Σαν σήμερα
στη Ρόδο

Στην ίδια ενότητα της Ιλιάδας, αμέσως μετά τη ροδιακή συμμετοχή, αναφέρεται ο Νιρέας από τη Σύμη ως αρχηγός τριών πλοίων. Ο ποιητής τον περιγράφει ως ιδιαίτερα όμορφο πολεμιστή και τον τοποθετεί μέσα στον συνασπισμό των Αχαιών.

Η παρουσία του Νιρέα συμπληρώνει την επική γεωγραφία των Δωδεκανήσων. Δίπλα στη Ρόδο εμφανίζονται και άλλες νησιωτικές κοινότητες, στοιχείο σημαντικό για την ιστορία της λογοτεχνικής πρόσληψης της περιοχής.

Δεν αποτελεί τεκμήριο ακριβούς αριθμού πλοίων σε ιστορική ναυτική επιχείρηση. Πρόκειται για ομηρική αφήγηση χωρίς επιβεβαιωμένη χρονολογία.

Στις αφηγήσεις για την πρώιμη Ρόδο οι Ηλιάδες, απόγονοι του θεού Ήλιου, διαδέχονται τους Τελχίνες. Ο Διόδωρος ο Σικελιώτης και ο Στράβων παραδίδουν γενεαλογικές ιστορίες που συνδέουν την ονομασία των σημαντικών πόλεων του νησιού με πρόσωπα μυθικής καταγωγής.

Η Λίνδος, η Ιαλυσός και η Κάμειρος εμφανίζονται ως κεντρικοί τόποι της ροδιακής μνήμης πολύ πριν από τη συνένωσή τους στη νέα πόλη της Ρόδου. Οι μύθοι λειτουργούσαν ως εξηγήσεις της ταυτότητας των κοινοτήτων και του δεσμού τους με τη λατρεία του Ήλιου.

Η παράδοση δεν αποδεικνύει ότι τρεις συγκεκριμένοι μυθικοί ιδρυτές έχτισαν τα αρχαιολογικά γνωστά αστικά κέντρα σε γνωστή χρονολογία. Η αφήγηση φυλάσσεται χωριστά από ιστορικά χρονολογημένα έργα.

Στον κατάλογο των πλοίων της Ιλιάδας (Β 653–670), ο Όμηρος αφηγείται ότι ο Τληπόλεμος, γιος του Ηρακλή, ηγήθηκε εννέα πλοίων με πολεμιστές από τη Ρόδο. Η αφήγηση ονοματίζει τις τρεις παλαιές πόλεις του νησιού: Λίνδο, Ιαλυσό και Κάμειρο.

Ο Τληπόλεμος παρουσιάζεται ως ήρωας που κατέφυγε στη Ρόδο μετά τον φόνο του Λικυμνίου και εγκατέστησε τους συντρόφους του σε τρεις κοινότητες. Η αφήγηση συνδέει την προϊστορική εικόνα της Ρόδου με τον ευρύτερο ομηρικό κόσμο.

Η αναφορά είναι πρωτογενής λογοτεχνική μαρτυρία. Δεν σημαίνει ότι έχει επιβεβαιωθεί αρχαιολογικά η αποστολή ακριβώς εννέα ροδιακών πλοίων ούτε ότι μπορούμε να ορίσουμε συγκεκριμένη ημερομηνία για την αναχώρησή τους.

Οι Τελχίνες εμφανίζονται στην αρχαία παράδοση ως μυθικοί πρώτοι κάτοικοι της Ρόδου, συνδεδεμένοι με την τέχνη, τη μεταλλουργία, τη λατρεία και την κατασκευή αγαλμάτων. Ο Διόδωρος ο Σικελιώτης αναφέρει ότι θεωρούνταν εφευρέτες τεχνών και κατασκευαστές αρχαίων λατρευτικών εικόνων.

Ο μύθος τους συνδέεται με τη Λίνδο, την Ιαλυσό και την Κάμειρο, όπου λατρευτικές επωνυμίες θεοτήτων θυμίζουν τους Τελχίνες. Άλλες παραδόσεις τούς αποδίδουν υπερφυσικές δυνάμεις και τη δυνατότητα πρόκλησης καιρικών φαινομένων.

Πρόκειται για μυθολογική αφήγηση και όχι τεκμηριωμένη ομάδα πραγματικών εφευρετών με γνωστά έτη δράσης. Δεν αποδίδεται κατασκευαστική πατρότητα σε συγκεκριμένο αρχαιολογικό εύρημα αποκλειστικά από αυτόν τον μύθο.

Η ομηρική παράδοση δεν περιορίζει τη ροδιακή συμμετοχή στον κατάλογο των πλοίων. Στην Ιλιάδα, Ε 628–662, ο Τληπόλεμος αντιμετωπίζει τον Σαρπηδόνα, έναν από τους επιφανείς συμμάχους των Τρώων, σε μονομαχία που καταλήγει στον θάνατο του Ρόδιου ήρωα.

Η σκηνή παρουσιάζει δύο μορφές που συνδέονται με τη γενεαλογία του Δία και αξιοποιεί την πολεμική τους συνάντηση για να φωτίσει τη δόξα, τη θνητότητα και τη μνήμη. Αποτελεί κεντρικό σημείο της ομηρικής εικόνας του Τληπολέμου.

Εδώ η χρονολόγηση είναι αδύνατη ως συγκεκριμένο ιστορικό συμβάν: πρόκειται για επεισόδιο επικής ποίησης, επομένως η εγγραφή επισημαίνεται ρητά ως μυθολογική.

Το 600 π.Χ. κλεόβουλος ο Λίνδιος – ένας από τους Επτά Σοφούς της αρχαιότητας. Ο Κλεόβουλος, γιος του Ευαγόρα, καταγόταν από τη Λίνδο και συγκαταλέγεται στην αρχαία παράδοση στους Επτά Σοφούς. Συνδέεται επίσης με έργα στη Λίνδο και με γνωμικά και αινίγματα. Η χρονολόγηση είναι γενική, στον 6ο αιώνα π.Χ.

Η παρουσία του Κλεόβουλου στην αρχαία παράδοση φωτίζει τον πνευματικό ρόλο της Λίνδου πολύ πριν από την ίδρυση της ενιαίας πόλης της Ρόδου. Το έτος 600 π.Χ. λειτουργεί εδώ ως ενδεικτική τοποθέτηση στον αιώνα και δεν σημαίνει γνωστή ημερομηνία κάποιου συγκεκριμένου γεγονότος.

Το 464 π.Χ. ο Διαγόρας ο Ρόδιος κατακτά την πρώτη θέση στην πυγμαχία κατά την 79η Ολυμπιάδα. Προερχόμενος από την Ιαλυσό, εξελίχθηκε σε μία από τις πιο εμβληματικές μορφές του αρχαίου ροδιακού αθλητισμού και σε πρότυπο αθλητικής αρετής.

Η φήμη του δεν περιορίστηκε στη δική του νίκη. Η οικογένειά του δημιούργησε πραγματική αθλητική δυναστεία, με γιους και εγγονούς που επίσης διακρίθηκαν στους πανελλήνιους αγώνες. Η ακριβής ημέρα της νίκης δεν έχει τεκμηριωθεί, γι’ αυτό το γεγονός παραμένει χρονολογική και όχι ημερήσια εγγραφή.

Το 448 π.Χ. οι γιοι του Διαγόρα, Δαμάγητος και Ακουσίλαος, θριαμβεύουν στην Ολυμπία: ο πρώτος στο παγκράτιο και ο δεύτερος στην πυγμαχία. Σύμφωνα με την αρχαία παράδοση, μετά τις νίκες σήκωσαν τον πατέρα τους στους ώμους μπροστά στο πλήθος.

Η σκηνή αυτή έγινε ένα από τα πιο γνωστά επεισόδια της αρχαίας αθλητικής ιστορίας και συμβόλισε την κορύφωση της δόξας της οικογένειας των Διαγοριδών. Η αφήγηση ότι ο Διαγόρας πέθανε εκείνη τη στιγμή από συγκίνηση ανήκει στην αρχαία παράδοση και δεν αποτελεί βέβαιο ιστορικό γεγονός.

Το 408 π.Χ. οι Ιαλυσός, Κάμειρος και Λίνδος ενώνονται πολιτικά και ιδρύουν τη νέα πόλη της Ρόδου στο βόρειο άκρο του νησιού. Ο συνοικισμός αυτός αποτέλεσε έναν από τους σημαντικότερους σταθμούς στην αρχαία ιστορία της Ρόδου και δημιούργησε το μεγάλο αστικό και πολιτικό κέντρο που κυριάρχησε στους επόμενους αιώνες.

Οι τρεις μεγάλες αρχαίες πόλεις του νησιού ενώνονται πολιτικά και δημιουργούν τη νέα πόλη της Ρόδου στο βόρειο άκρο του νησιού.

Περί το 343–342 π.Χ. ο Μέντωρ ο Ρόδιος αναδεικνύεται σε έναν από τους ισχυρότερους στρατιωτικούς διοικητές της Περσικής Αυτοκρατορίας. Είχε συμβάλει αποφασιστικά στην περσική ανακατάληψη της Αιγύπτου και στη συνέχεια ο Αρταξέρξης Γ΄ του ανέθεσε εκτεταμένες στρατιωτικές αρμοδιότητες στη Μικρά Ασία.

Η σταδιοδρομία του Μέντορα δείχνει τη διεθνή παρουσία Ροδίων στρατιωτικών και μισθοφόρων στον 4ο αιώνα π.Χ. Δεν έχει διασωθεί ασφαλής συγκεκριμένη ημερομηνία για την ανάδειξή του, επομένως η καταγραφή αφορά την ιστορική περίοδο.

Το 333 π.Χ. πεθαίνει από ασθένεια ο Μέμνων ο Ρόδιος, ένας από τους σημαντικότερους στρατηγούς στην υπηρεσία των Περσών κατά την έναρξη της εκστρατείας του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Ο Μέμνων είχε επιλέξει στρατηγική που στόχευε στην πίεση των Μακεδόνων μέσω του Αιγαίου και των ελληνικών πόλεων.

Ο θάνατός του στέρησε από την περσική πλευρά έναν ιδιαίτερα έμπειρο διοικητή σε κρίσιμη στιγμή του πολέμου. Η ακριβής ημέρα δεν είναι γνωστή, γι’ αυτό το γεγονός καταγράφεται μόνο σε επίπεδο έτους.

Γύρω στο 331 π.Χ. ο αρχιτέκτονας Δεινοκράτης, τον οποίο αρχαίες και μεταγενέστερες πηγές συνδέουν με τη Ρόδο, σχετίζεται με τον πολεοδομικό σχεδιασμό της Αλεξάνδρειας στην Αίγυπτο. Η νέα πόλη ιδρύθηκε από τον Μέγα Αλέξανδρο και εξελίχθηκε σε ένα από τα σημαντικότερα αστικά και πνευματικά κέντρα του ελληνιστικού κόσμου.

Η ακριβής καταγωγή του Δεινοκράτη και το εύρος της προσωπικής του συμβολής στον σχεδιασμό συζητούνται στη βιβλιογραφία. Για τον λόγο αυτό η εγγραφή παρουσιάζει τη σύνδεση ως ιστορική παράδοση και όχι ως απολύτως αδιαμφισβήτητο στοιχείο.