Έναν τεράστιο κρατήρα στη Σελήνη, ο οποίος ξεπερνά σε μέγεθος ακόμη και το ρωμαϊκό Κολοσσαίο, εντόπισαν επιστήμονες, διαπιστώνοντας ότι δημιουργήθηκε από μια ισχυρότατη πρόσκρουση πριν από μόλις δύο χρόνια, η οποία είχε περάσει τότε απαρατήρητη.
Ο κρατήρας έχει διάμετρο περίπου 222 μέτρα και βάθος που φτάνει τα 43 μέτρα. Σύμφωνα με τους ερευνητές, αποτελεί τον μεγαλύτερο γνωστό κρατήρα πρόσκρουσης στο Ηλιακό Σύστημα που έχει δημιουργηθεί στη σύγχρονη εποχή.
Μάλιστα, ένα γεγονός τέτοιας κλίμακας υπολογίζεται ότι συμβαίνει κατά μέσο όρο μόλις μία φορά κάθε 132 χρόνια, γεγονός που προσφέρει στους επιστήμονες μια εξαιρετικά σπάνια ευκαιρία να μελετήσουν σχεδόν «φρέσκα» τα αποτελέσματα μιας μεγάλης πρόσκρουσης.
«Το γεγονός αυτό αποτελεί μια στατιστικά σπάνια παρατήρηση, ουσιαστικά κάτι που συμβαίνει μία φορά στη ζωή», αναφέρουν χαρακτηριστικά οι επιστήμονες σε μία από τις δύο σχετικές μελέτες που δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό «Science Advances».
Η πρόσκρουση που κανείς δεν είδε
Ο κρατήρας δημιουργήθηκε τον Μάιο του 2024 στην ορατή πλευρά της Σελήνης, όταν ένα θραύσμα αστεροειδούς ή κομήτη προσέκρουσε στην επιφάνειά της. Παρά το μέγεθος του συμβάντος, κανένα τηλεσκόπιο στη Γη ή στο Διάστημα δεν κατέγραψε την πρόσκρουση τη στιγμή που συνέβη.
Το Σεληνιακό Αναγνωριστικό Τροχιακό Σκάφος (LRO) της NASA είχε φωτογραφίσει την περιοχή λίγο μετά τον σχηματισμό του κρατήρα, όμως οι εικόνες δεν εντοπίστηκαν μέσα στον τεράστιο όγκο δεδομένων της αποστολής παρά μόνο τον Αύγουστο του 2025.
Ακολούθησαν λεπτομερέστερες παρατηρήσεις από το διαστημικό σκάφος το περασμένο φθινόπωρο, ενώ η ανακάλυψη επιβεβαιώθηκε στις αρχές του 2026.
Ο κρατήρας πήρε το όνομα του Τόμας ΜακΓκέτσιν, πρώην διευθυντή του Σεληνιακού και Πλανητικού Ινστιτούτου στο Χιούστον, και είναι περίπου τρεις φορές μεγαλύτερος από τον προηγούμενο κάτοχο του σχετικού «ρεκόρ», που είχε ανακαλυφθεί από το LRO πριν από περίπου μία δεκαετία.
Η πρόσκρουση αναστάτωσε το έδαφος σε απόσταση άνω των 100 χιλιομέτρων
Οι συνέπειες της σύγκρουσης δεν περιορίστηκαν στον ίδιο τον κρατήρα. Η πρόσκρουση αναμόχλευσε τη σεληνιακή επιφάνεια σε απόσταση που ξεπερνά τα 100 χιλιόμετρα, εκτοξεύοντας σκόνη και βραχώδες υλικό σε μεγαλύτερη γωνία από εκείνη που περίμεναν οι επιστήμονες.
Παράλληλα, δεύτερη μελέτη εντόπισε γύρω από τον κρατήρα μια ψυχρότερη περιοχή διαμέτρου περίπου επτά χιλιομέτρων. Το φαινόμενο θεωρείται συμβατό με τη διατάραξη και τη χαλάρωση του ανώτερου στρώματος του σεληνιακού εδάφους.
Ο Ντέιβιντ Πέιτζ, του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Λος Άντζελες, παρομοίασε τη διαδικασία με… κηπουρική, καθώς κάθε νέα πρόσκρουση ανακατεύει τον ρεγόλιθο και φέρνει στην επιφάνεια υλικό που προηγουμένως βρισκόταν βαθύτερα.
«Πλέον αντιμετωπίζουμε τις προσκρούσεις ως έναν τρόπο “καλλιέργειας” του ρεγόλιθου: ανακατεύουν τα ιζήματα και φέρνουν στην επιφάνεια υλικό που συνήθως βρίσκεται από κάτω», εξήγησε ο Πέιτζ.
Τι σημαίνει η ανακάλυψη για τη μελλοντική βάση της NASA
Η ανακάλυψη αποκτά ιδιαίτερη σημασία ενόψει των σχεδίων για μακροχρόνια ανθρώπινη παρουσία στη Σελήνη. Οι επιστήμονες θέλουν πλέον να υπολογίσουν πόσο μεγάλος είναι ο κίνδυνος υλικό που εκτοξεύεται από τέτοιες προσκρούσεις να φτάσει σε μελλοντικές εγκαταστάσεις αστροναυτών.
Τα στοιχεία θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν από τους μηχανικούς για τον σχεδιασμό πιο ανθεκτικών σεληνιακών κατασκευών και την καλύτερη προστασία των πληρωμάτων.
«Οι πληροφορίες αυτές θα βοηθήσουν τους μηχανικούς να ενισχύσουν τις κατασκευές, ώστε να μην χρειάζεται να ανησυχούμε για ζημιές ή, τουλάχιστον, να ανησυχούμε λιγότερο», ανέφερε ο Μαρκ Ρόμπινσον, επικεφαλής επιστήμονας των καμερών του LRO.
Οι παρατηρήσεις του LRO δείχνουν επίσης ότι η σεληνιακή επιφάνεια μεταβάλλεται περισσότερο απ’ όσο μπορεί να φαίνεται. Το ανώτερο στρώμα του εδάφους, πάχους περίπου δύο εκατοστών, εκτιμάται ότι ανανεώνεται από υλικό που εκτοξεύεται λόγω προσκρούσεων μέσα σε περίπου 80.000 χρόνια, ταχύτερα από ό,τι πίστευαν μέχρι σήμερα οι επιστήμονες.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και τα περίφημα ίχνη των αστροναυτών των αποστολών Απόλλων δεν πρόκειται να παραμείνουν για πάντα πάνω στη Σελήνη. Όπως ανέφερε ο Ρόμπινσον, μέσα σε αυτό το χρονικό διάστημα θα έχουν «σίγουρα εξαφανιστεί».
