νησιών όπου οι δυνάμεις Κατοχής διατηρούσαν απομονωμένες θέσεις, την ώρα που η Γερμανία είχε ήδη χάσει τον έλεγχο της ηπειρωτικής Ελλάδας. Οι ελληνικές ομάδες συνεργάζονταν με βρετανικά τμήματα, χρησιμοποιούσαν σκάφη για αιφνιδιαστική προσέγγιση και στόχευαν στην αδρανοποίηση των φρουρών και στη διακοπή των τοπικών επικοινωνιών.

Η καταγραφή της 11ης Φεβρουαρίου δεν πρέπει να συγχέεται με τις μεταγενέστερες επιχειρήσεις στη Ρόδο και στην Αλιμιά την 1η και 2α Μαΐου 1945. Κάθε επιχείρηση έγινε σε διαφορετικές συνθήκες, αλλά όλες εντάσσονταν στην προσπάθεια να περιοριστεί η δυνατότητα των γερμανικών δυνάμεων να διατηρούν οργανωμένη άμυνα στο Αιγαίο.

Η στρατιωτική πηγή επιβεβαιώνει τον αριθμό των 114 Ιερολοχιτών και τον σκοπό της αποστολής. Δεν προσφέρει όμως στο συγκεκριμένο χρονολόγιο αναλυτικό απολογισμό νεκρών, αιχμαλώτων ή της τελικής κατάστασης της φρουράς· γι’ αυτό δεν αποδίδονται μη επαληθευμένα αποτελέσματα στην επιχείρηση.