Το ζήτημα της στρατιωτικής παρουσίας στα ελληνικά νησιά, οι έρευνες για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου και οι εξοπλιστικές δραστηριότητες της Κυπριακής Δημοκρατίας βρέθηκαν στο επίκεντρο νέας ανακοίνωσης του τουρκικού υπουργείου Εθνικής Άμυνας. Η Άγκυρα επαναλαμβάνει τις γνωστές θέσεις της, ενώ η Αθήνα έχει καταστήσει σαφές ότι δεν διαπραγματεύεται ζητήματα κυριαρχίας και άμυνας των νησιών.
Με νέα τοποθέτησή του την Πέμπτη 24 Σεπτεμβρίου, το υπουργείο Εθνικής Άμυνας της Τουρκίας επανέρχεται σε τρία από τα βασικά ζητήματα που απασχολούν τις σχέσεις της Άγκυρας με την Αθήνα και τη Λευκωσία.
Στην ανακοίνωση διατυπώνονται εκ νέου οι τουρκικές θέσεις για το καθεστώς των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου, ενώ ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις δραστηριότητες που συνδέονται με την κατασκευή της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου.
Παράλληλα, η τουρκική πλευρά εκφράζει αντιρρήσεις για τις αμυντικές συνεργασίες της Κυπριακής Δημοκρατίας με τρίτες χώρες, υποστηρίζοντας ότι επηρεάζουν την ασφάλεια στην περιοχή.
Επαναφέρει το ζήτημα της αποστρατιωτικοποίησης των νησιών
Το τουρκικό υπουργείο Άμυνας επικαλείται τις Συνθήκες της Λωζάννης του 1923 και των Παρισίων του 1947, υποστηρίζοντας ότι η στρατιωτική παρουσία σε ελληνικά νησιά του Ανατολικού Αιγαίου παραβιάζει τις σχετικές διεθνείς συμφωνίες.
Η Άγκυρα καλεί την Ελλάδα να αποφύγει δραστηριότητες τις οποίες θεωρεί αντίθετες με το καθεστώς που η ίδια αποδίδει στα νησιά, συνδέοντας το ζήτημα με τη διατήρηση της περιφερειακής σταθερότητας.
Από την πλευρά της, η Αθήνα απορρίπτει τις τουρκικές αιτιάσεις. Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών έχει επανειλημμένα διευκρινίσει ότι το καθεστώς των νησιών καθορίζεται από τις ισχύουσες διεθνείς συνθήκες και ότι η Ελλάδα διατηρεί το δικαίωμα να λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα για την άμυνα της επικράτειάς της.
Η ελληνική θέση διαχωρίζει επίσης το καθεστώς διαφορετικών νησιωτικών περιοχών, καθώς η Λήμνος και η Σαμοθράκη, τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου και τα Δωδεκάνησα διέπονται από διαφορετικές συμβατικές διατάξεις.
Το υποθαλάσσιο καλώδιο στο επίκεντρο της διαφωνίας
Η δεύτερη σημαντική αναφορά της τουρκικής ανακοίνωσης αφορά το σχέδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου.
Η Τουρκία υποστηρίζει ότι οι έρευνες και οι εργασίες πόντισης καλωδίων ή αγωγών σε θαλάσσιες περιοχές τις οποίες θεωρεί μέρος της υφαλοκρηπίδας της πρέπει να προηγούνται από συνεννόηση με τις τουρκικές αρχές.
Για τη θεμελίωση της θέσης της επικαλείται το τουρκολιβυκό μνημόνιο και τις συντεταγμένες που έχει καταθέσει στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών από τον Μάρτιο του 2020.
Η Ελλάδα δεν αναγνωρίζει τις συγκεκριμένες τουρκικές διεκδικήσεις στις θαλάσσιες περιοχές που αφορούν το έργο. Η διαφωνία συνδέεται με τις διαφορετικές θέσεις Αθήνας και Άγκυρας για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και των θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η τουρκική πλευρά δηλώνει ότι παρακολουθεί τις σχετικές δραστηριότητες και ότι θα λάβει μέτρα για την προστασία όσων θεωρεί κυριαρχικά της δικαιώματα.
Αιχμές και για τους εξοπλισμούς της Κύπρου
Στην ίδια ανακοίνωση, η Άγκυρα αναφέρεται στις πρόσφατες αμυντικές πρωτοβουλίες της Κυπριακής Δημοκρατίας και στη στρατιωτική συνεργασία της με άλλες χώρες.
Το τουρκικό υπουργείο Άμυνας υποστηρίζει ότι οι εξοπλιστικές δραστηριότητες της Λευκωσίας ενδέχεται να επηρεάσουν τις ισορροπίες ασφαλείας στο νησί.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στα συστήματα αεράμυνας και στον τρόπο με τον οποίο η τουρκική πλευρά αξιολογεί την παρουσία τους σε σχέση με την ασφάλεια των Τουρκοκυπρίων.
Η Άγκυρα επαναλαμβάνει ότι θα συνεχίσει τη στρατιωτική συνεργασία της με τις αρχές του βόρειου τμήματος της Κύπρου, επικαλούμενη τον ρόλο της ως εγγυήτριας δύναμης.
Η θέση της Αθήνας και η συνέχεια του διαλόγου
Η νέα ανακοίνωση ακολουθεί τις πρόσφατες δηλώσεις του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών, στις οποίες η Άγκυρα είχε επίσης αναφερθεί στη στρατιωτική παρουσία στα ελληνικά νησιά.
Στις 16 Σεπτεμβρίου, η ελληνική διπλωματία απάντησε ότι η χώρα καθορίζει ανεξάρτητα την εξωτερική και αμυντική πολιτική της και ότι οι τουρκικές απαιτήσεις για αποστρατιωτικοποίηση δεν γίνονται αποδεκτές.
Η Αθήνα διατηρεί τη θέση ότι η οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης αποτελεί το ζήτημα που μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης και ενδεχόμενης διεθνούς δικαστικής επίλυσης.
Οι νέες τουρκικές δηλώσεις αναδεικνύουν ότι οι διαφορετικές προσεγγίσεις για τα νησιά, τις θαλάσσιες ζώνες και τα ενεργειακά έργα εξακολουθούν να επηρεάζουν τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, παρά τη διατήρηση των διαύλων επικοινωνίας μεταξύ των δύο χωρών.
