Ένα ακόμη επεισόδιο στον διαρκή ανταγωνισμό γύρω από τη γαστρονομική και πολιτισμική κληρονομιά της περιοχής επιχειρούν να προκαλέσουν τουρκικά μέσα ενημέρωσης, βάζοντας αυτή τη φορά στο στόχαστρο το γαλακτομπούρεκο.
Μετά τις κατά καιρούς διεκδικήσεις και ενστάσεις για τον μπακλαβά, τη μουσική, τους παραδοσιακούς χορούς, τον πατσά, την ποντιακή λύρα και άλλα στοιχεία που συναντώνται σε διαφορετικές μορφές σε ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο και τα Βαλκάνια, σειρά πήρε ένα από τα πιο αγαπημένα ελληνικά γλυκά.
Τουρκικό δημοσίευμα υποστηρίζει ότι η Ελλάδα παρουσιάζει ως δική της εκδοχή το λεγόμενο «μπουρέκι των Λαζών», βαφτίζοντάς το γαλακτομπούρεκο και εντάσσοντάς το στην ελληνική γαστρονομική παράδοση.
Η νέα τουρκική αιτίαση
Σύμφωνα με το σχετικό δημοσίευμα, η ονομασία «γαλακτομπούρεκο» σχηματίζεται από τις λέξεις «γάλα» και «μπουρέκι» και χρησιμοποιείται στην Ελλάδα για ένα γλυκό που, κατά την τουρκική εκδοχή, παραπέμπει στο παραδοσιακό μπουρέκι των Λαζών.
Οι Τούρκοι συντάκτες επιχειρούν να παρουσιάσουν αυτή τη γλωσσική και γαστρονομική συγγένεια ως απόδειξη ότι η Ελλάδα οικειοποιείται ένα γλυκό της περιοχής του Πόντου και της Μαύρης Θάλασσας.
Η επιχειρηματολογία τους βασίζεται και σε ελληνικές αναφορές για τη γλυκιά παράδοση της Θεσσαλονίκης, όπου το γαλακτομπούρεκο εμφανίζεται μαζί με τη μπουγάτσα, τα τρίγωνα Πανοράματος, το τσουρέκι, τον μπακλαβά, το καζαντίμπι, το κιουνεφέ, τον τουλουμπά και άλλα γνωστά γλυκίσματα.
Από μία τέτοια αναφορά, το δημοσίευμα καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η Ελλάδα προσπαθεί να εμφανίσει το «μπουρέκι των Λαζών» ως αποκλειστικά ελληνικό προϊόν.
Δύο διαφορετικά γλυκά με κοινά στοιχεία
Το γαλακτομπούρεκο αποτελεί κλασικό γλυκό ταψιού στην Ελλάδα και παρασκευάζεται με φύλλο, κρέμα από σιμιγδάλι και γάλα και σιρόπι.
Το μπουρέκι των Λαζών συνδέεται με τη γαστρονομία της περιοχής του Εύξεινου Πόντου και περιλαμβάνει επίσης φύλλο και κρεμώδη γέμιση.
Τα δύο γλυκά παρουσιάζουν ομοιότητες, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είναι απολύτως ταυτόσημα. Οι κοινές τεχνικές, τα παρόμοια υλικά και οι συγγενικές ονομασίες είναι συχνό φαινόμενο στις κουζίνες λαών που έζησαν για αιώνες στον ίδιο γεωγραφικό χώρο και αντάλλαξαν συνταγές, λέξεις και διατροφικές συνήθειες.
Το τουρκικό δημοσίευμα, ωστόσο, επιλέγει να μετατρέψει αυτή τη φυσιολογική πολιτισμική αλληλεπίδραση σε μία ακόμη αντιπαράθεση περί «κλοπής» και «οικειοποίησης».
Στο επίκεντρο και πάλι η Θεσσαλονίκη
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη Θεσσαλονίκη, επειδή το γαλακτομπούρεκο παρουσιάζεται ως μέρος της ευρύτερης γλυκιάς παράδοσης της πόλης.
Η Θεσσαλονίκη αποτελεί διαχρονικά σημείο συνάντησης διαφορετικών πολιτισμών, κοινοτήτων και γαστρονομικών επιρροών. Η κουζίνα της έχει διαμορφωθεί μέσα από τη συνύπαρξη βαλκανικών, μικρασιατικών, εβραϊκών, οθωμανικών και ελληνικών στοιχείων.
Αυτή ακριβώς η πολυσύνθετη ιστορία, αντί να αντιμετωπίζεται ως κοινή πολιτισμική κληρονομιά, χρησιμοποιείται από ορισμένα τουρκικά μέσα ως πεδίο αντιπαράθεσης.
Από την κοινή παράδοση στη θεωρία της «κλοπής»
Η νέα αντιπαράθεση εντάσσεται σε ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο, στο οποίο γεύσεις, τραγούδια, μουσικά όργανα, χοροί και έθιμα παρουσιάζονται ως αποκλειστική ιδιοκτησία της μίας ή της άλλης χώρας.
Στην πραγματικότητα, πολλές παραδόσεις της Ελλάδας, της Τουρκίας, των Βαλκανίων και της Ανατολικής Μεσογείου έχουν αναπτυχθεί μέσα από αιώνες συνύπαρξης και αλληλεπίδρασης.
Το γαλακτομπούρεκο είναι η τελευταία αφορμή. Μετά τον μπακλαβά, τη λύρα, το ζεϊμπέκικο και σειρά άλλων πολιτισμικών στοιχείων, η γαστρονομική «μάχη» συνεχίζεται πλέον με ένα ταψί, φύλλο, κρέμα και σιρόπι.
Βέβαια, αν λάβει κανείς υπόψη ότι οι πρώιμοι τουρκικοί λαοί προέρχονταν από την Κεντρική Ασία και εγκαταστάθηκαν σταδιακά σε περιοχές όπου προϋπήρχαν ελληνικοί και άλλοι πολιτισμοί, γεννάται εύλογα το ερώτημα κατά πόσο ορισμένα στοιχεία μπορούν να παρουσιάζονται ως αποκλειστικά τουρκική παράδοση.
