Σαν σήμερα
στη Ρόδο

Το 1949 δημιουργήθηκε το τμήμα καλαθοσφαίρισης του Διαγόρα Ρόδου, διευρύνοντας τη δραστηριότητα του ιστορικού συλλόγου πέρα από το ποδόσφαιρο και τα άλλα αθλήματα. Η ανάπτυξη του μπάσκετ συνέπεσε με την αναδιοργάνωση της αθλητικής ζωής του νησιού μετά τον πόλεμο και την Ενσωμάτωση.

Το τμήμα εξελίχθηκε σε σταθερό κομμάτι της αθλητικής ταυτότητας του Διαγόρα και συμμετείχε στις τοπικές και εθνικές διοργανώσεις. Η δημιουργία του αποτυπώνει τη μετάβαση των παλαιών ροδιακών συλλόγων σε πολυαθλητικά σωματεία με ευρύτερη κοινωνική παρουσία.

Στις 12 Ιανουαρίου 1949 άρχισαν στη Ρόδο συνομιλίες μεταξύ Αιγύπτου και Ισραήλ υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών. Οι διαπραγματεύσεις αποτέλεσαν μέρος της διεθνούς προσπάθειας για τερματισμό των εχθροπραξιών που είχαν ακολουθήσει τον αραβοϊσραηλινό πόλεμο του 1948.

Η επιλογή της Ρόδου ως τόπου διαπραγματεύσεων έδωσε στο νησί προσωρινά σημαντικό διεθνή διπλωματικό ρόλο. Οι συνομιλίες κατέληξαν αργότερα σε συμφωνία ανακωχής, ενώ ακολούθησαν στη Ρόδο και άλλες διαπραγματεύσεις μεταξύ Ισραήλ και αραβικών κρατών.

Στις 24 Ιανουαρίου 1949 υπογράφηκε στη Ρόδο συμφωνία γενικής κατάπαυσης του πυρός ανάμεσα στην Αίγυπτο και την προσωρινή κυβέρνηση του Ισραήλ. Η υπογραφή πραγματοποιήθηκε στη διάρκεια των διαπραγματεύσεων που διεξάγονταν υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών, με διαμεσολαβητή τον Ραλφ Μπαντς, μετά τον αραβοϊσραηλινό πόλεμο του 1948. Το αυθεντικό κείμενο της συμφωνίας μεταβιβάστηκε στο Συμβούλιο Ασφαλείας με έγγραφο του ΟΗΕ της 25ης Ιανουαρίου 1949.

Η συμφωνία επικύρωνε και καθιστούσε διαρκή την κατάπαυση πυρός που είχε τεθεί σε ισχύ στις 7 Ιανουαρίου, καλύπτοντας χερσαίες, ναυτικές και αεροπορικές δυνάμεις. Προέβλεπε ότι οι δυνάμεις δεν θα προχωρούσαν πέρα από τις θέσεις που κατείχαν, ότι θα διευκολυνόταν η εποπτεία των παρατηρητών του ΟΗΕ και ότι δεν θα πραγματοποιούνταν μετακινήσεις αμάχων από τη μία πλευρά στην άλλη.

Η υπογραφή δεν σήμαινε ότι είχαν λυθεί όλες οι διαφορές. Οι αντιπροσωπείες συνέχισαν στη Ρόδο τις συνομιλίες για το ευρύτερο πλαίσιο ανακωχής, με αρκετά ζητήματα να παραμένουν ανοιχτά. Στις 24 Φεβρουαρίου 1949 υπεγράφη η Γενική Συμφωνία Ανακωχής Αιγύπτου–Ισραήλ, η οποία αντικατέστησε ρητά την ενδιάμεση συμφωνία της 24ης Ιανουαρίου. Έτσι, η Ρόδος συνδέθηκε με δύο διαφορετικά και διαδοχικά διπλωματικά γεγονότα, που δεν πρέπει να συγχέονται.

Στις 20 Φεβρουαρίου 1949, στις τέσσερις το απόγευμα, πραγματοποιήθηκε στη Ρόδο κρίσιμη συνεδρίαση των συνομιλιών Αιγύπτου και Ισραήλ για τη σύναψη συμφωνίας ανακωχής μετά τον πόλεμο του 1948. Οι διαπραγματεύσεις διεξάγονταν υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, με κεντρικό ρόλο του διαμεσολαβητή Ραλφ Μπανς.

Σύμφωνα με αμερικανικό διπλωματικό τηλεγράφημα της επόμενης ημέρας, η ισραηλινή αντιπροσωπεία αποδέχθηκε το συνολικό σχέδιο συμφωνίας και τα παραρτήματά του χωρίς επιφυλάξεις. Η αιγυπτιακή αντιπροσωπεία διατύπωσε δύο επιφυλάξεις, μία τεχνική για τον ορισμό των επιτρεπόμενων αμυντικών μονάδων και μία ουσιαστική για την αποχώρηση ισραηλινών δυνάμεων από την Μπερ Σεβά.

Η αιγυπτιακή αντιπροσωπεία επρόκειτο να επιστρέψει στο Κάιρο για διαβουλεύσεις, ενώ από την ισραηλινή πλευρά εκφράστηκε η εκτίμηση ότι η διπλωματική πίεση θα μπορούσε να επιταχύνει τη συμφωνία. Τα στοιχεία αυτά προέρχονται από την ενημέρωση που μετέφερε ο Αμερικανός διπλωματικός εκπρόσωπος Τζέιμς ΜακΝτόναλντ και δεν αποτελούν ανεξάρτητη καταγραφή των απόψεων της αιγυπτιακής πλευράς.

Τέσσερις ημέρες αργότερα, στις 24 Φεβρουαρίου 1949, υπογράφηκε στη Ρόδο η Γενική Συμφωνία Ανακωχής Αιγύπτου–Ισραήλ. Η συνεδρίαση της 20ής Φεβρουαρίου υπήρξε ένα διακριτό βήμα αυτής της ιστορικής διπλωματικής διαδικασίας, που έφερε το νησί στο επίκεντρο διεθνών εξελίξεων.

Στις 24 Φεβρουαρίου 1949 υπογράφηκε στη Ρόδο η Γενική Συμφωνία Ανακωχής Αιγύπτου–Ισραήλ, ύστερα από εβδομάδες συνομιλιών με τη μεσολάβηση των Ηνωμένων Εθνών. Ήταν η πρώτη γενική συμφωνία ανακωχής ανάμεσα στο Ισραήλ και γειτονικό αραβικό κράτος μετά τον πόλεμο του 1948. Ο ΟΗΕ διατηρεί το αυθεντικό κείμενό της στη Συλλογή Συνθηκών, με αριθμό καταχώρησης 654, και αναγράφει ρητά ως τόπο και ημερομηνία υπογραφής τη Ρόδο και την 24η Φεβρουαρίου.

Η συμφωνία αποσκοπούσε στην αποτροπή της επανάληψης των εχθροπραξιών και στον καθορισμό των στρατιωτικών ρυθμίσεων που θα ίσχυαν μετά τη σύγκρουση. Προέβλεπε γραμμές ανακωχής, ρυθμίσεις για τις στρατιωτικές δυνάμεις και μηχανισμούς εποπτείας της εφαρμογής της. Αφορούσε μεταξύ άλλων την ιδιαίτερα ευαίσθητη περιοχή της Λωρίδας της Γάζας. Οι γραμμές ανακωχής δεν αποτελούσαν οριστικά διεθνή σύνορα ούτε συνιστούσαν συνολική συνθήκη ειρήνης.

Η συμφωνία διαδέχθηκε ρητά την ενδιάμεση συμφωνία γενικής κατάπαυσης πυρός που είχε υπογραφεί, επίσης στη Ρόδο, στις 24 Ιανουαρίου 1949. Η διάκριση είναι ουσιώδης: η πρώτη πράξη σταθεροποιούσε την παύση των εχθροπραξιών, ενώ η δεύτερη οργάνωνε ευρύτερο και επίσημο καθεστώς ανακωχής.

Για τη Ρόδο, η ημέρα αποτέλεσε κορυφαία στιγμή της μεταπολεμικής διπλωματικής της ιστορίας. Το νησί βρέθηκε στο επίκεντρο διεθνών διαπραγματεύσεων με άμεσες συνέπειες για τη Μέση Ανατολή, ενώ τις επόμενες εβδομάδες φιλοξένησε και νέες συνομιλίες, αυτή τη φορά μεταξύ Ισραήλ και Υπεριορδανίας.

Την 1η Μαρτίου 1949 άρχισε στη Ρόδο νέος κύκλος διαπραγματεύσεων μεταξύ Ισραήλ και Υπεριορδανίας, υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών. Στην επίσημη ενημέρωση προς το Συμβούλιο Ασφαλείας, με αριθμό S/1272, καταγράφεται ότι οι συνομιλίες των δύο αντιπροσωπειών ξεκίνησαν εκείνη την ημέρα. Η αντιπροσωπεία της Υπεριορδανίας είχε φτάσει στη Ρόδο την προηγούμενη ημέρα, ενώ η ισραηλινή έφτασε την 1η Μαρτίου.

Οι συζητήσεις ήταν μέρος μιας ευρύτερης διπλωματικής διαδικασίας μετά τον πόλεμο του 1948. Στις 11 Μαρτίου ακολούθησε στη Ρόδο συμφωνία γενικής κατάπαυσης του πυρός μεταξύ των δύο πλευρών, ενώ η οριστική συμφωνία ανακωχής υπογράφηκε στις 3 Απριλίου 1949. Πρόκειται για τρία διακριτά στάδια, που δεν πρέπει να συγχέονται.

Στις 11 Μαρτίου 1949 υπογράφηκε στη Ρόδο γενική συμφωνία κατάπαυσης του πυρός ανάμεσα στο Ισραήλ και την Υπεριορδανία. Οι αντιπροσωπείες συναντήθηκαν υπό την αιγίδα του αναπληρωτή μεσολαβητή του ΟΗΕ Ραλφ Μπαντς (Ralph Bunche). Το πρωτότυπο έγγραφο S/1284 των Ηνωμένων Εθνών αναφέρει ρητά ότι η υπογραφή έγινε το πρωί της 11ης Μαρτίου στη Ρόδο.

Η συμφωνία προέβλεπε γενική κατάπαυση του πυρός στα μέτωπα όπου οι ένοπλες δυνάμεις των δύο πλευρών βρίσκονταν αντιμέτωπες και διατήρηση της εποπτείας των παρατηρητών του ΟΗΕ. Δεν ήταν ακόμη η τελική συμφωνία ανακωχής. Αυτή υπογράφηκε στη Ρόδο στις 3 Απριλίου 1949. Το γεγονός αποτυπώνει τον ιδιαίτερο διπλωματικό ρόλο του νησιού κατά την περίοδο εκείνη.

Στις 3 Απριλίου 1949 υπογράφηκε στη Ρόδο η Γενική Συμφωνία Ανακωχής μεταξύ του Ισραήλ και του Χασεμιτικού Βασιλείου της Υπεριορδανίας, όπως ονομαζόταν τότε το σημερινό κράτος της Ιορδανίας. Οι διαπραγματεύσεις είχαν αρχίσει στη Ρόδο την 1η Μαρτίου με μεσολάβηση των Ηνωμένων Εθνών, στο πλαίσιο της προσπάθειας σταθεροποίησης της περιοχής μετά τον αραβοϊσραηλινό πόλεμο του 1948.

Πριν από τη γενική ανακωχή είχε προηγηθεί στη Ρόδο συμφωνία κατάπαυσης πυρός στις 11 Μαρτίου. Η συμφωνία της 3ης Απριλίου καθόριζε ευρύτερες ρυθμίσεις για τη διακοπή των στρατιωτικών επιχειρήσεων, τις γραμμές ανακωχής και την επίβλεψή τους. Οι σχετικές γραμμές είχαν στρατιωτικό και προσωρινό χαρακτήρα και δεν προορίζονταν να καθορίσουν οριστικά πολιτικά ή εδαφικά δικαιώματα.

Η συμφωνία αποτέλεσε έναν από τους σημαντικούς σταθμούς των ανακωχών του 1949. Οι ρυθμίσεις της συνδέθηκαν με τη διαμόρφωση της γραμμής ανακωχής που έγινε ευρύτερα γνωστή ως «Πράσινη Γραμμή», με ιδιαίτερη σημασία για την Ιερουσαλήμ και τη Δυτική Όχθη. Δεν επρόκειτο για συνθήκη οριστικής ειρήνης και το ζήτημα της τελικής πολιτικής διευθέτησης παρέμεινε ανοιχτό.

Η Ρόδος είχε ήδη φιλοξενήσει την υπογραφή της Γενικής Συμφωνίας Ανακωχής Αιγύπτου–Ισραήλ στις 24 Φεβρουαρίου. Με τη νέα υπογραφή της 3ης Απριλίου επιβεβαιώθηκε ο ρόλος της ως τόπου κρίσιμων διεθνών συνομιλιών σε μια περίοδο που η μεταπολεμική διεθνής τάξη ακόμη διαμορφωνόταν. Το αυθεντικό κείμενο της συμφωνίας βρίσκεται στη Συλλογή Συνθηκών του ΟΗΕ με αριθμό καταχώρησης 656.

Στις 29 Απριλίου 1949 αρχίζει βασιλική περιοδεία στη Ρόδο και στα υπόλοιπα Δωδεκάνησα με τη συμμετοχή του βασιλιά Παύλου, της βασίλισσας Φρειδερίκης και του τότε διαδόχου Κωνσταντίνου. Η περιοδεία πραγματοποιείται λίγο περισσότερο από έναν χρόνο μετά την επίσημη Ενσωμάτωση των νησιών στην Ελλάδα.

Οι επισκέψεις σε πόλεις, χωριά και συμβολικούς χώρους είχαν έντονο πολιτικό και τελετουργικό χαρακτήρα, καθώς το νέο διοικητικό και εθνικό καθεστώς των Δωδεκανήσων βρισκόταν ακόμη στα πρώτα του χρόνια.

Την 1η Μαΐου 1949, κατά τη βασιλική περιοδεία στα Δωδεκάνησα, η βασιλική οικογένεια μεταβαίνει στη Φιλέρημο της Ρόδου για τον εορτασμό της Πρωτομαγιάς. Η παρουσία του Παύλου, της Φρειδερίκης και του τότε διαδόχου Κωνσταντίνου εντάσσεται στην πολυήμερη επίσημη επίσκεψη στο νησί.

Η Φιλέρημος, με το ιδιαίτερο ιστορικό και θρησκευτικό της βάρος, χρησιμοποιήθηκε ως ένας από τους συμβολικούς σταθμούς της περιοδείας σε μια περίοδο κατά την οποία η Ενσωμάτωση των Δωδεκανήσων στην Ελλάδα ήταν ακόμη πολύ πρόσφατη.

Ο «Απόλλων» είχε χειμερινή αίθουσα κοντά στην πλατεία Διαγόρα και θερινό χώρο στην παραλία Κόβα, απέναντι από τον «Μπαμπούλα». Η συλλεκτική καταγραφή τοποθετεί τη λειτουργία του περίπου από το 1950 έως το 1965.

Ο χειμερινός χώρος χρησιμοποιήθηκε αργότερα ως Περιηγητική Λέσχη. Τα επιμέρους έτη λειτουργίας και η αλλαγή χρήσης χρειάζονται επαλήθευση σε εφημερίδες και αρχεία.

Στις 5 Μαρτίου 1950, ο Ιωάννης Ζίγδης εκλέγεται βουλευτής Δωδεκανήσου. Στις πρώτες βουλευτικές εκλογές στις οποίες συμμετέχουν οι Δωδεκανήσιοι μετά την Ενσωμάτωση, ο Ιωάννης Ζίγδης εκλέγεται ένας από τους τέσσερις βουλευτές της περιοχής.

Στις 5 Μαρτίου 1950 οι Δωδεκανήσιοι συμμετέχουν για πρώτη φορά σε βουλευτικές εκλογές μετά την Ενσωμάτωση. Ο Ιωάννης Ζίγδης εκλέγεται ένας από τους τέσσερις βουλευτές που εκπροσωπούν τα Δωδεκάνησα στη Βουλή των Ελλήνων.