Σαν σήμερα
στη Ρόδο

Στις 11 Μαρτίου 2015 δημοσιεύθηκε η επιστημονική περιγραφή του Myrianida rodosensis, νέου είδους θαλάσσιου πολύχαιτου που συλλέχθηκε σε ρηχά νερά στο λιμάνι του Φαληρακίου. Το επιστημονικό όνομα του είδους παραπέμπει άμεσα στη Ρόδο.

Η ανακάλυψη προσέθεσε ένα ακόμη είδος στη γνωστή θαλάσσια βιοποικιλότητα του νησιού και υπογράμμισε την επιστημονική αξία ακόμη και μικρών παράκτιων οικοσυστημάτων. Οι ταξινομικές μελέτες αυτού του τύπου βοηθούν στην κατανόηση της κατανομής και εξέλιξης των οργανισμών της ανατολικής Μεσογείου.

Στις 24 Απριλίου 2015 δημοσιεύθηκε ηλεκτρονικά στο περιοδικό International Rock Gardener η επιστημονική περιγραφή του Crocus rhodensis, ενός κρόκου που συνδέεται με τη Ρόδο και το Ανατολικό Αιγαίο. Ο βοτανολόγος Jānis Rukšāns παρουσίασε το είδος σε εργασία για νέους κρόκους της περιοχής, εξηγώντας ποια χαρακτηριστικά των ανθέων και των άλλων μερών του φυτού τον οδήγησαν στη διάκρισή του από συγγενείς μορφές. Η ημερομηνία έκδοσης αναγράφεται ρητά στην πρωτότυπη εργασία.

Στην επιστημονική ιστορία του φυτού περιλαμβάνεται και η συλλογή δείγματος στον Προφήτη Ηλία της Ρόδου στις 14 Φεβρουαρίου 2015, ημερομηνία που αφορά την εργασία πεδίου και όχι την πρώτη δημοσίευση. Η αναγνώριση και ο ακριβής ταξινομικός διαχωρισμός του κρόκου έχουν αποτελέσει αντικείμενο μεταγενέστερης επιστημονικής συζήτησης, κάτι συνηθισμένο για ομάδες φυτών με πολύ όμοια χαρακτηριστικά. Το βέβαιο ιστορικό γεγονός είναι ότι στις 24 Απριλίου 2015 η ροδιακή χλωρίδα απέκτησε νέα δημοσιευμένη επιστημονική περιγραφή.

Στις 3 Μαΐου 2015, κατά τη διάρκεια βοτανικής έρευνας κοντά στο φράγμα της Απολακκιάς, ο Γιώργος Πάστρικος κατέγραψε έναν μικρό πληθυσμό του Carthamus caeruleus, φυτού με χαρακτηριστικά γαλάζια άνθη. Σε άκρη αγροτικού χωματόδρομου, περίπου δύο χιλιόμετρα βορειοανατολικά του οικισμού, παρατήρησε περίπου 30 ανεπτυγμένα φυτά, χωρισμένα σε δύο ομάδες. Η καταγραφή συνοδεύτηκε από φωτογραφίες και ακριβή στοιχεία θέσης, ενώ η αναζήτηση γύρω από το σημείο δεν έφερε την ίδια ημέρα άλλους πληθυσμούς.

Η ανακάλυψη δεν αφορούσε νέο είδος για την παγκόσμια επιστήμη, αλλά την πρώτη δημοσιευμένη παρουσία του συγκεκριμένου φυτού στη χλωρίδα της Ρόδου. Το εύρημα παρουσιάστηκε στις 30 Ιανουαρίου 2018 στο επιστημονικό περιοδικό Parnassiana Archives, δίνοντας τη δυνατότητα στους ερευνητές να αξιολογήσουν την εξάπλωσή του στο νησί. Η ιστορία δείχνει ότι ακόμη και σε μια περιοχή με πλούσια βοτανική βιβλιογραφία μπορούν να προκύψουν νέες, τεκμηριωμένες καταγραφές.

Στις 4 Μαΐου 2015 συλλέγεται στις Επτά Πηγές της Ρόδου ο ολότυπος ενός μυρμηγκιού που δεν είχε ακόμη περιγραφεί επιστημονικά. Το δείγμα αποτέλεσε τη βάση για την περιγραφή του Aphaenogaster charesi, νέου είδους για την επιστήμη.

Η επίσημη δημοσίευση έγινε το 2016 και το όνομα του είδους παραπέμπει στον Χάρη τον Λίνδιο, τον αρχαίο Ρόδιο γλύπτη που συνδέεται με την κατασκευή του Κολοσσού. Η καταγραφή είναι ένα ακόμη παράδειγμα της ιδιαίτερης βιοποικιλότητας του νησιού.

Στις 15 Ιουλίου 2015, δύτες φωτογράφισαν στη θαλάσσια περιοχή της Καλλιθέας στη Ρόδο, σε βάθος περίπου επτά μέτρων, ένα λεοντόψαρο του είδους Pterois miles. Η παρατήρηση αναγνωρίστηκε αργότερα ως η πρώτη τεκμηριωμένη καταγραφή του είδους στα ελληνικά νερά και στο Αιγαίο. Με τα χαρακτηριστικά αγκάθια και τις έντονες ραβδώσεις του, το λεοντόψαρο είναι εντυπωσιακό αλλά και ξενικό είδος για τη Μεσόγειο, με αγκάθια που μπορούν να προκαλέσουν επώδυνο τραυματισμό.

Ακολούθησε νέα παρατήρηση στις 2 Αυγούστου 2015 κοντά στο ναυάγιο του Πλημμυρίου. Οι πληροφορίες αξιοποιήθηκαν σε επιστημονική καταγραφή με τη συμμετοχή ερευνητών που εργάζονταν στη Ρόδο, σε μια περίοδο κατά την οποία το είδος άρχιζε να εξαπλώνεται γρήγορα στην Ανατολική Μεσόγειο. Η εμφάνισή του στο νησί αποτελεί χαρακτηριστικό ιστορικό στιγμιότυπο της αλλαγής της θαλάσσιας βιοποικιλότητας και της αξίας των παρατηρήσεων δυτών, όταν αυτές τεκμηριώνονται και ελέγχονται επιστημονικά.

Στις 20 Ιουλίου 2015 δημοσιεύθηκε ηλεκτρονικά στο επιστημονικό περιοδικό Willdenowia η μελέτη του Χρήστου Γαλανού με τίτλο «The alien flora of terrestrial and marine ecosystems of Rodos island (SE Aegean), Greece». Η εργασία συνδύασε επιτόπια έρευνα έως τον Ιούνιο του 2015 με την προγενέστερη βιβλιογραφία και παρουσίασε συστηματική εικόνα των ξενικών φυτών που είχαν καταγραφεί στη Ρόδο. Καταγράφηκαν 101 ξενικά taxa αγγειόφυτων, από τα οποία 27 αναφέρονταν για πρώτη φορά ως στοιχεία της ξενικής χλωρίδας του νησιού.

Από τις νέες τοπικές καταγραφές, 14 αποτελούσαν επίσης νέες αναφορές για την ξενική χλωρίδα ολόκληρης της Ελλάδας. Η μελέτη περιέλαβε επιπλέον στοιχεία για ξενικά θαλάσσια φύκη και εξέτασε την εγκατάσταση και εξάπλωση μη αυτόχθονων οργανισμών. Οι νέες καταγραφές δεν είναι ανακαλύψεις άγνωστων έως τότε ειδών, αλλά αποτυπώνουν αλλαγές και κενά στη γνώση της τοπικής βιοποικιλότητας. Η 20ή Ιουλίου 2015 αποτελεί έτσι σταθμό στην επιστημονική παρακολούθηση της ροδιακής φύσης.

Στις 22 Σεπτεμβρίου 2016 δημοσιεύεται η επιστημονική περιγραφή του Aphaenogaster charesi, νέου είδους μυρμηγκιού που είχε συλλεχθεί σε δύο τοποθεσίες της Ρόδου. Ο ολότυπος είχε βρεθεί στις Επτά Πηγές τον Μάιο του 2015.

Το όνομα του είδους τιμά τον Χάρη τον Λίνδιο, τον Ρόδιο γλύπτη που συνδέεται με τον Κολοσσό. Η περιγραφή προσθέτει ένα ακόμη χαρακτηριστικό παράδειγμα στη σημαντική και συχνά ιδιαίτερα τοπική βιοποικιλότητα του νησιού.

Το 2017 δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Hesperia, της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα, η μελέτη του Paul A. Iversen με τίτλο «The Calendar on the Antikythera Mechanism and the Corinthian Family of Calendars». Η έρευνα επικεντρώθηκε στο ημερολόγιο που φέρει ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων, στους μήνες του και στον μικρό δείκτη των αθλητικών αγώνων.

Ο Iversen υποστήριξε ότι η έκτη σειρά αγώνων του δείκτη είναι τα Αλίεια της Ρόδου, η σημαντική εορτή προς τιμήν του θεού Ήλιου. Η προτεινόμενη ταύτιση έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή οι εορτές που χαράχθηκαν επάνω στον μηχανισμό μπορούν να προσφέρουν ενδείξεις για τον πολιτισμικό χώρο όπου σχεδιάστηκε ή χρησιμοποιήθηκε. Κατά τον ερευνητή, η παρουσία των Αλίειων αποτελεί επιχείρημα ότι η κατασκευή ενδεχομένως έγινε στη Ρόδο.

Την ίδια στιγμή, η μελέτη υποστηρίζει ότι το σεληνοηλιακό ημερολόγιο του μηχανισμού συνδέεται πιθανότερα με την Ήπειρο και την κορινθιακή οικογένεια ημερολογίων, στοιχείο που μπορεί να ερμηνευτεί ως ένδειξη κατασκευής για χρήστη ή παραγγελιοδότη άλλης περιοχής. Η συνύπαρξη αυτών των στοιχείων δείχνει ότι δεν μπορούμε να ταυτίζουμε αυτομάτως τη χρήση συγκεκριμένου ημερολογίου με τον τόπο του εργαστηρίου.

Η Ρόδος ήταν σημαντικό ελληνιστικό κέντρο επιστημονικής και τεχνικής γνώσης. Η δραστηριότητα του Ιππάρχου και του Ποσειδωνίου προσφέρει ιστορικό υπόβαθρο για τη ροδιακή θεωρία. Παρ' όλα αυτά, ούτε η μελέτη του 2017 ούτε τα μέχρι τώρα αναγνωσμένα αποσπάσματα των επιγραφών αποτελούν τελική απόδειξη προέλευσης. Επειδή η δημοσίευση τεκμηριώνεται κατά έτος, χωρίς ακριβή ημέρα, η εγγραφή παραμένει ιστορική θεματική αναφορά και όχι αυθαίρετο ημερήσιο γεγονός.

Στις 31 Δεκεμβρίου 2018 δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Mediterranean Marine Science μελέτη των Γεράσιμου Κονδυλάτου, Μαρίας Corsini-Foka και Εμμανουήλ Περάκη για δύο ασπόνδυλα που καταγράφηκαν για πρώτη φορά στις ελληνικές θάλασσες. Το ισόποδο Idotea hectica εντοπίστηκε σε λιβάδια ποσειδωνίας κοντά στην πόλη της Ρόδου, ενώ το καβούρι Matuta victor καταγράφηκε στα βορειοανατολικά του νησιού. Και οι δύο αναφορές βασίστηκαν σε πραγματικά δείγματα και όχι μόνο σε ανεπιβεβαίωτες παρατηρήσεις.

Η δημοσίευση έδειξε ότι ακόμη και σχετικά μικροί θαλάσσιοι οργανισμοί μπορούν να προσφέρουν σημαντικές πληροφορίες για τις αλλαγές στη σύνθεση της πανίδας του Αιγαίου. Για το Idotea hectica εξετάστηκε η παρουσία του σε προστατευτικά θαλάσσια οικοσυστήματα, ενώ για το Matuta victor η καταγραφή συνδέθηκε με τη σταδιακή εξάπλωση του είδους από την ανατολική Μεσόγειο. Πρόκειται για πρώτες καταγραφές στην Ελλάδα, όχι για περιγραφή νέων ειδών παγκοσμίως.

Στις 25 Ιουλίου 2019 δημοσιεύεται μελέτη για την αραχνοπανίδα της Ρόδου, της Σύμης και της Καρπάθου, στην οποία περιγράφονται νέα taxa αραχνών. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται τα Drassodes mylonasi, Minosiella apolakia, Phaeocedus vankeeri και Turkozelotes attavirus, με υλικό που συνδέεται και με τη Ρόδο.

Η εργασία εμπλουτίζει σημαντικά τη γνώση για τη βιοποικιλότητα των Δωδεκανήσων. Ωστόσο δεν πρέπει όλα τα είδη να χαρακτηρίζονται σήμερα αποκλειστικά ενδημικά της Ρόδου, καθώς μεταγενέστερες καταγραφές έχουν διευρύνει για ορισμένα από αυτά τη γνωστή γεωγραφική εξάπλωση.

Στις 15 Ιουνίου 2020 δημοσιεύθηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Diversity μια ολοκληρωμένη απογραφή των δεκάποδων καρκινοειδών της θαλάσσιας περιοχής της Ρόδου. Η έρευνα, με συμμετοχή επιστημόνων του Υδροβιολογικού Σταθμού Ρόδου και συνεργαζόμενων ιταλικών ιδρυμάτων, συνδύασε παλαιότερες βιβλιογραφικές αναφορές με την εξέταση νέων δειγμάτων. Εντοπίστηκαν συνολικά 148 είδη καβουριών, γαρίδων και συγγενικών καρκινοειδών, αριθμός που αποτυπώνει τον μεγάλο πλούτο της θαλάσσιας πανίδας του νησιού.

Από αυτά, 28 είδη αναφέρονταν για πρώτη φορά από την περιοχή της Ρόδου, ενώ 22 από τα συνολικά καταγεγραμμένα είδη ήταν ξενικής προέλευσης. Η μελέτη των Γεράσιμου Κονδυλάτου, Fabio Crocetta, Μαρίας Corsini-Foka και Carlo Froglia δημιούργησε μια πολύτιμη βάση σύγκρισης για το πώς μεταβάλλεται η θαλάσσια ζωή υπό την επίδραση της κλιματικής αλλαγής, της ανθρώπινης δραστηριότητας και της εξάπλωσης ξενικών ειδών. Οι 28 νέες καταγραφές αφορούν τη Ρόδο, όχι την ανακάλυψη 28 άγνωστων ειδών για την επιστήμη.

Στις 29 Νοεμβρίου 2021 δημοσιεύεται η περιγραφή του Libania rhodia, νέου χερσαίου γαστερόποδου που συνδέεται με τη Ρόδο. Ανατομικά και γενετικά δεδομένα έδειξαν ότι ο εξεταζόμενος πληθυσμός αποτελεί ξεχωριστό είδος αρπακτικού ημιγυμνοσάλιαγκα.

Η περιγραφή του είδους προσθέτει ένα ακόμη στοιχείο στη γνώση για την ιδιαίτερη χερσαία πανίδα του νησιού. Η χρήση συνδυασμένων μορφολογικών και μοριακών δεδομένων ενισχύει την επιστημονική τεκμηρίωση της διάκρισης του νέου taxon.