Αναγνωρίζεται ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων – Η επιστημονική σύνδεση με τη Ρόδο

Στις 17 Μαΐου 1902, όπως καταγράφει η πλατφόρμα πολιτισμού του Υπουργείου Πολιτισμού, επισημαίνονται στο Εθνικό Μουσείο στην Αθήνα οι οδοντωτοί τροχοί και τα ιδιαίτερα τεχνικά χαρακτηριστικά χάλκινων θραυσμάτων, τα οποία είχαν ανασυρθεί από το ναυάγιο των Αντικυθήρων το 1901. Το εύρημα, που αργότερα θα γίνει γνωστό ως Μηχανισμός των Αντικυθήρων, αποδείχθηκε ότι ανήκει σε έναν εξαιρετικά σύνθετο αρχαίο ελληνικό μηχανικό αστρονομικό υπολογιστή. Για την πρώτη αναγνώριση υπάρχουν επιμέρους αποκλίσεις στις ιστορικές παρουσιάσεις ως προς τον Στάη που την πραγματοποίησε και τη χρονολόγηση.

Το αντικείμενο δεν βρέθηκε στη Ρόδο και δεν υπάρχει απόδειξη ότι κατασκευάστηκε εκεί. Η σχέση του με το νησί προέκυψε από την ιστορία της ελληνιστικής επιστήμης και από νεότερες αναγνώσεις των επιγραφών του. Η Ρόδος υπήρξε σημαντικό κέντρο αστρονομικής έρευνας. Ο Ίππαρχος έκανε παρατηρήσεις στο νησί τον 2ο αιώνα π.Χ., ενώ ο Ποσειδώνιος συνδέθηκε με τη ροδιακή σχολή κατά τον 1ο αιώνα π.Χ. Ο Κικέρων περιέγραψε μηχανικό αστρονομικό ομοίωμα που είχε κατασκευάσει ο Ποσειδώνιος, χωρίς όμως να προκύπτει ταύτιση με το εύρημα των Αντικυθήρων.

Το 2017, ο Paul A. Iversen υποστήριξε σε μελέτη στο Hesperia ότι μία από τις εορτές που αναγράφονται στον κύκλο αγώνων του μηχανισμού είναι τα Αλίεια της Ρόδου, αγώνες προς τιμή του Ήλιου. Η ερμηνεία αυτή ενισχύει τη θεωρία πιθανής ροδιακής κατασκευής, ίσως για παραγγελιοδότη από την Ήπειρο. Παράλληλα, το ημερολόγιο του μηχανισμού παρουσιάζει στοιχεία που ο ερευνητής συνέδεσε με ηπειρωτική, κορινθιακής καταγωγής ημερολογιακή παράδοση.

Η ιστορική σημασία της 17ης Μαΐου 1902 βρίσκεται στην αναγνώριση ενός μοναδικού τεχνολογικού μνημείου, του οποίου η προέλευση ακόμη ερευνάται. Η πιθανή σύνδεσή του με τη Ρόδο αποτελεί επιστημονική υπόθεση, όχι βεβαιωμένο τοπικό γεγονός. Βασικές πηγές: Υπουργείο Πολιτισμού, ερευνητικό πρόγραμμα Μηχανισμού Αντικυθήρων, Paul A. Iversen, Hesperia 86 (2017).