Ένα πειραματικό φάρμακο που δημιουργήθηκε με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης για μια σοβαρή πάθηση των πνευμόνων βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο και της έρευνας για τη γήρανση.
Το rentosertib, που αναπτύσσεται από την Insilico Medicine για την ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση, παρουσίασε σε κλινική μελέτη μια απρόσμενη ένδειξη: μετά τη θεραπεία, διαφορετικά συστήματα υπολογισμού της βιολογικής ηλικίας κατέγραψαν χαμηλότερες τιμές στους ασθενείς.
Το εύρημα δεν σημαίνει ότι έχει ανακαλυφθεί «χάπι αντιγήρανσης». Οι ερευνητές, ωστόσο, θεωρούν ότι τα αποτελέσματα είναι αρκετά ενδιαφέροντα ώστε να δικαιολογούν περαιτέρω μελέτη.
Από την ανακάλυψη φαρμάκων με AI στην κλινική δοκιμή
Η Insilico Medicine έχει επενδύσει εδώ και χρόνια στη χρήση νευρωνικών δικτύων και άλλων μορφών τεχνητής νοημοσύνης για να επιταχύνει τη διαδικασία αναζήτησης νέων θεραπευτικών στόχων και μορίων.
Το rentosertib αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της προσέγγισης, καθώς η ανακάλυψη του θεραπευτικού στόχου και ο σχεδιασμός του υποψήφιου μορίου βασίστηκαν σε μεγάλο βαθμό σε υπολογιστικές μεθόδους AI.
Η κύρια νόσος για την οποία αναπτύσσεται είναι η ιδιοπαθής πνευμονική ίνωση (IPF), μία χρόνια και προοδευτική πάθηση κατά την οποία δημιουργείται ουλώδης ιστός στους πνεύμονες.
Καθώς η ίνωση εξελίσσεται, οι πνεύμονες δυσκολεύονται όλο και περισσότερο να επιτελέσουν φυσιολογικά τη λειτουργία τους και να εξασφαλίσουν αποτελεσματική οξυγόνωση του οργανισμού.
Η έκπληξη ήρθε από έξι διαφορετικά «ρολόγια»
Παράλληλα με την αξιολόγηση της δράσης του φαρμάκου στην πνευμονική ίνωση, οι ερευνητές αποφάσισαν να εξετάσουν και ένα εντελώς διαφορετικό ερώτημα.
Θέλησαν να δουν εάν η θεραπεία επηρεάζει τη λεγόμενη βιολογική ηλικία των ασθενών.
Για τον σκοπό αυτό χρησιμοποιήθηκαν έξι διαφορετικά «ρολόγια γήρανσης». Πρόκειται για υπολογιστικά μοντέλα τα οποία αναλύουν βιολογικές παραμέτρους και επιχειρούν να εκτιμήσουν πόσο «γερασμένος» είναι ένας οργανισμός ανεξάρτητα από την πραγματική ηλικία που αναγράφεται στην ταυτότητα.
Στη συγκεκριμένη δοκιμή συμμετείχαν 43 ασθενείς.
Έπειτα από περίπου 12 εβδομάδες θεραπείας, και τα έξι συστήματα εμφάνισαν την ίδια γενική κατεύθυνση: χαμηλότερη εκτιμώμενη βιολογική ηλικία σε σχέση με τις αρχικές μετρήσεις.
Τι σημαίνει πραγματικά «μικρότερη βιολογική ηλικία»
Η βιολογική ηλικία δεν είναι το ίδιο πράγμα με τη χρονολογική ηλικία.
Ένας άνθρωπος 60 ετών, για παράδειγμα, μπορεί σύμφωνα με συγκεκριμένους βιοδείκτες να εμφανίζει χαρακτηριστικά που ένα μοντέλο θεωρεί περισσότερο συμβατά με έναν νεότερο ή μεγαλύτερο οργανισμό.
Τα «ρολόγια γήρανσης» χρησιμοποιούν διαφορετικά δεδομένα και διαφορετικούς μαθηματικούς αλγόριθμους, επομένως δεν δίνουν πάντοτε την ίδια απάντηση.
Το γεγονός ότι έξι διαφορετικές μέθοδοι κατέγραψαν μεταβολή προς την ίδια κατεύθυνση είναι αυτό που προκάλεσε το ιδιαίτερο ενδιαφέρον των ερευνητών.
Δεν αποδεικνύει, όμως, ότι οι ασθενείς πραγματικά «ξαναέγιναν νεότεροι» ούτε ότι το φάρμακο θα τους κάνει να ζήσουν περισσότερο.
Γιατί χρειάζεται μεγάλη προσοχή στην ερμηνεία
Η μελέτη έχει αρκετούς σημαντικούς περιορισμούς.
Πρώτον, ο αριθμός των συμμετεχόντων ήταν μικρός, μόλις 43 άνθρωποι.
Δεύτερον, όλοι έπασχαν από ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση. Επομένως δεν γνωρίζουμε εάν η αλλαγή στους δείκτες σχετίζεται με κάποια γενικότερη επίδραση στη γήρανση ή απλώς με τη βελτίωση της κατάστασης ενός οργανισμού που αντιμετωπίζει σοβαρή νόσο.
Τρίτον, το rentosertib δεν έχει δοκιμαστεί σε υγιείς ανθρώπους με στόχο την επιβράδυνση της γήρανσης.
Και τέταρτον, τα ίδια τα «ρολόγια γήρανσης» αποτελούν ακόμη αντικείμενο επιστημονικής συζήτησης ως προς το πόσο καλά μπορούν να προβλέψουν πραγματικά την υγεία, τη διάρκεια ζωής ή τον κίνδυνο εμφάνισης ασθενειών.
Τι λένε οι ειδικοί
Ο καρδιολόγος και ερευνητής Eric Topol χαρακτήρισε τα ευρήματα ενδιαφέροντα, τονίζοντας ωστόσο ότι απαιτείται μια πολύ πιο ισχυρή και κατάλληλα σχεδιασμένη κλινική δοκιμή πριν γίνει οποιαδήποτε ουσιαστική συζήτηση για αντιγηραντική θεραπεία.
Αντίστοιχα, ο Vadim Gladyshev, καθηγητής στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ και ερευνητής στον χώρο της γήρανσης, θεωρεί αξιοσημείωτο το γεγονός ότι καταγράφηκε τόσο καθαρή πτώση της υπολογιζόμενης βιολογικής ηλικίας, χωρίς όμως να θεωρεί τα υπάρχοντα στοιχεία οριστικά.
Μπορεί το AI να αλλάξει τον τρόπο που ανακαλύπτουμε φάρμακα;
Πέρα από τη συζήτηση για τη γήρανση, η περίπτωση του rentosertib έχει και μια δεύτερη, ευρύτερη σημασία.
Αποτελεί μία από τις πιο προχωρημένες προσπάθειες να αποδειχθεί ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να χρησιμοποιηθεί όχι απλώς για την ανάλυση ιατρικών δεδομένων αλλά για ολόκληρη τη διαδικασία ανακάλυψης ενός νέου φαρμάκου, από την επιλογή ενός πιθανού θεραπευτικού στόχου μέχρι τον σχεδιασμό του μορίου και την είσοδό του σε κλινικές δοκιμές.
Εάν αυτή η προσέγγιση αποδειχθεί αποτελεσματική σε μεγαλύτερη κλίμακα, θα μπορούσε να μειώσει σημαντικά τον χρόνο που απαιτείται για να εντοπιστούν νέα υποψήφια φάρμακα.
Από τη θεραπεία μιας νόσου στη μελέτη της ίδιας της γήρανσης
Ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της συγκεκριμένης έρευνας να βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο αλλάζει το αντικείμενο των κλινικών δοκιμών.
Παραδοσιακά, ένα φάρμακο εξετάζεται για να διαπιστωθεί εάν βελτιώνει μια συγκεκριμένη νόσο.
Με τα νέα εργαλεία υπολογισμού της βιολογικής ηλικίας, οι επιστήμονες μπορούν παράλληλα να αναζητούν ενδείξεις για το εάν μία θεραπεία επηρεάζει ευρύτερους μηχανισμούς που σχετίζονται με τη γήρανση.
Η ειδικός στη μακροζωία Evelyne Bischof εκτιμά ότι παρόμοιες προσεγγίσεις θα μπορούσαν να χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο σε μελλοντικές κλινικές μελέτες.
Πολύ νωρίς ακόμη για «φάρμακο μακροζωίας»
Παρά τον ενθουσιασμό που προκαλεί η ιδέα, το rentosertib παραμένει πειραματικό φάρμακο και απέχει ακόμη από το να θεωρηθεί θεραπεία για τη γήρανση.
Ακόμη και η έγκρισή του για την ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση απαιτεί την επιτυχή ολοκλήρωση των απαραίτητων κλινικών μελετών και την αξιολόγηση των δεδομένων αποτελεσματικότητας και ασφάλειας από τις αρμόδιες ρυθμιστικές αρχές.
Το πραγματικό ενδιαφέρον της έρευνας βρίσκεται αλλού: για πρώτη φορά συνδυάζονται σε μία κλινική προσπάθεια ένα φάρμακο που σχεδιάστηκε με τη βοήθεια AI και εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης που επιχειρούν να μετρήσουν τον ρυθμό της ανθρώπινης γήρανσης.
Το εάν αυτή η ένδειξη θα μετατραπεί κάποτε σε πραγματική θεραπευτική παρέμβαση για τη μακροζωία είναι ένα ερώτημα που θα χρειαστεί πολύ μεγαλύτερες και αυστηρότερες μελέτες για να απαντηθεί.
