Νέα δεδομένα δημιουργούνται γύρω από την πολιτική παρουσία του Ηλία Κασιδιάρη, ο οποίος αναμένεται να αποφυλακιστεί σήμερα, Τρίτη 15 Σεπτεμβρίου 2026, στις 12:00 από το Κατάστημα Κράτησης Δομοκού, μετά την ολοκλήρωση της ποινής που του είχε επιβληθεί για την υπόθεση της εγκληματικής οργάνωσης Χρυσή Αυγή. Η συνήγορός του έχει ήδη προαναγγείλει ότι θα ακολουθήσει δημόσια τοποθέτηση σχετικά με τα επόμενα πολιτικά του βήματα.
Το μεγάλο ερώτημα, ωστόσο, δεν αφορά μόνο το εάν ο ίδιος επιθυμεί να επιστρέψει στην κεντρική πολιτική σκηνή, αλλά με ποιον τρόπο μπορεί νομικά να συμμετάσχει σε μια μελλοντική εκλογική αναμέτρηση.
Ο συνταγματολόγος και καθηγητής Δημοσίου Δικαίου της Νομικής Αθηνών Σπύρος Βλαχόπουλος, μιλώντας στο ΕΡΤnews, ανέλυσε τα διαφορετικά σενάρια και τα περιθώρια που διαθέτει ο Άρειος Πάγος.
Μπορεί να κατέβει μόνος του ως ανεξάρτητος
Ένα από τα σενάρια που προβλέπει το ισχύον πλαίσιο είναι η κάθοδος του Ηλία Κασιδιάρη ως μεμονωμένου ανεξάρτητου υποψηφίου.
Σύμφωνα με τον Σπύρο Βλαχόπουλο, δεν υπάρχει διάταξη που να αποκλείει αυτομάτως μια τέτοια υποψηφιότητα. Αυτό σημαίνει ότι θα μπορούσε να θέσει υποψηφιότητα μόνος του σε μία εκλογική περιφέρεια.
Η δυνατότητα αυτή, όμως, απέχει πολύ από το να σημαίνει και εύκολη εκλογή.
Για να συμμετάσχει ένας μεμονωμένος υποψήφιος στην κατανομή των βουλευτικών εδρών, απαιτείται να συγκεντρώσει τουλάχιστον το 3% των εγκύρων ψηφοδελτίων σε ολόκληρη την επικράτεια, γεγονός που καθιστά ένα τέτοιο εγχείρημα εξαιρετικά δύσκολο στην πράξη.
Το κρίσιμο ζήτημα της «υποκρυπτόμενης ηγεσίας»
Πολύ πιο σύνθετη γίνεται η κατάσταση εάν η επιστροφή επιχειρηθεί μέσω οργανωμένου πολιτικού φορέα.
Το ισχύον θεσμικό πλαίσιο δεν εξετάζει μόνο ποιος εμφανίζεται επίσημα ως πρόεδρος ή αρχηγός ενός κόμματος. Ο Άρειος Πάγος μπορεί να διερευνήσει και το ποιος ασκεί στην πραγματικότητα την ηγεσία ενός πολιτικού σχηματισμού.
Εάν κριθεί ότι ένα πρόσωπο με συγκεκριμένη ποινική καταδίκη αποτελεί την πραγματική ή «υποκρυπτόμενη» ηγεσία ενός κόμματος, τότε μπορεί να τεθεί ζήτημα μη ανακήρυξης του συνδυασμού.
Στην περίπτωση Κασιδιάρη, εφόσον ο Άρειος Πάγος θεωρήσει ότι ένας νέος ή υφιστάμενος πολιτικός φορέας διοικείται ουσιαστικά από τον ίδιο, μπορεί να αποφασίσει ότι ο συγκεκριμένος συνδυασμός δεν θα συμμετάσχει στις εκλογές.
Τι γίνεται εάν συμμετέχει απλώς ως υποψήφιος ενός κόμματος
Υπάρχει, όμως, και ένα τρίτο σενάριο: ο Ηλίας Κασιδιάρης να μην εμφανίζεται ως πρόεδρος ή επικεφαλής ενός κόμματος, αλλά μόνο ως ένας από τους υποψήφιους βουλευτές του.
Σύμφωνα με την ανάλυση του συνταγματολόγου, τυπικά μια τέτοια υποψηφιότητα δεν αποκλείεται αυτομάτως.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο Άρειος Πάγος στερείται δυνατότητας παρέμβασης.
Το ανώτατο δικαστήριο μπορεί να εξετάσει συνολικά εάν η δράση και η πραγματική λειτουργία του σχηματισμού υπηρετούν την ελεύθερη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος.
Επομένως, ακόμη και όταν ο Κασιδιάρης εμφανίζεται απλώς ως υποψήφιος βουλευτής και όχι ως αρχηγός, το δικαστήριο μπορεί, ανάλογα με τα πραγματικά δεδομένα, να οδηγηθεί σε απόφαση που αφορά ολόκληρο τον συνδυασμό και όχι μόνο το συγκεκριμένο πρόσωπο.
Γιατί έχει σημασία η δημόσια παρουσία του
Ιδιαίτερη σημασία μπορεί να αποκτήσει και ο τρόπος με τον οποίο θα κινηθεί δημόσια το επόμενο διάστημα.
Όσο περισσότερο ένα πρόσωπο εμφανίζεται να καθορίζει τη στρατηγική ενός κόμματος, να απευθύνεται στους ψηφοφόρους ως επικεφαλής, να παρουσιάζει υποψηφίους ή να χαράσσει την πολιτική γραμμή του σχηματισμού, τόσο περισσότερα στοιχεία μπορεί να υπάρχουν για να εξεταστεί το εάν ασκεί στην πράξη αρχηγικό ρόλο, ακόμη και χωρίς να κατέχει επισήμως τον συγκεκριμένο τίτλο.
Όπως επισήμανε ο καθηγητής, μια έντονη δημόσια παρουσία με χαρακτηριστικά πολιτικού αρχηγού μπορεί να ενισχύσει την εικόνα της λεγόμενης «υποκρυπτόμενης ηγεσίας».
Το προηγούμενο των «Σπαρτιατών»
Η συζήτηση επαναφέρει αναπόφευκτα και όσα είχαν συμβεί στις εκλογές του 2023 με τους «Σπαρτιάτες».
Το συγκεκριμένο προηγούμενο έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς είχε αναπτυχθεί μεγάλη συζήτηση για τον βαθμό επιρροής του Ηλία Κασιδιάρη στον συγκεκριμένο πολιτικό χώρο.
Ο Σπύρος Βλαχόπουλος στάθηκε ιδιαίτερα και σε ένα πρακτικό πρόβλημα που αντιμετωπίζει ο Άρειος Πάγος: τον ελάχιστο χρόνο που διαθέτει για να εξετάσει ιδιαίτερα περίπλοκες υποθέσεις πριν από την ανακήρυξη των συνδυασμών.
Η διαδικασία πραγματοποιείται σε ασφυκτικά χρονικά περιθώρια πριν από τις εκλογές, την ώρα που μπορεί να απαιτείται αξιολόγηση μεγάλου όγκου στοιχείων και υπομνημάτων.
«Δύσκολη» η παρουσία του στις επόμενες εκλογές
Ο συνταγματολόγος απέφυγε να προβλέψει ποια ακριβώς απόφαση θα μπορούσε να λάβει στο μέλλον ο Άρειος Πάγος.
Η κρίση του δικαστηρίου θα εξαρτηθεί από τα πραγματικά δεδομένα που θα υπάρχουν όταν προκηρυχθούν οι εκλογές, από τη μορφή του πολιτικού φορέα, από τον ρόλο που θα έχει ο ίδιος ο Κασιδιάρης και από τον τρόπο λειτουργίας του σχηματισμού.
Η εκτίμησή του, πάντως, είναι ότι η επιστροφή στις επόμενες εκλογές δεν αποτελεί απλή υπόθεση, καθώς το νομοθετικό πλαίσιο παρέχει σημαντικές δυνατότητες ελέγχου στον Άρειο Πάγο.
Ανοίγει ξανά η συζήτηση για την απαγόρευση κομμάτων
Η υπόθεση επαναφέρει παράλληλα ένα ευρύτερο συνταγματικό ζήτημα: εάν η Ελλάδα θα πρέπει κάποια στιγμή να αποκτήσει ειδική διαδικασία για την απαγόρευση πολιτικών κομμάτων.
Σήμερα δεν υπάρχει στο ελληνικό Σύνταγμα γενική διαδικασία αντίστοιχη με εκείνη που εφαρμόζεται σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες για την απαγόρευση ενός πολιτικού κόμματος.
Το ζήτημα είχε συζητηθεί κατά τη διαμόρφωση του Συντάγματος του 1975, χωρίς τελικά να υιοθετηθεί σχετική ρύθμιση.
Ο Σπύρος Βλαχόπουλος θεωρεί ότι η συζήτηση θα μπορούσε να επανέλθει σε μελλοντική συνταγματική αναθεώρηση, με αυστηρές δικαιοκρατικές εγγυήσεις και επαρκή χρόνο για τη δικαστική εξέταση τέτοιων υποθέσεων.
Η αποφυλάκιση του Ηλία Κασιδιάρη, επομένως, δεν συνεπάγεται αυτομάτως και ανεμπόδιστη επιστροφή του στις εθνικές εκλογές. Υπάρχουν διαφορετικές νομικές διαδρομές, αλλά και σημαντικοί περιορισμοί, ενώ ο καθοριστικός λόγος για τη συμμετοχή ενός πολιτικού σχηματισμού θα ανήκει τελικά στον Άρειο Πάγο, με βάση τα δεδομένα που θα υφίστανται κατά τον χρόνο της επόμενης εκλογικής αναμέτρησης.
