Μια από τις σημαντικότερες κλινικές μελέτες των τελευταίων ετών για την πρόληψη καρδιαγγειακών επεισοδίων στους ηλικιωμένους δίνει πλέον μια σαφέστερη απάντηση σε ένα ερώτημα που παρέμενε ανοιχτό: μπορούν οι στατίνες να προσφέρουν ουσιαστικό όφελος σε ανθρώπους άνω των 70 ετών που δεν έχουν ήδη διαγνωσμένη καρδιαγγειακή νόσο;
Τα αποτελέσματα της μεγάλης τυχαιοποιημένης μελέτης STAREE, που δημοσιεύθηκαν στις 28 Αυγούστου 2026 στο New England Journal of Medicine, δείχνουν ότι η καθημερινή λήψη ατορβαστατίνης συνδέθηκε με 30% χαμηλότερο σχετικό κίνδυνο σοβαρού καρδιαγγειακού επεισοδίου σε σύγκριση με εικονικό φάρμακο.
Η εικόνα, ωστόσο, είναι πιο σύνθετη από έναν εντυπωσιακό αριθμό. Η θεραπεία δεν φάνηκε να παρατείνει τη ζωή χωρίς άνοια ή επίμονη σωματική αναπηρία, ενώ ορισμένες ανεπιθύμητες ενέργειες εμφανίστηκαν συχνότερα στην ομάδα που έλαβε στατίνη.
Σχεδόν 10.000 συμμετέχοντες και παρακολούθηση περίπου έξι ετών
Στη μελέτη συμμετείχαν 9.971 άνδρες και γυναίκες ηλικίας 70 ετών και άνω που ζούσαν ανεξάρτητα στην κοινότητα στην Αυστραλία. Οι συμμετέχοντες δεν είχαν ιστορικό κλινικής καρδιαγγειακής νόσου, διαβήτη ή άνοιας κατά την ένταξή τους στη μελέτη.
Οι ερευνητές τους χώρισαν τυχαία σε δύο σχεδόν ίσες ομάδες. Οι 4.984 έλαβαν 40 mg ατορβαστατίνης καθημερινά, ενώ οι 4.987 έλαβαν πανομοιότυπο εικονικό φάρμακο. Η μελέτη ήταν διπλά τυφλή και ελεγχόμενη με placebo, σχεδιασμός που θεωρείται από τους ισχυρότερους για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας μιας θεραπείας.
Η μέση ηλικία ήταν 74,7 έτη και περίπου το 52% των συμμετεχόντων ήταν γυναίκες. Η διάμεση διάρκεια παρακολούθησης έφτασε τα 5,9 χρόνια.
Η πρωτογενής επιστημονική δημοσίευση είναι διαθέσιμη στο New England Journal of Medicine.
Σημαντική μείωση στα σοβαρά καρδιαγγειακά επεισόδια
Το πρώτο βασικό τελικό σημείο της μελέτης περιλάμβανε θάνατο από καρδιαγγειακά αίτια, μη θανατηφόρο έμφραγμα, εγκεφαλικό επεισόδιο ή επέμβαση επαναγγείωσης των στεφανιαίων αγγείων.
Κατά τη διάρκεια της παρακολούθησης, ένα τέτοιο συμβάν καταγράφηκε σε 297 άτομα που λάμβαναν ατορβαστατίνη, έναντι 412 ατόμων στην ομάδα του placebo.
Σε όρους συχνότητας, οι ερευνητές κατέγραψαν 10,9 συμβάντα ανά 1.000 ανθρωποέτη στην ομάδα της ατορβαστατίνης και 15,5 ανά 1.000 ανθρωποέτη στην ομάδα ελέγχου. Ο λόγος κινδύνου ήταν 0,70, με 95% διάστημα εμπιστοσύνης από 0,61 έως 0,82, αποτέλεσμα που ήταν στατιστικά ισχυρό.
Με απλά λόγια, η σχετική πιθανότητα ενός πρώτου σοβαρού καρδιαγγειακού επεισοδίου ήταν περίπου 30% χαμηλότερη στην ομάδα που έλαβε ατορβαστατίνη.
Σε απόλυτους αριθμούς, το σύνθετο καρδιαγγειακό τελικό σημείο εμφανίστηκε περίπου στο 6,0% της ομάδας της ατορβαστατίνης και στο 8,3% της ομάδας placebo. Η διάκριση μεταξύ σχετικής και απόλυτης μείωσης είναι σημαντική, επειδή ο πραγματικός βαθμός οφέλους για κάθε άνθρωπο εξαρτάται από τον συνολικό ατομικό καρδιαγγειακό κίνδυνο.
Δεν αυξήθηκε η επιβίωση χωρίς άνοια ή αναπηρία
Η STAREE δεν σχεδιάστηκε μόνο για να μετρήσει εμφράγματα και εγκεφαλικά. Ένα δεύτερο κεντρικό ερώτημα ήταν αν η θεραπεία μπορούσε να παρατείνει το διάστημα ζωής χωρίς θάνατο, άνοια ή επίμονη σωματική αναπηρία.
Σε αυτό το σημείο δεν καταγράφηκε στατιστικά σημαντικό όφελος. Το σύνθετο αποτέλεσμα θανάτου από οποιαδήποτε αιτία, άνοιας ή επίμονης σωματικής αναπηρίας εμφανίστηκε σε 637 άτομα της ομάδας ατορβαστατίνης και σε 676 της ομάδας placebo. Ο λόγος κινδύνου ήταν 0,94 και το αποτέλεσμα δεν ήταν στατιστικά σημαντικό.
Αυτό σημαίνει ότι τα δεδομένα υποστηρίζουν την καρδιαγγειακή προστασία, αλλά δεν αποδεικνύουν ότι η έναρξη ατορβαστατίνης μετά τα 70 παρατείνει συνολικά την ανεξάρτητη ζωή ή προλαμβάνει την άνοια.
Τι έδειξε η μελέτη για την ασφάλεια
Οι σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες ήταν σπάνιες και καταγράφηκαν με την ίδια συχνότητα στις δύο ομάδες, περίπου 2,7%.
Παράλληλα, οι ερευνητές αναφέρουν ότι μυοσκελετικές, ηπατοχολικές και σχετιζόμενες με τον διαβήτη ανεπιθύμητες ενέργειες ήταν συχνότερες στους συμμετέχοντες που έλαβαν ατορβαστατίνη.
Το εύρημα αυτό έχει σημασία στην καθημερινή κλινική πράξη, καθώς στους μεγαλύτερους σε ηλικία ασθενείς η απόφαση για ένα νέο φάρμακο πρέπει να λαμβάνει υπόψη όχι μόνο το πιθανό καρδιαγγειακό όφελος, αλλά και τη συνολική κατάσταση υγείας, τα υπόλοιπα φάρμακα, τη μυϊκή λειτουργία, τον κίνδυνο διαβήτη και την πιθανότητα αλληλεπιδράσεων.
Γιατί η STAREE θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική
Οι ηλικιωμένοι άνω των 70 ή 75 ετών έχουν ιστορικά υποεκπροσωπηθεί σε πολλές από τις μεγάλες μελέτες πρωτογενούς πρόληψης με στατίνες. Έτσι, παρότι η αποτελεσματικότητα των στατινών είναι καλά τεκμηριωμένη σε αρκετές νεότερες ηλικιακές ομάδες και σε ασθενείς που έχουν ήδη υποστεί καρδιαγγειακό επεισόδιο, η έναρξη θεραπείας σε κατά τα άλλα υγιείς μεγαλύτερους ανθρώπους παρέμενε περισσότερο αβέβαιη.
Η STAREE καλύπτει ένα σημαντικό μέρος αυτού του κενού, επειδή ήταν μεγάλη, τυχαιοποιημένη, διπλά τυφλή και ελεγχόμενη με placebo και παρακολούθησε τους συμμετέχοντες για σχεδόν έξι χρόνια.
Η μελέτη χρηματοδοτήθηκε κυρίως από δημόσιους και μη κερδοσκοπικούς φορείς της Αυστραλίας, ενώ το πρόγραμμα STAREE αναφέρει ότι δεν δέχθηκε χρηματοδότηση από φαρμακευτικές εταιρείες.
Τι σημαίνουν πρακτικά τα ευρήματα
Τα αποτελέσματα δεν σημαίνουν ότι κάθε άνθρωπος άνω των 70 ετών θα πρέπει αυτομάτως να αρχίσει στατίνη. Η ίδια μελέτη αφορά μια συγκεκριμένη κατηγορία ανθρώπων που ζούσαν ανεξάρτητα και δεν είχαν γνωστή καρδιαγγειακή νόσο, διαβήτη ή άνοια.
Αυτό που αλλάζει είναι η ποιότητα των διαθέσιμων στοιχείων. Πλέον υπάρχει ισχυρή τυχαιοποιημένη κλινική ένδειξη ότι, σε μια τέτοια ομάδα μεγαλύτερων ενηλίκων, η ατορβαστατίνη μπορεί να μειώσει ουσιαστικά τον κίνδυνο πρώτου σοβαρού καρδιαγγειακού επεισοδίου.
Η απόφαση για θεραπεία εξακολουθεί να πρέπει να εξατομικεύεται, με βάση τη χοληστερόλη, την αρτηριακή πίεση, το κάπνισμα, τη νεφρική λειτουργία, το συνολικό καρδιαγγειακό ρίσκο, τη γενική κατάσταση του ασθενούς, την πολυφαρμακία και τις προσωπικές του προτιμήσεις.
Οι περιορισμοί που πρέπει να ληφθούν υπόψη
Παρά το μεγάλο δείγμα και τον ισχυρό σχεδιασμό, η μελέτη δεν απαντά σε όλα τα ερωτήματα. Οι συμμετέχοντες ήταν σχετικά υγιείς και ζούσαν ανεξάρτητα, επομένως τα αποτελέσματα δεν μπορούν να μεταφερθούν αυτόματα σε πολύ εύθραυστους ηλικιωμένους, ανθρώπους με πολλές σοβαρές παθήσεις ή ασθενείς που λαμβάνουν μεγάλο αριθμό φαρμάκων.
Επίσης, η έρευνα εξέτασε συγκεκριμένα ατορβαστατίνη 40 mg και όχι όλες τις στατίνες ή όλες τις διαθέσιμες δόσεις. Επιπλέον, η μείωση των καρδιαγγειακών συμβάντων δεν συνοδεύτηκε από αποδεδειγμένη βελτίωση της συνολικής επιβίωσης χωρίς άνοια ή αναπηρία.
Γι’ αυτό και τα νέα δεδομένα πρέπει να θεωρηθούν σημαντική προσθήκη στην επιστημονική τεκμηρίωση και όχι γενική οδηγία αυτοθεραπείας ή αυτόματης συνταγογράφησης για όλους τους άνω των 70.
