Σαν σήμερα
στη Ρόδο

Στις 6 Αυγούστου 1946 ο Στέλιος Κωτιάδης εκλέγεται αντιδήμαρχος Ρόδου στις δημοτικές εκλογές της περιόδου της βρετανικής διοίκησης. Η εκλογή αυτή αποτελεί έναν από τους πρώτους σταθμούς της μακράς δημόσιας και πολιτικής του διαδρομής.

Μετά την Ενσωμάτωση ο Κωτιάδης θα διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην κοινοβουλευτική εκπροσώπηση των Δωδεκανήσων. Η ακριβής ημερομηνία της εκλογής προκύπτει από ιστορική αναδρομή που βασίζεται σε παλαιότερες πηγές.

Στις 29 Μαρτίου 1947 έφτασε στη Ρόδο ο αντιναύαρχος Περικλής Ιωαννίδης, ο οποίος είχε οριστεί Στρατιωτικός Διοικητής Δωδεκανήσου. Η άφιξή του προηγήθηκε κατά δύο ημέρες της επίσημης μεταβίβασης της διοίκησης από τη Μεγάλη Βρετανία στην Ελλάδα.

Ο Ιωαννίδης ανέλαβε να οργανώσει το μεταβατικό ελληνικό διοικητικό καθεστώς στα νησιά μέχρι την πλήρη ενσωμάτωσή τους. Στην περίοδο της διοίκησής του ιδρύθηκαν ή οργανώθηκαν σημαντικοί θεσμοί στη Ρόδο, μεταξύ των οποίων η Δημόσια Βιβλιοθήκη, η Παιδαγωγική Ακαδημία και το Ιστορικό Αρχείο Δωδεκανήσου.

Στις 31 Μαρτίου 1947 η ελληνική σημαία υψώθηκε επίσημα στη Ρόδο, καθώς η βρετανική στρατιωτική διοίκηση παρέδωσε τη διοίκηση των Δωδεκανήσων στις ελληνικές αρχές. Η υποδοχή συνοδεύτηκε από συγκίνηση και πανηγυρισμούς, έπειτα από δεκαετίες ιταλικής κυριαρχίας και τις δοκιμασίες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Πρώτος Έλληνας στρατιωτικός διοικητής ανέλαβε ο αντιναύαρχος Περικλής Ιωαννίδης, με έδρα τη Ρόδο. Στο επιτελείο του συμμετείχε και ο νομικός Μιχαήλ Στασινόπουλος, ο οποίος αργότερα διετέλεσε προσωρινός Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας. Η νέα διοίκηση είχε να αντιμετωπίσει επείγουσες ανάγκες: επισιτισμό, αποκατάσταση υποδομών, λειτουργία σχολείων και υγειονομικών υπηρεσιών.

Η ημέρα σήμανε την ανάληψη της διοίκησης, όχι ακόμη την ολοκλήρωση όλων των νομικών διαδικασιών της Ένωσης. Η επίσημη τελετή Ενσωμάτωσης ακολούθησε στις 7 Μαρτίου 1948, ημερομηνία που καθιερώθηκε ως η μεγάλη επέτειος των Δωδεκανήσων.

Στις 28 Μαΐου 1947 η Ελληνική Στρατιωτική Διοίκηση Δωδεκανήσου αποφάσισε την αναγκαστική μίσθωση γαιών υπέρ ακτημόνων γεωργών. Το μέτρο εντάχθηκε στην προσπάθεια κοινωνικής και αγροτικής αποκατάστασης των νησιών μετά τις πολεμικές καταστροφές και τις μεγάλες οικονομικές δυσκολίες της δεκαετίας του 1940.

Για τη Ρόδο, όπου η αγροτική γη και η ιδιοκτησία είχαν επηρεαστεί βαθιά από τις πολιτικές της Ιταλοκρατίας, τέτοιες αποφάσεις αποτελούσαν μέρος της μετάβασης σε νέο οικονομικό και διοικητικό πλαίσιο. Η αναδιανομή και αξιοποίηση της γης συνέχισαν να αποτελούν βασική προτεραιότητα και στα πρώτα χρόνια της Γενικής Διοίκησης Δωδεκανήσου.

Στις 9 Ιανουαρίου 1948 δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως ο Νόμος 518/1948 για την προσάρτηση της Δωδεκανήσου στην Ελλάδα. Η νομοθετική αυτή πράξη αποτύπωσε τη νέα θέση των νησιών στο ελληνικό κράτος και όρισε ότι η προσάρτηση ισχύει από τις 28 Οκτωβρίου 1947. Η αναδρομική αυτή ημερομηνία δεν πρέπει να συγχέεται με την ανάληψη της ελληνικής στρατιωτικής διοίκησης στις 31 Μαρτίου 1947 ή με την πανηγυρική τελετή της 7ης Μαρτίου 1948.

Ο νόμος αποτέλεσε καθοριστικό βήμα για τη θεσμική ολοκλήρωση της ενσωμάτωσης, έπειτα από τη Συνθήκη Ειρήνης των Παρισίων του 1947. Για τους κατοίκους της Ρόδου και των υπόλοιπων Δωδεκανήσων, η εξέλιξη αυτή επισφράγισε μια μακρά ιστορική διαδρομή διαδοχικών ξένων διοικήσεων και διεκδίκησης της ένωσης με την Ελλάδα.

Στις 14 Φεβρουαρίου 1948 δημοσιεύθηκε ο Νόμος 547/1948 «Περί διοικήσεως της Δωδεκανήσου», με τον οποίο οργανώθηκε η ένταξη της περιοχής στο ελληνικό διοικητικό σύστημα. Η νομοθετική πράξη ήρθε λίγο πριν από την επίσημη τελετή της Ενσωμάτωσης στις 7 Μαρτίου.

Η θέσπιση ελληνικής διοίκησης δεν ήταν μόνο συμβολική αλλαγή σημαίας αλλά απαιτούσε προσαρμογή υπηρεσιών, δικαίου και διοικητικών δομών μετά από δεκαετίες ιταλικής κυριαρχίας και τη μεταβατική βρετανική διοίκηση. Ο νόμος αποτέλεσε βασικό θεσμικό βήμα για την πλήρη ενσωμάτωση των νησιών στο ελληνικό κράτος.

Στις 7 Μαρτίου 1948 πραγματοποιήθηκε στη Ρόδο η επίσημη τελετή της Ενσωμάτωσης της Δωδεκανήσου στην Ελλάδα. Η ημέρα καθιερώθηκε ως ορόσημο για τα νησιά και τιμάται κάθε χρόνο ως επέτειος της Ένωσης. Οι πανηγυρικές εκδηλώσεις επισφράγισαν μια μακρά περίοδο ξένης κυριαρχίας, πολέμου και μεταβατικής διοίκησης.

Η πορεία προς την Ενσωμάτωση είχε προηγούμενους σταθμούς: τη Συνθήκη Ειρήνης των Παρισίων στις 10 Φεβρουαρίου 1947, την ανάληψη της διοίκησης από την Ελλάδα στις 31 Μαρτίου 1947 και τον Νόμο 518/1948. Η επίσημη γιορτή του Μαρτίου 1948 δεν ταυτίζεται χρονικά με αυτά τα γεγονότα, αλλά αποτελεί τη δημόσια κορύφωση της ιστορικής μετάβασης. Για τη Ρόδο, η επέτειος συνδέθηκε με τη νέα πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα της μεταπολεμικής εποχής.

Στις 15 Μαΐου 1948 άρχισε να λειτουργεί η Γενική Διοίκηση Δωδεκανήσου, με πρώτο Γενικό Διοικητή τον Κασιώτη γιατρό και πολιτικό Νικόλαο Μαυρή. Το νέο πολιτικό διοικητικό σχήμα διαδέχθηκε τη Στρατιωτική Διοίκηση και είχε έδρα τη Ρόδο.

Η Γενική Διοίκηση ανέλαβε κρίσιμο έργο στην αποκατάσταση και την ομαλή ενσωμάτωση των νησιών στο ελληνικό κράτος. Στα χρόνια που ακολούθησαν δόθηκε βάρος σε υποδομές, γεωργική αποκατάσταση, κοινωνική πρόνοια, νοσοκομεία, στέγαση και τουριστική ανάπτυξη, μέχρι την ίδρυση της Νομαρχίας Δωδεκανήσου το 1955.

Η μετάβαση από τη στρατιωτική στην πολιτική διοίκηση δεν περιορίστηκε σε αλλαγή προσώπων. Η νέα διοίκηση κλήθηκε να αντιμετωπίσει τις συνέπειες του πολέμου, να στηρίξει την αγροτική παραγωγή και να οργανώσει υπηρεσίες υγείας και κοινωνικής μέριμνας. Παράλληλα, η ανασυγκρότηση των υποδομών και η ανάπτυξη του τουρισμού αποτέλεσαν βασικές προτεραιότητες για τη Ρόδο και τα υπόλοιπα νησιά.

Η διαδικασία διοικητικής εξομοίωσης με την υπόλοιπη Ελλάδα συνεχίστηκε τα επόμενα χρόνια. Η Γενική Διοίκηση καταργήθηκε το 1955, όταν ιδρύθηκε ο Νομός Δωδεκανήσου, σηματοδοτώντας το τέλος αυτής της ιδιαίτερης μεταβατικής φάσης.

Στις 28 Σεπτεμβρίου 1948 δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως ο Αναγκαστικός Νόμος 802, με τον οποίο επεκτάθηκε στα Δωδεκάνησα η ισχύς της ελληνικής νομοθεσίας για την εκλογή βουλευτών. Ήταν ένα ακόμη θεσμικό βήμα για την πλήρη πολιτική ένταξη της Ρόδου και των υπόλοιπων νησιών στο ελληνικό κράτος.

Η ρύθμιση άνοιξε τον δρόμο ώστε οι Δωδεκανήσιοι να συμμετάσχουν ισότιμα στις εθνικές εκλογές. Στις 5 Μαρτίου 1950 οι κάτοικοι των νησιών ψήφισαν για πρώτη φορά σε βουλευτικές εκλογές και εξέλεξαν τέσσερις εκπροσώπους στη Βουλή των Ελλήνων.

Στις 5 Μαρτίου 1950, ο Ιωάννης Ζίγδης εκλέγεται βουλευτής Δωδεκανήσου. Στις πρώτες βουλευτικές εκλογές στις οποίες συμμετέχουν οι Δωδεκανήσιοι μετά την Ενσωμάτωση, ο Ιωάννης Ζίγδης εκλέγεται ένας από τους τέσσερις βουλευτές της περιοχής.

Στις 5 Μαρτίου 1950 οι Δωδεκανήσιοι συμμετέχουν για πρώτη φορά σε βουλευτικές εκλογές μετά την Ενσωμάτωση. Ο Ιωάννης Ζίγδης εκλέγεται ένας από τους τέσσερις βουλευτές που εκπροσωπούν τα Δωδεκάνησα στη Βουλή των Ελλήνων.

Στις 5 Μαρτίου 1950, ο Στέλιος Κωτιάδης εκλέγεται βουλευτής της ελεύθερης Δωδεκανήσου. Στις πρώτες βουλευτικές εκλογές μετά την Ενσωμάτωση ο Στέλιος Κωτιάδης εκλέγεται βουλευτής Δωδεκανήσου. Στις 5 Μαρτίου 1950 ο Στέλιος Κωτιάδης εκλέγεται βουλευτής Δωδεκανήσου στις πρώτες βουλευτικές εκλογές μετά την Ενσωμάτωση.

Θα ακολουθήσει μακρά πολιτική διαδρομή, με επανειλημμένες εκλογές στη Βουλή και θητεία ως υπουργός Εμπορικής Ναυτιλίας.

Η συγκεκριμένη ημερομηνία αποτελεί σταθμό της πολιτικής ιστορίας της Δωδεκανήσου. Η εκλογή σε αξίωμα πρέπει να διακρίνεται από την επίσημη ανάληψη καθηκόντων, η οποία μπορεί να πραγματοποιήθηκε σε διαφορετική ημερομηνία.

Στις 18 Μαΐου 1950 ανέλαβε καθήκοντα Γενικού Διοικητή Δωδεκανήσου ο Ρίκος Αγαθοκλής, διαδεχόμενος τον υπηρεσιακό διοικητή Γεώργιο Μαυρομμάτη. Η αλλαγή πραγματοποιήθηκε μόλις δύο χρόνια μετά την επίσημη Ενσωμάτωση των νησιών στην Ελλάδα, σε μια περίοδο κατά την οποία η νέα ελληνική διοίκηση βρισκόταν ακόμη στη διαδικασία οργάνωσης και ενοποίησης των υπηρεσιών της.

Η Γενική Διοίκηση αποτελούσε τον βασικό διοικητικό μηχανισμό του νησιωτικού συμπλέγματος. Η αποστολή της ήταν ιδιαίτερα σύνθετη: να εφαρμόσει την ελληνική νομοθεσία στα Δωδεκάνησα, να προσαρμόσει τις υπηρεσίες στο νέο καθεστώς και να αντιμετωπίσει ανάγκες που είχαν συσσωρευθεί μέσα από διαδοχικές κατοχές και τον πόλεμο. Η συγκρότηση θεσμών, οι συγκοινωνίες, η αποκατάσταση των υποδομών και η οικονομική ανασυγκρότηση ήταν ζητήματα καθοριστικά για την καθημερινή ζωή των νησιωτών.

Η ανάληψη των καθηκόντων του Αγαθοκλή εντάσσεται σε αυτή τη μεταβατική αλλά αποφασιστική περίοδο. Η θητεία του έληξε στις 18 Νοεμβρίου 1951, σύμφωνα με το ιστορικό χρονολόγιο του Ιδρύματος της Βουλής. Η διαδρομή από τη Γενική Διοίκηση στη Νομαρχία Δωδεκανήσου, η οποία συγκροτήθηκε το 1955, αποτυπώνει τη σταδιακή ολοκλήρωση της διοικητικής ενσωμάτωσης των νησιών στην ελληνική πολιτεία.