Η μυστική απόβαση που δημιούργησε το δίκτυο κατασκόπων της Ρόδου

Στις 15 Αυγούστου 1943, ενώ η Ρόδος βρισκόταν ακόμη υπό ιταλική κατοχή, ξεκίνησε μια από τις σημαντικότερες μυστικές επιχειρήσεις των Συμμάχων στα Δωδεκάνησα. Μικρό κλιμάκιο της βρετανικής υπηρεσίας Special Operations Executive (SOE) αποβιβάστηκε στις νοτιοδυτικές ακτές του νησιού, στην περιοχή του Μονολίθου, με αποστολή να οργανώσει δίκτυο συλλογής στρατιωτικών πληροφοριών. Η επιχείρηση, γνωστή σε ιστορικές αφηγήσεις ως SYMTON ή SYMPTOM, αποτέλεσε την απαρχή της δράσης που αργότερα συνδέθηκε με το «Λημέρι των Κατασκόπων».

Επικεφαλής της αποστολής ήταν ο Κώστας Κουμιανός, γνωστός και ως Ντρης, με συνεργάτες τον Γιάννη Θωμαΐδη, που υπηρετούσε ως ασυρματιστής, και τον Βασίλη Κλημέντο από τη Χάλκη, ο οποίος ανέλαβε καθήκοντα οδηγού. Η αρχική αποστολή περιλάμβανε τη συγκρότηση δικτύου πληροφοριών και την πραγματοποίηση δολιοφθορών. Σύμφωνα με δημοσιευμένες μαρτυρίες, ακολούθησε εντολή να αποφευχθούν οι δολιοφθορές, ώστε να μην προκληθούν αντίποινα σε βάρος του άμαχου πληθυσμού.

Η επιτυχία της επιχείρησης στηρίχθηκε στους κατοίκους του Μονολίθου. Ο Κουμιανός ήρθε σε επαφή με τους Κλεάνθη και Βασίλη Μαλανδρή, τον παπα-Κλήμη Διακομανώλη και άλλους κατοίκους, οι οποίοι εξασφάλιζαν τρόφιμα, καταφύγιο, ασφαλείς μετακινήσεις και πληροφορίες. Ιδιαίτερα σημαντική υπήρξε η συμβολή της Μαρίας Μαλανδρή, η οποία υπέδειξε μια δυσπρόσιτη σπηλιά στον Ακραμύτη, κατάλληλη για την απόκρυψη των ανδρών και του ασυρμάτου.

Από την πρώτη αυτή αποστολή αναπτύχθηκε σταδιακά ένα δίκτυο που έφτασε μέχρι την πόλη της Ρόδου και άλλες περιοχές του νησιού. Πληροφορίες για στρατιωτικές εγκαταστάσεις, κινήσεις κατοχικών δυνάμεων και αεροδρόμια μεταδίδονταν στους Συμμάχους στη Μέση Ανατολή. Η επιχείρηση του Αυγούστου 1943 έθεσε τα θεμέλια μιας μυστικής αντιστασιακής δραστηριότητας που συνεχίστηκε έως το τέλος της γερμανικής κατοχής, τον Μάιο του 1945.