Ποια η σχέση κορωνοϊού και μεταμοσχεύσεων

Οδηγίες σε σχέση με τους δότες και τους λήπτες οργάνων, ιστών & κυττάρων, καθώς και τους μεταμοσχευμένους ασθενείς παρέχει ο Εθνικός Οργανισμός Μεταμοσχεύσεων (ΕΟΜ). Λόγω της ταχείας εξάπλωσης του νέου κορωνοϊού (Coronavirus SARS -COVID-19) παγκοσμίως, αλλά και στη χώρα μας, και παρόλο που μέχρι σήμερα δεν έχουν καταγραφεί μεταδόσεις του ιού μέσω της δωρεάς οργάνων, ιστών και κυττάρων, ο ΕΟΜ ενισχύει τα μέτρα πρόληψης μετάδοσης του ιού μέσα από τις διαδικασίες της δωρεάς και των μεταμοσχεύσεων. Ταυτόχρονα, ο ΕΟΜ καταβάλλει κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να διατηρηθεί η αδιάκοπη εθνική και διακρατική δωρεά οργάνων ιστών και κυττάρων που προορίζονται για μεταμόσχευση. 

Σημειώνει ότι όσον αφορά την αφαίρεση οργάνων και ιστών από αποβιώσαντα δότη, θα πρέπει να πραγματοποιείται εξέταση για COVID-19 σε ρινοφαρυγγικές εκκρίσεις όλων των δυνητικών δοτών αλλά και υποψήφιων ληπτών μοσχεύματος. Ο υποψήφιος λήπτης μοσχεύματος δεν θα πρέπει να έχει πιθανή έκθεση στον COVID-19 τις τελευταίες 21 ημέρες (να μην έχει ταξιδέψει σε περιοχή υψηλού κινδύνου και να μην έχει έρθει σε επαφή με άτομο θετικό για OVID-19). Τα αποτελέσματα της εξέτασης θα πρέπει να είναι διαθέσιμα πριν την λήψη των οργάνων και ιστών και σε περίπτωση θετικότητας του δότη, το μόσχευμα θα κρίνεται ακατάλληλο, ενώ σε περίπτωση θετικότητας ενός λήπτη το μόσχευμα θα δίνεται σε άλλον υποψήφιο λήπτη.

Η ένδειξη της μεταμόσχευσης από ζώντα δότη πρέπει να αξιολογείται συνεχώς από τους γιατρούς της μονάδας μεταμόσχευσης και μεταμοσχεύσεις από ζώντα δότη που δεν έχουν επείγουσα ένδειξη συστήνεται προς το παρόν να αναβάλλονται. Οι ασθενείς που είναι υποψήφιοι για μεταμόσχευση από ζώντα δότη πρέπει να μην έχουν πιθανή έκθεση στον COVID-19 τις τελευταίες 21 ημέρες πριν από την έναρξη οποιασδήποτε διαδικασίας σχετικής με τη μεταμόσχευση, ενώ οι υποψήφιοι ζώντες δότες οργάνων, ιστών ή αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων πρέπει να μην έχουν πιθανή έκθεση στον COVID-19 τις τελευταίες 28 ημέρες (να μην έχουν ταξιδέψει σε περιοχές υψηλού κινδύνου και να μην έχουν έρθει σε επαφή με άτομο θετικό για COVID-19). Επιπρόσθετα, στους ζώντες δότες συστήνεται να γίνεται έλεγχος ρινοφαρυγγικών εκκρίσεων για COVID-19 την ημέρα της προγραμματιζόμενης δωρεάς, ενώ στους λήπτες συστήνεται να γίνεται έλεγχος ρινοφαρυγγικών εκκρίσεων για COVID-19 πριν την έναρξη οποιασδήποτε διαδικασίας σχετικής με τη μεταμόσχευση. Σε περίπτωση θετικού αποτελέσματος, θα αναστέλλεται προσωρινά η μεταμόσχευση και θα πρέπει ο ασθενής να ακολουθεί τις σχετικές κρατικές οδηγίες. Η αναστολή της μεταμόσχευσης από θετικό για COVID-19 ζώντα δότη και/ή προς θετικό για COVΙD-19 λήπτη ιδανικά θα διαρκεί 3 μήνες, αλλά εξατομικευμένες αποφάσεις για βραχύτερη διάρκεια αναστολής μπορεί να λαμβάνονται από τη μεταμοσχευτική ομάδα ανάλογα με το επείγον της ένδειξης για μεταμόσχευση.

Ειδικά ως προς τη μεταμόσχευση αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων, ο δότης πρέπει να εφαρμόζει αυστηρά όλους τους κανόνες προστασίας από έκθεση σε COVID-19 για τουλάχιστον 28 ημέρες προ της λήψης των κυττάρων και ιδανικά μπορεί να παραμένει σε κατ’ οίκον περιορισμό για 21 ημέρες προ της λήψης των κυττάρων. Σύμφωνα και με τις πρόσφατες συστάσεις της ΕΒΜΤ (European Society for Blood and Marrow Transplantation), συστήνεται όπως το μόσχευμα τίθεται σε κατάψυξη και παραμένει σε κρυοσυντήρηση για τουλάχιστον 21 ημέρες πριν από την έναρξη του σχήματος προετοιμασίας του λήπτη, ώστε να αποκλείεται το ενδεχόμενο μετάδοσης του ιού από το δότη, ειδικά σε περιπτώσεις που δεν μπορεί να αποκλεισθεί η πιθανή έκθεση του δότη σε COVID-19. Συστήνεται τέλος, αν είναι δυνατό, να υπάρχει διαθέσιμη εναλλακτική πηγή αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων.

Μεταμοσχευμένοι ασθενείς- Ομάδα υψηλού κινδύνου.
Ερωτήσεις – Απαντήσεις
– Οι μεταμοσχευμένοι ασθενείς διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο από τον ιό;

Δεν έχουμε ξεκάθαρα δεδομένα σχετικά με το εάν η λοίμωξη από τον COVID-19 εκδηλώνεται συχνότερα και/ή είναι πιο συχνά σοβαρή σε μεταμοσχευμένους σε σύγκριση με τους υγιείς ανθρώπους. Ωστόσο, άλλοι ιοί συχνά προκαλούν συχνότερα σοβαρή νόσηση σε άτομα με επηρεασμένο ανοσοποιητικό σύστημα, όπως οι μεταμοσχευμένοι. Για το λόγο αυτό,είναι σημαντικό να λαμβάνονται προφυλάξεις για την πρόληψη της λοίμωξης.

Ο ιός μεταδίδεται κυρίως μέσω στενής, άμεσης επαφής με κάποιον που έχει τον ιό. Οι άνθρωποι πιστεύεται ότι είναι πιο μεταδοτικοί όταν έχουν συμπτώματα, αλλά μερικοί άνθρωποι μπορεί να φέρουν και να μεταδίδουν τον ιό ακόμα και αν δεν παρουσιάζουν συμπτώματα ή είναι μόνο ελαφρώς άρρωστοι. Είναι δυνατό να μολυνθείτε από τον ιό από μια επιφάνεια που ένα μολυσμένο άτομο άγγιξε, αν προηγουμένως είχε αγγίξει τη μύτη, το στόμα ή τα μάτια του χωρίς να πλύνει τα χέρια του πριν τα τοποθετήσει πάνω στην επιφάνεια (όπως λαβές θυρών, τραπέζια κ.λπ.). Επίσης, με βάση πολύ πρόσφατα στοιχεία, φαίνεται ότι σπανιότερα ο ιός ίσως μεταδίδεται και μέσω της κοπρανοστοματικής οδού, που θα μπορούσε να αφορά μετάδοση του ιού μέσω μολυσμένων αμαγείρευτων τροφών (όπως σαλάτες κλπ) που προετοιμάσθηκαν από άτομα που έχουν τον ιό και δεν τήρησαν τους κανόνες υγιεινής επεξεργασίας και παρασκευής των τροφών. Γενικώς, οι πιθανότητες μόλυνσης εξαρτώνται από το εάν υπάρχουν μολυσμένα άτομα στο περιβάλλον του μεταμοσχευμένου ασθενή.
– Υπάρχουν περιορισμοί ταξιδιού για τους μεταμοσχευμένους;

Υπάρχει εκτεταμένη ή συνεχής κοινοτική μετάδοση σε: Κίνα, Ιράν, Ιταλία, Ιαπωνία, Νότια Κορέα, ενώ από τις 9 Μαρτίου 2020, υπάρχουν άτομα με COVID-19 σε 100 χώρες. Οπότε προτείνεται στους μεταμοσχευμένους και στους οικείους τους να αποφεύγουν γενικώς τις μετακινήσεις αυτή την περίοδο, να μην ταξιδεύουν για οποιοδήποτε λόγο σε περιοχές με υψηλή επίπτωση της λοίμωξης και να αποφεύγουν το συνωστισμό με άλλους ανθρώπους.
– Ένα μέλος της οικογένειάς μου μόλις επέστρεψε από μια περιοχή με υψηλή δραστηριότητα COVID-19. Τι πρέπει να κάνω;

Είναι καλύτερο να αποφύγετε την επαφή για 14 ημέρες με άτομα που επέστρεψαν από μια περιοχή όπου θα μπορούσαν να είχαν εκτεθεί στον COVID-19. Αν το άτομο παραμένει υγιές μετά από 14 ημέρες, η επαφή μπορεί να συνεχιστεί. Εάν η αποφυγή της επαφής δεν είναι δυνατή, συνιστάται: Συχνό πλύσιμο των χεριών με νερό και σαπούνι ή αλκοολούχο αντισηπτικό χεριών. Όλα τα μέλη του νοικοκυριού πρέπει να αποφεύγουν να αγγίζουν τα στόματα, τις μύτες και τα μάτια τους. Πρέπει να βήχετε και να φταρνίζεστε στον εσωτερική επιφάνεια του λυγισμένου σας αγκώνα.
– Πρέπει οι μεταμοσχευμένοι να φορούν μάσκα ή να αποφεύγουν τους δημόσιους χώρους;

Το όφελος από τη χρήση μάσκας στο κοινό είναι αμφιλεγόμενο ακόμα και για τους μεταμοσχευμένους. Είναι άγνωστο αν η χρήση μάσκας θα βοηθήσει στην πρόληψη της λοίμωξης. Οι περισσότερες χειρουργικές μάσκες δεν είναι στεγανές και τα αεροζόλ μπορούν να τις διαπεράσουν. Ωστόσο, μπορεί να σας εμποδίσουν να αγγίξετε τη μύτη και το στόμα σας. Οι μεταμοσχευμένοι θα πρέπει να αποφεύγουν το συγχρωτισμό με κόσμο. Γενικά, εάν επιλέξετε να χρησιμοποιήσετε μια μάσκα για να αποφύγετε οποιαδήποτε εξάπλωση της λοίμωξης, συνιστάται να επιλέξετε μια χειρουργική μάσκα και να την χρησιμοποιείτε σε συνδυασμό με την καλή υγιεινή των χεριών.