Σοβαρές δυσλειτουργίες, ανεπαρκείς ελέγχους και κενά που μπορούσαν να αξιοποιηθούν για παράτυπες πρακτικές καταγράφει πολυσέλιδο πόρισμα της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας για τη λειτουργία της Πολεοδομίας Ρόδου.
Η έκθεση, συνολικής έκτασης 145 σελίδων, φέρνει στο φως προβληματικές διαδικασίες τόσο κατά την υποβολή και εξέταση αιτημάτων στο πληροφοριακό σύστημα e-Άδειες όσο και στη διαχείριση καταγγελιών για αυθαίρετες κατασκευές.
Ο έλεγχος κάλυψε τη χρονική περίοδο από τα τέλη του 2022 έως τα τέλη του 2024 και αφορούσε την Υπηρεσία Δόμησης Ρόδου, η οποία εξυπηρετεί επίσης τη Σύμη, την Τήλο, τη Χάλκη και το Καστελλόριζο.
Αιτήσεις με κενά ή άσχετα δικαιολογητικά
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα αφορά τον τρόπο με τον οποίο μπορούσαν να υποβάλλονται αιτήσεις για οικοδομικές άδειες, χωρίς να έχουν κατατεθεί εξαρχής όλα τα πραγματικά και νόμιμα δικαιολογητικά.
Σύμφωνα με το πόρισμα, σε ορισμένες περιπτώσεις αναρτώνταν αρχεία τα οποία δεν πληρούσαν τις απαιτούμενες προδιαγραφές, δεν σχετίζονταν με την αίτηση ή ακόμη και δεν αφορούσαν το ακίνητο για το οποίο εκδόθηκε τελικά η διοικητική πράξη.
Με αυτόν τον τρόπο συμπληρώνονταν φαινομενικά τα υποχρεωτικά πεδία του συστήματος και εξασφαλιζόταν αριθμός πρωτοκόλλου, ενώ τα πραγματικά στοιχεία μπορούσαν να τροποποιηθούν ή να προστεθούν σε μεταγενέστερο χρόνο.
Σε επτά αιτήσεις που εξέτασε η Αρχή, στη θέση διαφορετικών δικαιολογητικών, όπως τοπογραφικά διαγράμματα, διαγράμματα κάλυψης και τίτλοι ιδιοκτησίας, είχε αναρτηθεί το ίδιο ακριβώς αρχείο με διαφορετική ονομασία.
Η πρακτική αυτή, σύμφωνα με την έκθεση, οδηγούσε σε πλασματική συμπλήρωση των απαιτούμενων πεδίων της ηλεκτρονικής αίτησης.
Αριθμοί πρωτοκόλλου για τη διατήρηση δικαιωμάτων δόμησης
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις αιτήσεις που κατατέθηκαν πριν από τη λήξη της προθεσμίας για την κατά παρέκκλιση δόμηση σε γήπεδα μικρότερα των τεσσάρων στρεμμάτων.
Κατά την Εθνική Αρχή Διαφάνειας, μεγάλος αριθμός αιτημάτων καταχωρίστηκε με ελλιπή ή μη συναφή στοιχεία, ώστε να εξασφαλιστεί εγκαίρως ένας αριθμός αίτησης στο σύστημα.
Ο αριθμός αυτός μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για τη διατήρηση πιθανών δικαιωμάτων δόμησης και για μελλοντική αξιοποίηση του ακινήτου, ακόμη και μετά την εκπνοή της σχετικής νομοθετικής προθεσμίας.
Το πόρισμα επισημαίνει ότι το σύστημα επέτρεπε στους μηχανικούς να επεμβαίνουν σε διαφορετικά στάδια της διαδικασίας και να αλλάζουν στοιχεία που είχαν δηλωθεί αρχικά, χωρίς να υπάρχουν πάντοτε επαρκείς μηχανισμοί εντοπισμού των μεταβολών.
Τι έδειξε ο δειγματοληπτικός έλεγχος
Τα ποσοστά που προέκυψαν από τον έλεγχο είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά.
Στο 79% των αιτήσεων που εξετάστηκαν διαπιστώθηκε ότι δεν τηρήθηκαν οι νόμιμες προθεσμίες που σχετίζονταν με την κατά παρέκκλιση δόμηση.
Το 24% των αιτήσεων είχε υποβληθεί χωρίς τα απαραίτητα δικαιολογητικά.
Στο 74% των υποθέσεων δεν τηρούνταν οι προβλεπόμενες προδιαγραφές για τη σύνταξη του τοπογραφικού διαγράμματος ή του διαγράμματος κάλυψης.
Παράλληλα, στο 33% των αιτήσεων ο έλεγχος ή η έκδοση της διοικητικής πράξης είχε ανατεθεί σε υπάλληλο που δεν ήταν αρμόδιος.
Αιτήσεις με εμφανή προβλήματα δεν απορρίπτονταν
Η έκθεση δεν εντοπίζει προβλήματα μόνο στην ηλεκτρονική πλατφόρμα, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο η υπηρεσία χειριζόταν τους φακέλους.
Όπως επισημαίνεται, αιτήσεις με προφανώς ακατάλληλα, άσχετα ή ελλιπή δικαιολογητικά δεν απορρίπτονταν ούτε αρχειοθετούνταν εγκαίρως.
Η ΥΔΟΜ φέρεται να ανέφερε ότι, λόγω των ασφυκτικών προθεσμιών, αποτελούσε συνηθισμένη πρακτική να υποβάλλονται αρχικά λανθασμένα αρχεία και στη συνέχεια οι φάκελοι να επιστρέφονται στους μηχανικούς για διόρθωση.
Ωστόσο, σύμφωνα με την Εθνική Αρχή Διαφάνειας, η υπηρεσία δεν αντιλαμβανόταν πάντοτε ότι στο μεταξύ είχαν αλλάξει κρίσιμα στοιχεία της αίτησης.
Παράλληλα, διαπιστώθηκε ότι η ηλεκτρονική πλατφόρμα δεν διέθετε επαρκείς δικλίδες ώστε να διασφαλίζεται πως η αίτηση παρέμενε συνδεδεμένη με το ίδιο ακίνητο και τα ίδια αρχικά δεδομένα.
Υποθέσεις που κατέληγαν σε συγκεκριμένους υπαλλήλους
Προβληματισμό προκαλούν και τα ευρήματα σχετικά με τις εσωτερικές αναθέσεις των υποθέσεων.
Η Αρχή εντόπισε αλλαγές στους υπαλλήλους που ήταν αρμόδιοι τόσο για τον έλεγχο των αιτήσεων όσο και για την τελική έκδοση των πράξεων.
Οι διαδοχικές αλλαγές, σε συνδυασμό με τη δυνατότητα του μηχανικού να τροποποιεί τον φάκελο την ίδια χρονική περίοδο, δημιουργούσαν, σύμφωνα με το πόρισμα, συνθήκες ώστε μια αίτηση να καταλήγει τελικά σε συγκεκριμένο υπάλληλο.
Το εύρημα αυτό χαρακτηρίζεται ιδιαίτερα κρίσιμο, καθώς αφήνει ανοιχτά ερωτήματα για τον τρόπο επιλογής των χειριστών κάθε υπόθεσης και για το κατά πόσο υπήρχε διαφάνεια στην κατανομή των φακέλων.
Εκατοντάδες καταγγελίες για αυθαίρετα παρέμεναν ανοιχτές
Σημαντικές αδυναμίες καταγράφηκαν και στη διαχείριση των καταγγελιών για αυθαίρετες κατασκευές.
Η Υπηρεσία Δόμησης δεν διέθετε ενιαία και διακριτή λίστα για την καταγραφή, την ιεράρχηση και την παρακολούθηση των υποθέσεων που έφταναν από την Αστυνομία, την Εφορεία Αρχαιοτήτων, την Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων και άλλους φορείς.
Από τις 277 καταγγελίες που ελέγχθηκαν δειγματοληπτικά, οι 205 παρέμεναν σε εκκρεμότητα.
Παρόμοια εικόνα καταγράφηκε και στα σήματα διακοπής οικοδομικών εργασιών. Από τα 217 σήματα που εξετάστηκαν, τα 176 δεν είχαν ολοκληρωθεί.
Αυθαίρετα χωρίς πρόστιμα και υποθέσεις που δεν έφτασαν στον εισαγγελέα
Από τις 83 περιπτώσεις στις οποίες είχαν ολοκληρωθεί οι εκθέσεις αυτοψίας, δεκατέσσερα αυθαίρετα κατεδαφίστηκαν από τους ίδιους τους ιδιοκτήτες.
Ωστόσο, σε εννέα από αυτές τις περιπτώσεις δεν υπήρχε πόρισμα ελεγκτή δόμησης που να επιβεβαιώνει την κατεδάφιση.
Για τις υπόλοιπες αυθαίρετες κατασκευές δεν είχε γίνει η απαιτούμενη διαβίβαση στην Αποκεντρωμένη Διοίκηση, προκειμένου να κινηθούν οι διαδικασίες κατεδάφισης.
Ακόμη πιο σοβαρό είναι το εύρημα ότι σε 39 περιπτώσεις δεν είχε βεβαιωθεί κανένα πρόστιμο, ενώ καμία από τις σχετικές υποθέσεις δεν είχε αποσταλεί στον αρμόδιο εισαγγελέα.
Χιλιάδες υποθέσεις για ελάχιστους υπαλλήλους
Από την πλευρά της, η Υπηρεσία Δόμησης επικαλέστηκε τον εξαιρετικά μεγάλο φόρτο εργασίας και τη σοβαρή υποστελέχωση.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, κατά την περίοδο 2022 έως 2024 μόλις τέσσερις με πέντε μηχανικοί κλήθηκαν να διαχειριστούν συνολικά 4.805 καταγγελίες.
Η υπηρεσία ανέφερε επίσης ότι δεν διέθετε δικό της όχημα για τη διενέργεια αυτοψιών και αναγκαζόταν να δανείζεται αυτοκίνητα από άλλες δημοτικές υπηρεσίες, όταν αυτά ήταν διαθέσιμα.
Η έλλειψη προσωπικού και μέσων εξηγεί μέρος των καθυστερήσεων, δεν αναιρεί όμως, σύμφωνα με τα ευρήματα, την ανάγκη για ουσιαστικότερες διαδικασίες ελέγχου και μεγαλύτερη διαφάνεια.
Χωρίς εκπαίδευση στο σύστημα το Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής
Προβλήματα εντοπίστηκαν και στη λειτουργία του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής.
Οι γνωμοδοτήσεις του Συμβουλίου δεν καταχωρίζονταν ψηφιακά στο πληροφοριακό σύστημα, καθώς, όπως αναφέρθηκε, ούτε τα μέλη ούτε η γραμματεία είχαν εκπαιδευτεί στη χρήση της πλατφόρμας.
Το γεγονός αυτό προσέθετε ακόμη ένα κενό στην ηλεκτρονική παρακολούθηση των διαδικασιών και δυσχέραινε τον πλήρη έλεγχο της πορείας κάθε υπόθεσης.
Ανάγκη για άμεσες θεσμικές και τεχνικές αλλαγές
Τα ευρήματα της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας αναδεικνύουν ένα σύστημα με σοβαρές αδυναμίες, τόσο σε επίπεδο ψηφιακών δικλίδων όσο και σε επίπεδο ανθρώπινου ελέγχου.
Η δυνατότητα υποβολής ελλιπών ή άσχετων αρχείων, οι μεταβολές κρίσιμων στοιχείων μετά την αρχική καταχώριση, οι αλλαγές στις αναθέσεις των υπαλλήλων και οι εκατοντάδες εκκρεμείς καταγγελίες δημιουργούσαν ένα περιβάλλον περιορισμένης διαφάνειας.
Το πόρισμα καθιστά αναγκαία την ενίσχυση της Υπηρεσίας Δόμησης με προσωπικό και μέσα, αλλά και την άμεση θωράκιση του συστήματος e-Άδειες, ώστε καμία αίτηση να μην μπορεί να προχωρά χωρίς πλήρη και αυθεντικά στοιχεία, χωρίς σαφή καταγραφή των αλλαγών και χωρίς πραγματικό έλεγχο.
