Σημαντικές διεθνείς αντιδράσεις προκαλεί η απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης να επικυρώσει τη συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης με την Τουρκία, επαναφέροντας στο προσκήνιο μία από τις σοβαρότερες διπλωματικές διαφωνίες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, η Αίγυπτος και το Ισραήλ τοποθετήθηκαν δημόσια εναντίον της απόφασης, υποστηρίζοντας ότι το μνημόνιο του 2019 θίγει τα κυριαρχικά δικαιώματα άλλων κρατών και δεν μπορεί να δημιουργήσει νομικές υποχρεώσεις για χώρες που δεν συμμετέχουν στη συμφωνία.
Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα και την Κύπρο, καθώς η συμφωνία Άγκυρας–Τρίπολης αφορά θαλάσσιες περιοχές στις οποίες υπάρχουν αντικρουόμενες διεκδικήσεις.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση επαναβεβαιώνει την απόρριψη του μνημονίου
Με επίσημη δήλωση της 21ης Οκτωβρίου, η Ευρωπαϊκή Ένωση εξέφρασε την έντονη αντίθεσή της στην επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από το λιβυκό κοινοβούλιο, η οποία πραγματοποιήθηκε την προηγούμενη ημέρα.
Οι Βρυξέλλες υπενθύμισαν ότι η ευρωπαϊκή θέση έχει διατυπωθεί ήδη από τον Δεκέμβριο του 2019 και επαναβεβαιώθηκε τον Ιούνιο του 2025.
Σύμφωνα με την ΕΕ, το μνημόνιο παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συμβιβάζεται με το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτες χώρες.
Παράλληλα, η ευρωπαϊκή διπλωματία υπογράμμισε την ανάγκη σεβασμού των δικαιωμάτων των κρατών-μελών και διατήρησης της σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η τοποθέτηση αυτή έχει ιδιαίτερο βάρος, καθώς καταδεικνύει ότι η νέα απόφαση του λιβυκού κοινοβουλίου δεν μεταβάλλει την επίσημη ευρωπαϊκή στάση απέναντι στη συμφωνία.
Η Αίγυπτος προειδοποιεί για τα κυριαρχικά της δικαιώματα
Ακόμη πιο συγκεκριμένη ως προς τα δικά της συμφέροντα ήταν η αντίδραση του Καΐρου.
Το αιγυπτιακό υπουργείο Εξωτερικών απέρριψε την επικύρωση της συμφωνίας, ξεκαθαρίζοντας ότι δεν αναγνωρίζει οποιαδήποτε νομική συνέπεια εις βάρος της Αιγύπτου.
Η αιγυπτιακή κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το μνημόνιο παραβιάζει τις αρχές του διεθνούς δικαίου για την οριοθέτηση της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης και της υφαλοκρηπίδας.
Επισημαίνει, μάλιστα, ότι οι προβλέψεις του επηρεάζουν περιοχές στις οποίες η ίδια ασκεί κυριαρχικά δικαιώματα.
Το Κάιρο επανέλαβε ότι είχε αντιταχθεί στη συμφωνία από την αρχική υπογραφή της και ότι εξακολουθεί να απορρίπτει ενέργειες που στηρίζονται σε αυτή, εφόσον συγκρούονται με τα δηλωμένα θαλάσσια όριά του.
Η Αίγυπτος διαμηνύει ότι διατηρεί το δικαίωμα να προστατεύσει τα συμφέροντά της με βάση το διεθνές δίκαιο, χωρίς να αποδέχεται μονομερείς μεταβολές στις θαλάσσιες διεκδικήσεις.
Ισραήλ: Καταδίκη της συμφωνίας και αιχμές κατά της Άγκυρας
Στο ίδιο διπλωματικό μέτωπο προστέθηκε και το Ισραήλ, με το υπουργείο Εξωτερικών της χώρας να καταδικάζει την απόφαση του λιβυκού κοινοβουλίου.
Η ισραηλινή πλευρά υποστήριξε ότι η συμφωνία επηρεάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα στενών συμμάχων της στην Ανατολική Μεσόγειο.
Παράλληλα, κατηγόρησε την Τουρκία ότι με τις ενέργειές της συμβάλλει στην αποσταθεροποίηση της περιοχής.
Η δήλωση αποκτά ιδιαίτερη διπλωματική σημασία λόγω των σχέσεων συνεργασίας που διατηρεί το Ισραήλ με την Ελλάδα και την Κύπρο.
Πρόκειται, ωστόσο, για χωριστές εθνικές και ευρωπαϊκές τοποθετήσεις και όχι για ανακοίνωση κάποιας νέας επίσημης τριμερούς συμμαχίας.
Πρόσθεσε το Rodosreport στις προτεινόμενες πηγές σου στη Google
Γιατί η απόφαση της Λιβύης προκαλεί ανησυχία
Το μνημόνιο θαλάσσιας οριοθέτησης υπογράφηκε τον Νοέμβριο του 2019 μεταξύ της Τουρκίας και της τότε κυβέρνησης της Τρίπολης υπό τον Φαγέζ αλ Σάρατζ.
Η συμφωνία επιχειρεί να καθορίσει θαλάσσιες ζώνες δικαιοδοσίας μεταξύ των δύο χωρών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Ελλάδα αντιτίθεται στο περιεχόμενό της, υποστηρίζοντας ότι αγνοεί τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών, ιδιαίτερα της Κρήτης και των νησιών του νοτιοανατολικού Αιγαίου.
Η επικύρωση από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της ανατολικής Λιβύης αποτελεί σημαντική πολιτική μεταβολή, καθώς ο συγκεκριμένος θεσμός είχε προηγουμένως απορρίψει τη συμφωνία.
Η αλλαγή στάσης αναδεικνύει την προσέγγιση μεταξύ της Άγκυρας και της ανατολικής λιβυκής πλευράς, σε μια περίοδο κατά την οποία η Λιβύη εξακολουθεί να αντιμετωπίζει εσωτερικό πολιτικό και θεσμικό κατακερματισμό.
Η θέση της Ελλάδας και η σημασία για τα Δωδεκάνησα
Η Αθήνα απέρριψε την επικύρωση της συμφωνίας, τονίζοντας ότι μια κοινοβουλευτική απόφαση δεν μπορεί να μεταβάλει τη γεωγραφία ούτε τους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας.
Η ελληνική πλευρά υποστηρίζει ότι η Τουρκία και η Λιβύη δεν διαθέτουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές που να δικαιολογούν την επιχειρούμενη οριοθέτηση, όπως αυτή αποτυπώνεται στο μνημόνιο.
Για τη Ρόδο, την Κάρπαθο, την Κάσο και το υπόλοιπο νοτιοανατολικό Αιγαίο, το ζήτημα συνδέεται άμεσα με τη διεθνή συζήτηση για την επήρεια των νησιών στην οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.
Η ελληνική θέση στηρίζεται στην αναγνώριση των δικαιωμάτων των νησιών σε υφαλοκρηπίδα και Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.
Από την πλευρά της, η Τουρκία υποστηρίζει ότι η συμφωνία με τη Λιβύη προστατεύει τα συμφέροντα των δύο χωρών και είναι συμβατή με το διεθνές δίκαιο και την αρχή της ευθυδικίας.
Η διαφωνία παραμένει ουσιαστική, καθώς οι εμπλεκόμενες πλευρές προβάλλουν διαφορετικές νομικές ερμηνείες και θαλάσσιες διεκδικήσεις.
Η αντιπαράθεση μεταφέρεται και στον ΟΗΕ
Η Ελλάδα προχώρησε επίσης σε ενημέρωση του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών σχετικά με την απόφαση του λιβυκού κοινοβουλίου.
Σύμφωνα με διπλωματικές πληροφορίες, η μόνιμη αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΗΕ, Αγλαΐα Μπαλτά, έθεσε το ζήτημα κατά τη διάρκεια κλειστών διαβουλεύσεων, επισημαίνοντας τις πιθανές επιπτώσεις στην ασφάλεια και τη σταθερότητα της Ανατολικής Μεσογείου.
Η νέα αντιπαράθεση δεν περιορίζεται πλέον στις διμερείς σχέσεις Ελλάδας και Τουρκίας, καθώς οι τοποθετήσεις των Βρυξελλών, του Καΐρου και του Ισραήλ δείχνουν ότι η οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών αποτελεί ζήτημα ευρύτερου περιφερειακού ενδιαφέροντος.
Η εξέλιξη των διπλωματικών επαφών και οι επόμενες κινήσεις της Άγκυρας και της Λιβύης θα καθορίσουν εάν η αντιπαράθεση παραμείνει στο επίπεδο των ανακοινώσεων ή οδηγήσει σε νέες πρωτοβουλίες στην Ανατολική Μεσόγειο.
