Ο Αντιβασιλέας Δαμασκηνός φτάνει στη Ρόδο με το «Αβέρωφ»

Στις 15 Μαΐου 1945, στις 9.10 το πρωί, το θωρηκτό «Γεώργιος Αβέρωφ» εισήλθε στο λιμάνι της Ρόδου και αγκυροβόλησε απέναντι από τον Πύργο του Αγίου Νικολάου. Στο πλοίο επέβαινε ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και Αντιβασιλέας Δαμασκηνός, συνοδευόμενος από αξιωματικούς και ευζώνους της βασιλικής φρουράς. Η ακριβής ώρα και η θέση αγκυροβολίας καταγράφονται σε ιστορική αφήγηση που δημοσίευσε η Ιερά Μητρόπολη Ρόδου.

Η άφιξη πραγματοποιήθηκε λίγες ημέρες μετά τη λήξη της γερμανικής κατοχής στα Δωδεκάνησα. Οι κάτοικοι του νησιού είχαν βιώσει χρόνια πολέμου, βομβαρδισμών, περιορισμών και στερήσεων. Η εμφάνιση ενός εμβληματικού πολεμικού πλοίου υπό ελληνική σημαία και η επίσκεψη του Αντιβασιλέα είχαν εξαιρετικό συμβολισμό, παρότι τα νησιά βρίσκονταν τότε υπό βρετανική στρατιωτική διοίκηση και η επίσημη ενσωμάτωση στην Ελλάδα δεν είχε ακόμη πραγματοποιηθεί.

Στο λιμάνι και στους δρόμους της πόλης εκδηλώθηκε θερμή υποδοχή. Η παρουσία του Δαμασκηνού εξέφραζε δημόσια τους δεσμούς των Δωδεκανησίων με την Ελλάδα και ενίσχυε τις ελπίδες ότι ο πόλεμος θα ακολουθούνταν από οριστική πολιτική λύση. Η ιστορική αυτή στιγμή καταγράφεται συχνά δίπλα στην παράδοση των γερμανικών δυνάμεων και στην έναρξη της βρετανικής διοίκησης, όμως πρόκειται για διακριτό γεγονός με δική του ημερομηνία.

Η αποβίβαση του Δαμασκηνού δεν ισοδυναμούσε με νομική μεταβολή κυριαρχίας. Η διπλωματική απόφαση των μεγάλων δυνάμεων ήρθε τον Ιούνιο του 1946, η Συνθήκη Ειρήνης με την Ιταλία υπογράφηκε τον Φεβρουάριο του 1947 και η επίσημη τελετή της Ενσωμάτωσης πραγματοποιήθηκε στις 7 Μαρτίου 1948.

Η 15η Μαΐου 1945 παραμένει έτσι μια ιδιαίτερη μέρα στη συλλογική μνήμη του νησιού: η Ρόδος υποδέχθηκε το «Αβέρωφ» σε μια εποχή που η ελευθερία είχε αρχίσει να επιστρέφει, αλλά η τύχη των Δωδεκανήσων δεν είχε ακόμη οριστικοποιηθεί.

Η υποδοχή του αντιβασιλέα και αρχιεπισκόπου Δαμασκηνού με το «Γεώργιος Αβέρωφ» αποτέλεσε ισχυρό σύμβολο της προσδοκώμενης ένωσης των Δωδεκανήσων με την Ελλάδα. Το γεγονός σημειώθηκε μετά την παράδοση των γερμανικών δυνάμεων, ενώ η βρετανική στρατιωτική διοίκηση εξακολουθούσε να υφίσταται.

Ο Δαμασκηνός έγινε δεκτός από τον Μητροπολίτη Απόστολο, τοπικούς εκπροσώπους και πλήθος κατοίκων. Ακολούθησε μετάβαση στον μητροπολιτικό ναό και δοξολογία. Σε εκκλησιαστική ιστορική αναφορά καταγράφεται ως ώρα άφιξης η 09:10, στοιχείο που χρειάζεται παραβολή με το επίσημο ημερολόγιο του πλοίου.