Σαν σήμερα
στη Ρόδο

Στις 11 Ιανουαρίου 1925, ο Δωριέας Ρόδου έδωσε τον πρώτο καταγεγραμμένο ποδοσφαιρικό αγώνα της ιστορίας του, αντιμετωπίζοντας ομάδα του 9ου Τάγματος Πεζικού των ιταλικών στρατευμάτων. Η αναμέτρηση διεξήχθη λίγους μήνες μετά την ίδρυση και επίσημη αναγνώριση του συλλόγου.

Οι ποδοσφαιριστές του Δωριέα ήταν κυρίως νεαροί ηλικίας 15 έως 17 ετών. Απέναντί τους βρέθηκε μία ομάδα στρατιωτών με μεγαλύτερη ηλικία και πιθανότατα διαφορετική αγωνιστική εμπειρία. Το τελικό αποτέλεσμα ήταν 5-0 υπέρ της ιταλικής ομάδας.

Παρά την ήττα, η συγκεκριμένη συνάντηση έχει ιδιαίτερη ιστορική σημασία. Αποτελεί σπάνιο, επακριβώς χρονολογημένο τεκμήριο της πρώιμης οργανωμένης ποδοσφαιρικής δραστηριότητας στη Ρόδο κατά τη διάρκεια της Ιταλοκρατίας.

Ο αγώνας αποτυπώνει τον τρόπο με τον οποίο το ποδόσφαιρο ρίζωνε στην καθημερινότητα του νησιού, με νέους Ροδίτες να συγκροτούν ομάδες και να αναμετρώνται με τις στρατιωτικές αθλητικές αποστολές της εποχής. Για τον Δωριέα υπήρξε το ξεκίνημα μιας μακράς ποδοσφαιρικής διαδρομής.

Στις 2 Σεπτεμβρίου 1926 οι ιδρυτές του Ευκλή Σορωνής υπέβαλαν επίσημα αίτηση αναγνώρισης του συλλόγου προς τη διοίκηση των Νήσων του Αιγαίου. Η διαδικασία απαιτούσε έγκριση από τις ιταλικές αρχές και αποτελούσε κρίσιμο βήμα για τη νόμιμη λειτουργία ελληνικού αθλητικού σωματείου.

Η ίδρυση του Ευκλή συνδέθηκε με την ανάγκη της τοπικής κοινωνίας της Σορωνής για οργανωμένη αθλητική και κοινωνική δραστηριότητα. Ο σύλλογος διατήρησε παρουσία για πολλές δεκαετίες και εξελίχθηκε σε ένα από τα ιστορικά αθλητικά σωματεία της δυτικής Ρόδου.

Το καταστατικό και η αίτηση υποβλήθηκαν στην ιταλική διοίκηση. Το ιστορικό αρχείο του συλλόγου αναφέρει ότι στις 30 Σεπτεμβρίου ακολούθησε ευνοϊκή έκθεση της αστυνομικής διοίκησης για τους αιτούντες.

Στις 6 Οκτωβρίου 1926 οι ιταλικές αρχές εγκρίνουν την ίδρυση του Μουσικογυμναστικού Συλλόγου Σορωνής «Ο Ευκλής». Ο σύλλογος δημιουργήθηκε σε μια εποχή κατά την οποία οι αθλητικές και πολιτιστικές οργανώσεις των χωριών λειτουργούσαν και ως σημαντικοί πυρήνες κοινωνικής ζωής.

Ο Ευκλής διατήρησε μακρά παρουσία στη Σορωνή και συνδέθηκε με τον αθλητισμό και τη συλλογική δραστηριότητα της περιοχής. Η έγκριση του 1926 αποτελεί τον επίσημο διοικητικό σταθμό της ίδρυσής του.

Η επίσημη αναγνώριση ακολούθησε την αίτηση της 2ας Σεπτεμβρίου και την ευνοϊκή έκθεση της αστυνομίας της 30ής Σεπτεμβρίου 1926, σύμφωνα με την ιστορική παρουσίαση του ίδιου του συλλόγου.

Στις 28 Φεβρουαρίου 1927 εγκρίθηκε η ίδρυση της «Ελπίδας» Κρεμαστής, αθλητικού σωματείου που αποτελεί σημαντικό κεφάλαιο στην ιστορία του οργανωμένου αθλητισμού της περιοχής. Η δημιουργία του έγινε σε μια εποχή κατά την οποία τα ελληνικά σωματεία στα Δωδεκάνησα λειτουργούσαν κάτω από την εποπτεία της ιταλικής διοίκησης.

Η «Ελπίδα» υπήρξε πρόδρομος της μεταγενέστερης αθλητικής παρουσίας που συνδέθηκε με τον Φοίβο Κρεμαστής. Η ίδρυσή της δείχνει πόσο ισχυρή ήταν η ανάγκη των τοπικών κοινωνιών να διατηρούν συλλογική, κοινωνική και αθλητική δράση παρά τους διοικητικούς περιορισμούς της περιόδου.

Η έγκριση δόθηκε από την ιταλική διοίκηση του Μάριο Λάγκο. Στις 2 Μαρτίου ακολούθησε η πρώτη συνεδρίαση του διοικητικού συμβουλίου, ενώ το 1933 εγκαινιάστηκε το γήπεδο της Ελπίδας στην Κάτω Αμπέλα.

Στις 2 Μαρτίου 1927 πραγματοποιήθηκε η πρώτη συνεδρίαση της διοίκησης της «Ελπίδας» Κρεμαστής, λίγες ημέρες μετά την έγκριση της ίδρυσής της. Η συνεδρίαση σηματοδότησε την έναρξη της οργανωμένης λειτουργίας του νέου αθλητικού σωματείου και τη συγκρότηση των πρώτων διοικητικών του δομών.

Η καταγραφή αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για την ιστορία του αθλητισμού στην Κρεμαστή, επειδή τεκμηριώνει τη μετάβαση από την ιδρυτική πρωτοβουλία στη σταθερή συλλογική δράση. Η παράδοση της «Ελπίδας» συνδέθηκε αργότερα με την εξέλιξη του τοπικού αθλητισμού και τον Φοίβο Κρεμαστής.

Η συνεδρίαση πραγματοποιήθηκε μετά την έγκριση της ίδρυσης στις 28 Φεβρουαρίου 1927. Πρώτος πρόεδρος ήταν ο Κωστής Μιχαλάκης, σε μια διοίκηση που ανέλαβε να οργανώσει τη δράση της ποδοσφαιρικής Ελπίδας.

Το 1928, στα χρόνια της Ιταλοκρατίας, άρχισε να λειτουργεί στην Ακαντιά, στην ευρύτερη περιοχή του Καρακόνερου, το Golf di Rodi. Με πρωτοβουλία της διοίκησης του Μάριο Λάγκο και σχεδιασμό που αποδίδεται στον αρχιτέκτονα Αρμάντο Μπερναμπίτι, δημιουργήθηκε ένα γήπεδο εννέα οπών στην παραλιακή ζώνη, σε απόσταση περίπου δύο μιλίων από το κέντρο της πόλης. Ήταν διαφορετική εγκατάσταση από το μεταγενέστερο γήπεδο Αφάντου, που άρχισε να λειτουργεί το 1973.

Οι διαδρομές αναπτύσσονταν σε αμμώδες, ελαφρώς κυματοειδές έδαφος, παράλληλα με την ακτογραμμή. Οι επιφάνειες των οπών ήταν από συμπιεσμένη άμμο και η μεγαλύτερη διαδρομή είχε μήκος 290 γιάρδες, περίπου 265 μέτρα. Σύμφωνα με τις ιστορικές περιγραφές, το κλίμα επέτρεπε το παιχνίδι όλο τον χρόνο, στοιχείο που ταίριαζε με τον σχεδιασμό της ιταλικής διοίκησης για την τουριστική ανάδειξη του νησιού.

Το Golf di Rodi ήταν και τόπος κοινωνικής συναναστροφής: διέθετε λέσχη, χώρους για το παιχνίδι μπότσε και γειτονική παραλία που χρησιμοποιούσαν τα μέλη και οι προσκεκλημένοι τους. Η ημερήσια συμμετοχή κόστιζε ένα σελίνι και η τρίμηνη συνδρομή δύο λίρες και δύο σελίνια. Ως πρόεδρος της λέσχης αναφέρεται ο Βρετανός πρόξενος Έντουαρντ Πέρκινς, στοιχείο ενδεικτικό των διεθνών επαφών της Ρόδου την εποχή εκείνη.

Η λειτουργία του γηπέδου διακόπηκε κατά τη δεκαετία του 1940. Φωτογραφίες, ιστορικοί χάρτες και έντυπα διασώζουν τη μνήμη αυτής της πρώιμης αθλητικής εγκατάστασης, που σήμερα είναι πολύ λιγότερο γνωστή από το γκολφ Αφάντου. Το έτος 1928 τεκμηριώνεται στην εξειδικευμένη ιστορική έρευνα, αλλά δεν έχει εντοπιστεί η ακριβής ημερομηνία εγκαινίων· επομένως η εγγραφή διατηρείται ως ιστορικό αφιέρωμα χωρίς συγκεκριμένη ημέρα.

Στις 31 Δεκεμβρίου 1929 κατατέθηκε η πρώτη επίσημη αίτηση για την αναγνώριση του αθλητικού συλλόγου της Ιαλυσού. Μαζί με την αίτηση υποβλήθηκαν η ιδρυτική πράξη και το καταστατικό, σε μια προσπάθεια να αποκτήσει ο σύλλογος θεσμική υπόσταση κάτω από το διοικητικό καθεστώς της ιταλικής περιόδου.

Η διαδικασία δεν ήταν απλή, καθώς οι ελληνικοί αθλητικοί και πολιτιστικοί σύλλογοι λειτουργούσαν μέσα σε αυστηρό πλαίσιο ελέγχου. Η κίνηση αυτή αποτελεί πρώιμο σταθμό στην ιστορία του οργανωμένου αθλητισμού στην Ιαλυσό και προαναγγέλλει την κατοπινή διαδρομή του συλλόγου.

Στις 5 Φεβρουαρίου 1930 η αίτηση για την ίδρυση αθλητικού συλλόγου στην Ιαλυσό προωθήθηκε προς τη Διοίκηση των Νήσων του Αιγαίου. Η διαδικασία ακολούθησε την αρχική κατάθεση καταστατικού και ιδρυτικών εγγράφων στα τέλη του 1929 και αποτελούσε απαραίτητο βήμα για την επίσημη αναγνώριση του σωματείου από τις ιταλικές αρχές.

Η υπόθεση φωτίζει τις διοικητικές δυσκολίες που αντιμετώπιζαν τα ελληνικά σωματεία στα Δωδεκάνησα την περίοδο της Ιταλοκρατίας. Παρά τους περιορισμούς, οι κάτοικοι της Ιαλυσού επιδίωκαν να οργανώσουν σταθερή αθλητική δραστηριότητα, δημιουργώντας τις βάσεις για τη μεταγενέστερη πορεία του τοπικού συλλόγου.

Στις 19 Φεβρουαρίου 1930 καταγράφεται επίσημη διοικητική απάντηση των ιταλικών αρχών σχετικά με την αίτηση αναγνώρισης του αθλητικού συλλόγου της Ιαλυσού. Η αλληλογραφία αυτή αποτελεί μέρος της διαδικασίας που είχε ξεκινήσει με την υποβολή ιδρυτικής πράξης και καταστατικού λίγες εβδομάδες νωρίτερα.

Τα έγγραφα έχουν ιδιαίτερη αξία για την τοπική αθλητική ιστορία, επειδή αποτυπώνουν τον αυστηρό έλεγχο που ασκούσε η ιταλική διοίκηση στα ελληνικά σωματεία. Παρά το γραφειοκρατικό και πολιτικό πλαίσιο, η προσπάθεια για οργανωμένη αθλητική ζωή στην Ιαλυσό συνεχίστηκε και δημιούργησε μακρόχρονη συλλογική παράδοση.

Το 1932 κατασκευάζεται το Arena del Sole, το στάδιο που σήμερα είναι γνωστό ως Δημοτικό Στάδιο «Διαγόρας». Δημιουργήθηκε από την ιταλική διοίκηση ως οργανωμένη αθλητική εγκατάσταση και εξελίχθηκε στο σημαντικότερο ιστορικό ποδοσφαιρικό γήπεδο της πόλης.

Στη μεταπολεμική περίοδο φιλοξένησε σημαντικές αθλητικές διοργανώσεις και συνδέθηκε στενά με την ιστορία των ροδιακών συλλόγων. Το έτος 1932 είναι τεκμηριωμένο, αλλά απαιτείται αρχειακή πηγή για ακριβή ημερομηνία έναρξης λειτουργίας.

Στις 20 Αυγούστου 1933 έγιναν τα εγκαίνια του νέου γηπέδου της Ελπίδας Κρεμαστής στη θέση Κάτω Αμπέλα. Η δημιουργία οργανωμένου χώρου άθλησης αποτέλεσε σημαντικό βήμα για τη νεαρή ομάδα, η οποία είχε λάβει την επίσημη έγκρισή της από τις ιταλικές αρχές το 1927.

Μέχρι τότε η ανάπτυξη του ποδοσφαίρου στην Κρεμαστή βασιζόταν κυρίως στην προσπάθεια των κατοίκων και των πρώτων ποδοσφαιριστών, σε μια περίοδο που οι κατάλληλες αθλητικές εγκαταστάσεις ήταν ελάχιστες. Το νέο γήπεδο προσέφερε σταθερό σημείο για προπονήσεις και αγώνες.

Η Ελπίδα αργότερα αναφέρεται και με το ιταλικό όνομα «Speranza», ενώ οι αυστηρότερες πολιτικές της ιταλικής διοίκησης επηρέασαν τη λειτουργία των ελληνικών σωματείων. Μετά τον πόλεμο, η τοπική ποδοσφαιρική παράδοση συνεχίστηκε μέσω του Φοίβου Κρεμαστής.

Ο χώρος της Κάτω Αμπέλας παραμένει συνδεδεμένος με την αθλητική ιστορία της Κρεμαστής. Η ημερομηνία των εγκαινίων καταγράφει την προσπάθεια μιας κοινότητας να δημιουργήσει τις δικές της αθλητικές υποδομές μέσα στις δύσκολες συνθήκες του Μεσοπολέμου.

Το 1937 τοποθετείται σε ιστορική αφήγηση η παύση λειτουργίας του ιπποδρομίου της Ρόδου, μιας εγκατάστασης που ανήκε στις δραστηριότητες της πόλης κατά την Ιταλοκρατία. Η χρονολογία είναι χρήσιμη ως σημείο αναφοράς, αλλά παραμένει προς επιβεβαίωση με σύγχρονα δημοσιεύματα ή διοικητικά τεκμήρια.

Με τον ιππόδρομο συνδέεται το κτίριο που είχε κατασκευαστεί το 1929 ως στάβλος και το οποίο αργότερα άλλαξε χρήσεις. Η διαδρομή του κτιρίου αποτυπώνει τον τρόπο με τον οποίο οι εγκαταστάσεις μιας εποχής μπορούν να αποκτήσουν εντελώς διαφορετικό ρόλο στη ζωή της πόλης.

Σήμερα το ίδιο κτίριο είναι γνωστό από τη σχέση του με τις Δημοτικές Χορωδίες Ρόδου. Η ιστορία της στέγασής τους συνδέεται, σε μεταγενέστερη αφήγηση, με την επίσκεψη του Προέδρου Κωνσταντίνου Τσάτσου στις 7 Μαρτίου 1977. Για την οριστική καταχώριση της παύσης του ιπποδρομίου αναζητείται η ακριβής ημέρα και πρωτογενής πηγή.