Σαν σήμερα
στη Ρόδο

Στις 21 Ιουλίου 1947 ιδρύθηκε η Παιδαγωγική Ακαδημία Ρόδου, μέσα στους πρώτους μήνες της Ελληνικής Στρατιωτικής Διοίκησης. Η δημιουργία της ήταν ιδιαίτερα σημαντική για την εκπαίδευση στα Δωδεκάνησα, καθώς το νέο ελληνικό διοικητικό σύστημα χρειαζόταν εκπαιδευτικούς και δομές που θα στήριζαν την αναδιοργάνωση των σχολείων.

Η Ακαδημία λειτούργησε για δεκαετίες και το αρχείο της, που σήμερα σώζεται στα Γενικά Αρχεία του Κράτους, καλύπτει την περίοδο 1947–1991. Αποτέλεσε έναν από τους βασικούς θεσμούς της μεταπολεμικής εκπαιδευτικής ζωής της Ρόδου.

Στις 20 Αυγούστου 1947 ιδρύθηκε το 9ο Μονοθέσιο Δημοτικό Σχολείο Πόλεως Ρόδου, από το οποίο προέρχεται το σημερινό 12ο Δημοτικό Σχολείο. Η ίδρυση έγινε σε μια μεταβατική περίοδο, λίγους μήνες μετά την ανάληψη της διοίκησης των Δωδεκανήσων από την Ελλάδα.

Η δημιουργία νέων σχολικών μονάδων ήταν μέρος της προσπάθειας οργάνωσης της ελληνικής δημόσιας εκπαίδευσης στα νησιά μετά από δεκαετίες ιταλικής διοίκησης. Το σχολείο εξελίχθηκε μαζί με την πόλη και αποτελεί σήμερα συνέχεια εκείνης της πρώτης μεταπολεμικής εκπαιδευτικής δομής.

Στις 26 Φεβρουαρίου 2002 χρονολογείται το προεδρικό διάταγμα με το οποίο εγκρίθηκε η σύσταση και ο οργανισμός του κοινωφελούς Ιδρύματος «Εμμανουήλ Χριστ. Σταματίου και Μαίρης Χριστ. Σταματίου – Παπαδάκη». Η πράξη δημοσιεύθηκε λίγες ημέρες αργότερα, στις 8 Μαρτίου 2002, στο ΦΕΚ Β΄ 292.

Η σύσταση του φορέα σηματοδότησε τη μετατροπή μιας ιδιωτικής πρωτοβουλίας προσφοράς σε οργανωμένο ίδρυμα, με καθορισμένους σκοπούς και κανόνες διοίκησης. Ο Εμμανουήλ Σταματίου και η Μαίρη Σταματίου – Παπαδάκη συνέδεσαν το όνομά τους με την προσπάθεια οικονομικής υποστήριξης νέων της Ρόδου, ιδιαίτερα μέσα από εκπαιδευτικές ευκαιρίες.

Σε μία νησιωτική κοινωνία όπου οι σπουδές συχνά απαιτούν μετακίνηση και επιπλέον οικονομικές δυνατότητες, η ύπαρξη ενός ιδρύματος με προσανατολισμό στις υποτροφίες απέκτησε ιδιαίτερη βαρύτητα. Η μετέπειτα πορεία του φορέα διεύρυνε το πεδίο της προσφοράς σε δράσεις που συνδέονται με τη μάθηση και την ανάπτυξη δεξιοτήτων.

Η 26η Φεβρουαρίου αποτελεί ημερομηνία του νομικού εγγράφου. Για τη δημόσια δημοσίευσή του στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως υπάρχει ξεχωριστή καταχώρηση στις 8 Μαρτίου 2002, ώστε οι δύο πράξεις να μην παρουσιάζονται ως ένα και το αυτό γεγονός.

Στις 8 Μαρτίου 2002 δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Β΄ 292 η έγκριση της σύστασης και του οργανισμού του κοινωφελούς Ιδρύματος «Εμμανουήλ Χριστ. Σταματίου και Μαίρης Χριστ. Σταματίου – Παπαδάκη». Το προεδρικό διάταγμα έφερε ημερομηνία 26 Φεβρουαρίου 2002. Η δημοσίευση αποτέλεσε το επίσημο ορόσημο για την οργανωμένη λειτουργία ενός φορέα αφιερωμένου στην υποστήριξη της νέας γενιάς στη Ρόδο.

Η πρωτοβουλία συνδέεται με τα αδέλφια Εμμανουήλ και Μαίρη Σταματίου και με την πρόθεσή τους να μετατρέψουν περιουσιακούς πόρους σε διαρκές κοινωφελές έργο. Βασικό πεδίο δράσης του Ιδρύματος έγιναν οι υποτροφίες και η ενίσχυση εκπαιδευτικών ευκαιριών. Με τα χρόνια αναπτύχθηκαν δραστηριότητες που συνέδεσαν τη μόρφωση με τις σύγχρονες ανάγκες παιδιών και νέων.

Η ιδιαίτερη θέση του Ιδρύματος στην κοινωνική ιστορία της Ρόδου βρίσκεται στη συνέπεια και στη διάρκεια της προσφοράς του. Δεν πρόκειται για μία μεμονωμένη δωρεά, αλλά για θεσμό ο οποίος σχεδιάστηκε ώστε να έχει συνέχεια πέρα από τη ζωή των ιδρυτών του και να λειτουργεί με συγκεκριμένο οργανισμό.

Η καταχώρηση αναφέρεται ειδικά στη δημοσίευση του διατάγματος στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Η ημερομηνία 26 Φεβρουαρίου 2002 είναι η ημερομηνία του διατάγματος και δεν πρέπει να συγχέεται με την 8η Μαρτίου, όταν δημοσιεύθηκε.

Στις 3 Σεπτεμβρίου 2003 τα Εκπαιδευτήρια «Ροδίων Παιδεία» άνοιξαν για πρώτη φορά τις εγκαταστάσεις τους στους γονείς και τους μαθητές της Ρόδου. Η ημερομηνία διασώζεται σε μεταγενέστερο άρθρο του επίσημου σχολικού περιοδικού «Συνδετήρας», το οποίο θυμάται εκείνη την πρώτη ημέρα γνωριμίας του κοινού με το νέο εκπαιδευτήριο. Δεν πρόκειται κατ’ ανάγκην για την ημέρα του πρώτου μαθήματος ή για τελετή επίσημων εγκαινίων.

Η προσπάθεια δημιουργίας του σχολείου είχε αρχίσει το 2000 από ομάδα πέντε εκπαιδευτικών, ανάμεσά τους ο Κυριάκος Κυριακούλης και ο Βλάσης Τσίννας. Με την ίδρυση της «Εκπαιδευτήρια Δωδεκανήσου Α.Ε.» και την ανέγερση των εγκαταστάσεων προετοιμάστηκε η λειτουργία Δημοτικού, Γυμνασίου και Λυκείου. Τον Σεπτέμβριο του 2003 οι πρώτοι μαθητές ξεκίνησαν τη φοίτησή τους, ενώ το πρώτο «Πανηγύρι της Επιστήμης» συνδέθηκε με το άνοιγμα του σχολείου στην τοπική κοινωνία.

Στη συνέχεια τα εκπαιδευτήρια διεύρυναν τις δραστηριότητές τους. Το 2007 προστέθηκε το Νηπιαγωγείο, ενώ διοργανώσεις όπως το «Πανηγύρι της Επιστήμης», το «Μονοπάτι Λογοτεχνίας» και τα θερινά εκπαιδευτικά προγράμματα απέκτησαν σταθερή παρουσία στη σχολική ζωή. Το 2023 το «Ροδίων Παιδεία» συμπλήρωσε είκοσι χρόνια λειτουργίας, με επετειακές εκδηλώσεις για μαθητές, αποφοίτους και εκπαιδευτικούς.

Τον Ιανουάριο του 2026 ξεκίνησε ένα νέο κεφάλαιο, με την εξαγορά των εκπαιδευτηρίων από τον βρετανικό όμιλο Forfar Education και την ένταξή τους σε διεθνές δίκτυο σχολείων. Η 3η Σεπτεμβρίου 2003 παραμένει ο τεκμηριωμένος σταθμός της πρώτης δημόσιας παρουσίασής τους και ένα γεγονός της σύγχρονης εκπαιδευτικής ιστορίας της Ρόδου.

Το 2010 καταγράφεται η έναρξη του Βραβείου Marc de Montalembert, μίας πρωτοβουλίας υποστήριξης της έρευνας για την τέχνη και τους πολιτισμούς της Μεσογείου. Το βραβείο συνδέεται με το Ίδρυμα που έχει σημαντική παρουσία στη Μεσαιωνική Πόλη της Ρόδου.

Η δημιουργία του αντανακλά την επιλογή της οικογένειας Montalembert να επεκτείνει τη δράση της από την αποκατάσταση ενός ιστορικού κήπου στην ενίσχυση νέων ερευνητών. Μέσα από τέτοιες πρωτοβουλίες, η πολιτιστική κληρονομιά αντιμετωπίζεται όχι μόνο ως αντικείμενο συντήρησης, αλλά και ως πεδίο σύγχρονης επιστημονικής μελέτης.

Το πρόγραμμα συνδέθηκε με γαλλικούς ερευνητικούς θεσμούς και από το 2021 με την École du Louvre. Η σχέση αυτή δίνει στον φορέα δυνατότητες διεθνούς δικτύωσης, με τη Ρόδο να αποτελεί έναν από τους τόπους φιλοξενίας του.

Η χρονολογία 2010 χρησιμοποιείται ως έτος θέσπισης της πρωτοβουλίας. Δεν έχει προσδιοριστεί ημέρα συγκεκριμένης ιδρυτικής απόφασης ή πρώτης απονομής, επομένως η εγγραφή παραμένει χρονικά γενική.

Στις 16 Δεκεμβρίου 2022 ολοκληρώθηκε η δωρεά τριώροφης κατοικίας στη Μεσαιωνική Πόλη της Ρόδου από τον Marc René και τη Manuela de Montalembert προς το Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Η σημαντική αυτή πράξη πρόσθεσε μία νέα διάσταση στην προσφορά της οικογένειας προς το νησί, πέρα από την αποκατάσταση του ιστορικού κήπου που συνδέεται με το Ίδρυμα Marc de Montalembert.

Το ακίνητο με αυλή προορίζεται να εξυπηρετήσει στεγαστικές ανάγκες φοιτητών και ερευνητών που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες. Η στέγαση αποτελεί διαχρονική πρόκληση για τους φοιτητές σε ένα νησί όπου οι τουριστικές πιέσεις επηρεάζουν σημαντικά τη διαθεσιμότητα και το κόστος κατοικίας.

Η δωρεά έγινε σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Αιγαίου, επί πρυτανείας της Χρυσής Βιτσιλάκη. Συνδέεται με τον διαπολιτισμικό προσανατολισμό του Ιδρύματος, το οποίο υποστηρίζει νέους της Μεσογείου, πολιτιστικές ανταλλαγές και την έρευνα.

Η συγκεκριμένη ημερομηνία αφορά την ολοκλήρωση της δωρεάς, όπως αναφέρθηκε σε σχετικά δημοσιεύματα, και όχι τη δημιουργία του Ιδρύματος ή την αρχική παραχώρηση του μεσαιωνικού κήπου προς τον Δήμο Ρόδου τη δεκαετία του 1990. Το γεγονός αποτελεί ξεχωριστό κεφάλαιο της σύγχρονης ιστορίας των δωρεών και της πανεπιστημιακής ζωής στη Ρόδο.