Η παρατεταμένη ανομβρία και οι υψηλές θερμοκρασίες μεταβάλλουν δραματικά την εικόνα των μεγαλύτερων ποταμών της Ευρώπης. Ο Ρήνος και ο Δούναβης υποχωρούν σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα, δημιουργώντας σοβαρές δυσκολίες στη μεταφορά προϊόντων, στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, στη βιομηχανία και στον τουρισμό.
Η κρίση δεν περιορίζεται πλέον σε ένα περιβαλλοντικό πρόβλημα. Η έλλειψη νερού αρχίζει να επηρεάζει άμεσα την καθημερινή λειτουργία κρατών και επιχειρήσεων, από την Ολλανδία και τη Γερμανία έως την Ουγγαρία, τη Ρουμανία και τη Μαύρη Θάλασσα.
Σε δοκιμασία η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η κατάσταση στον Δούναβη, καθώς τα νερά του χρησιμοποιούνται για την ψύξη μεγάλων πυρηνικών εγκαταστάσεων στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.
Στην Ουγγαρία, ο πυρηνικός σταθμός του Πακς αναγκάστηκε να περιορίσει σημαντικά την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Η εγκατάσταση, η οποία λειτουργεί εδώ και περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες και καλύπτει σχεδόν το μισό των αναγκών της χώρας, βρέθηκε να λειτουργεί με λιγότερο από το 50% της συνολικής δυναμικότητάς της.
Η χαμηλή στάθμη και η αυξημένη θερμοκρασία των υδάτων δυσκολεύουν την ασφαλή ψύξη των μονάδων, με αποτέλεσμα να εξετάζεται ακόμη και η πλήρης διακοπή της λειτουργίας τους για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Η κυβέρνηση της Ουγγαρίας έχει προειδοποιήσει για τον κίνδυνο ενεργειακής κρίσης, ζητώντας καλύτερο συντονισμό και περιορισμό της κατανάλωσης, ιδιαίτερα κατά τις ώρες αυξημένης ζήτησης.
Ανησυχία και στη Ρουμανία
Παρόμοια προβλήματα αντιμετωπίζει και η Ρουμανία. Μία από τις μονάδες του πυρηνικού σταθμού της Τσερνάβοντα τέθηκε εκτός λειτουργίας για λόγους ασφαλείας, ενώ υπήρξε σχεδιασμός για προσωρινή διακοπή και δεύτερης μονάδας.
Οι αρμόδιες αρχές δεν απέκλεισαν το ενδεχόμενο να σημειωθούν προβλήματα στην ηλεκτροδότηση, τα οποία θα μπορούσαν να διαρκέσουν ακόμη και μία ή δύο εβδομάδες.
Η χώρα βρίσκεται σε ενεργειακή επιφυλακή και εξετάζει τη δυνατότητα εισαγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από γειτονικά κράτη, προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες κατά τις περιόδους αιχμής.
Σε μια προσπάθεια να αυξηθεί η ποσότητα νερού που φτάνει προς τις εγκαταστάσεις του πυρηνικού σταθμού, οι ρουμανικές δυνάμεις πραγματοποίησαν ελεγχόμενη έκρηξη, ώστε μέρος της ροής να κατευθυνθεί προς τον Παλαιό Δούναβη και το σύστημα ψύξης.
Η κοίτη του Δούναβη αποκαλύπτει κρυμμένα ευρήματα
Η θεαματική υποχώρηση των νερών έχει φέρει στην επιφάνεια αντικείμενα και ευρήματα που παρέμεναν για δεκαετίες ή ακόμη και αιώνες στον πυθμένα.
Σε διαφορετικά σημεία του ποταμού εμφανίστηκαν βράχοι, παλιά ναυάγια και πολεμικό υλικό από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Στη Βουδαπέστη χρειάστηκε να κλείσει προσωρινά η Γέφυρα της Μαργαρίτας, όταν εντοπίστηκε βόμβα κοντά στη βάση της. Η εκρηκτική ύλη αποκαλύφθηκε λόγω της μεγάλης πτώσης της στάθμης του ποταμού.
Στο χωριό Ριάχοβο της βόρειας Βουλγαρίας, κάτοικος εντόπισε στην κοίτη οστά που φέρονται να ανήκουν σε προϊστορικό μαλλιαρό μαμούθ. Ειδικοί του Περιφερειακού Ιστορικού Μουσείου της Ρούσε μετέβησαν στην περιοχή για να εξετάσουν το εύρημα.
Ακυρώσεις στις κρουαζιέρες και προβλήματα στα φορτηγά πλοία
Η πτώση της στάθμης του Δούναβη έχει προκαλέσει σοβαρές ανατροπές και στη ναυσιπλοΐα.
Στη Βουδαπέστη πολλές τουριστικές κρουαζιέρες σταμάτησαν, καθώς τα πλοία δεν μπορούσαν να κινηθούν με ασφάλεια. Αντίστοιχα προβλήματα αντιμετωπίζουν τα φορτηγά πλοία που μεταφέρουν εμπορεύματα μεταξύ των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης.
Από τη Σλοβακία και την Ουγγαρία μέχρι τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία, οι κυβερνήτες αναγκάζονται να μειώνουν σημαντικά το φορτίο των σκαφών. Αυτό σημαίνει περισσότερα δρομολόγια, μεγαλύτερες καθυστερήσεις και αισθητά υψηλότερο κόστος μεταφοράς.
Στην περιοχή της γέφυρας Βίντιν Καλαφάτ, η οποία συνδέει τη Βουλγαρία με τη Ρουμανία, εργαζόμενοι έμειναν χωρίς απασχόληση, καθώς πολλά σκάφη δεν ήταν πλέον σε θέση να κινηθούν.
Κάτοικοι και ψαράδες της περιοχής περιγράφουν μια εικόνα πρωτοφανή, σημειώνοντας ότι σε ορισμένα σημεία η στάθμη έχει πέσει τόσο πολύ, ώστε αποκαλύπτονται μεγάλες εκτάσεις της κοίτης.
Ο Ρήνος χάνει τον ρόλο του ως βασικός εμπορικός διάδρομος
Εξίσου ανησυχητική είναι η κατάσταση στον Ρήνο, έναν από τους σημαντικότερους δρόμους μεταφοράς εμπορευμάτων στην ευρωπαϊκή ήπειρο.
Μέσω του ποταμού διακινούνται τεράστιες ποσότητες χημικών προϊόντων, σιτηρών, άνθρακα, ορυκτών και καυσίμων. Η μεγάλη πτώση της στάθμης περιορίζει τη δυνατότητα των πλοίων να μεταφέρουν κανονικά φορτία.
Σε αρκετές περιπτώσεις, οι φορτηγίδες κινούνται με μόλις το 20% της συνολικής χωρητικότητάς τους, ώστε να μην προσαράξουν. Η κατάσταση αυτή προκαλεί καθυστερήσεις στις παραδόσεις και σημαντική αύξηση του κόστους για τις επιχειρήσεις.
Στο Κάουμπ της Γερμανίας, ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία για τη μεταφορά εμπορευμάτων προς τη νότια Γερμανία και την Ελβετία, η στάθμη υποχώρησε στα 25 εκατοστά. Μία ακόμη μικρή πτώση θα μπορούσε να οδηγήσει στο χαμηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί από το 1880.
Ιστορική έλλειψη νερού στην Ολλανδία
Στην Ολλανδία, η στάθμη του Ρήνου στο σημείο όπου ο ποταμός εισέρχεται στη χώρα έπεσε σε ιστορικό χαμηλό.
Η λειψυδρία έχει αναγνωριστεί επισήμως από τα μέσα Ιουλίου και οι αρμόδιες αρχές εφαρμόζουν ειδικά μέτρα για την κατανομή των διαθέσιμων υδάτων.
Προτεραιότητα δίνεται στην προστασία των αναχωμάτων, στην υδροδότηση και στη διατήρηση βασικών λειτουργιών. Ωστόσο, οι αγροτικές καλλιέργειες αντιμετωπίζουν περιορισμούς στην άρδευση, ενώ η ναυσιπλοΐα επιβαρύνεται από καθυστερήσεις και δυσκολίες στη λειτουργία των υδατοφρακτών.
Οι βιομηχανίες αναζητούν άλλους δρόμους μεταφοράς
Οι μεγάλες ευρωπαϊκές επιχειρήσεις προσπαθούν να προσαρμοστούν σε ένα πρόβλημα που φαίνεται να αποκτά μόνιμα χαρακτηριστικά.
Η χημική βιομηχανία BASF, η οποία είχε αναγκαστεί και το 2018 να περιορίσει την παραγωγή της λόγω της χαμηλής στάθμης του Ρήνου, έχει δημιουργήσει εναλλακτικά δίκτυα μεταφοράς. Οι λύσεις αυτές, ωστόσο, είναι σημαντικά ακριβότερες.
Ενεργειακές και βιομηχανικές εταιρείες αυξάνουν τα αποθέματά τους, χρησιμοποιούν μικρότερες φορτηγίδες ή μεταφέρουν προϊόντα μέσω του σιδηροδρομικού δικτύου.
Η δυνατότητα των σιδηροδρόμων να απορροφήσουν το σύνολο των φορτίων είναι περιορισμένη, με αποτέλεσμα το κόστος να ανεβαίνει και οι πιέσεις στην ευρωπαϊκή βιομηχανία να μεγαλώνουν.
Σε επικίνδυνα χαμηλά επίπεδα και ο Πάδος
Η κρίση δεν περιορίζεται στον Ρήνο και στον Δούναβη. Στην Ιταλία, ο Πάδος παραμένει κάτω από τα ιστορικά φυσιολογικά επίπεδα, απειλώντας την αγροτική παραγωγή μιας από τις σημαντικότερες καλλιεργητικές περιοχές της χώρας.
Η έλλειψη γλυκού νερού επιτρέπει στο θαλασσινό νερό να εισχωρεί βαθύτερα στο δέλτα του ποταμού, αυξάνοντας την αλατότητα του εδάφους και προκαλώντας επιπλέον προβλήματα στις καλλιέργειες.
Οι μετεωρολογικές προβλέψεις δεν δημιουργούν μεγάλη αισιοδοξία, καθώς οι θερμοκρασίες αναμένεται να παραμείνουν υψηλές και οι βροχοπτώσεις περιορισμένες.
Η ξηρασία μετατρέπεται σε οικονομική απειλή
Οι χαμηλές στάθμες των ευρωπαϊκών ποταμών συνδέονται με τον συνδυασμό παρατεταμένης ζέστης, περιορισμένων βροχοπτώσεων και αυξημένης εξάτμισης.
Στην περίπτωση του Ρήνου, σημαντικό ρόλο παίζει και η μικρότερη ποσότητα χιονιού στις Άλπεις. Η περιορισμένη τήξη χιονιού και παγετώνων μειώνει την ποσότητα νερού που τροφοδοτεί τον ποταμό κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού.
Η ξηρασία, μετά τις μεγάλες πυρκαγιές που έπληξαν περιοχές της Γαλλίας και της Ισπανίας, έρχεται να προσθέσει έναν ακόμη σοβαρό κίνδυνο για την ευρωπαϊκή οικονομία.
Όπως επισημαίνουν οικονομικοί αναλυτές, η ζέστη και η παρατεταμένη έλλειψη νερού δεν αποτελούν πλέον μόνο ένα ακραίο φυσικό φαινόμενο. Επηρεάζουν άμεσα την παραγωγή, τις μεταφορές, την ενέργεια και την ανάπτυξη.
Οι εικόνες των ποταμών που υποχωρούν αποκαλύπτουν την αυξανόμενη ευπάθεια των ευρωπαϊκών υποδομών απέναντι στις νέες κλιματικές συνθήκες. Η Ευρώπη καλείται πλέον να προσαρμόσει όχι μόνο την περιβαλλοντική πολιτική της, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο παράγει ενέργεια, μεταφέρει αγαθά και οργανώνει τη βιομηχανική της δραστηριότητα.
