Η οριστική κατάργηση των φίλτρων στα τσιγάρα αποτελεί αντικείμενο μιας νέας ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας, με δήμους μεγάλων πόλεων να ζητούν αλλαγές στη νομοθεσία, επικαλούμενοι τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις από τα αποτσίγαρα αλλά και τα ερωτήματα σχετικά με την πραγματική προστασία που προσφέρουν στους καπνιστές.
Η πρωτοβουλία συγκεντρώνει την υποστήριξη πόλεων όπως οι Βρυξέλλες, το Μόναχο, το Δουβλίνο και η Γένοβα, που επιδιώκουν να περιορίσουν μία από τις πιο διαδεδομένες μορφές απορριμμάτων στους δρόμους, στις παραλίες και στους δημόσιους χώρους.
Δεν έχει αποφασιστεί απαγόρευση από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Πρόκειται για πρόταση που προωθείται ενόψει πιθανών αλλαγών στο ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο για τα καπνικά προϊόντα και τα πλαστικά μίας χρήσης.
Γιατί τα αποτσίγαρα αποτελούν πρόβλημα για τις πόλεις
Τα φίλτρα κατασκευάζονται συνήθως από οξική κυτταρίνη, ένα πλαστικό υλικό που προέρχεται από κυτταρίνη αλλά αποικοδομείται δύσκολα όταν απορρίπτεται στο περιβάλλον.
Εκατομμύρια αποτσίγαρα καταλήγουν καθημερινά σε πεζοδρόμια, δρόμους, πάρκα και ακτές, επιβαρύνοντας το περιβάλλον και αυξάνοντας το κόστος των δημοτικών υπηρεσιών καθαριότητας.
Στις Βρυξέλλες, σύμφωνα με στοιχεία που επικαλούνται εκπρόσωποι της δημοτικής αρχής, τα αποτσίγαρα αποτελούν περίπου το 30% των απορριμμάτων που καταγράφονται στους δημόσιους χώρους.
Στη Χάγη, το ετήσιο κόστος απομάκρυνσής τους υπολογίζεται σε περίπου 2 εκατομμύρια ευρώ, ποσό που αναδεικνύει την οικονομική διάσταση του προβλήματος.
Οι δήμοι υποστηρίζουν ότι η αντιμετώπιση της ρύπανσης δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στην καθαριότητα και στην ευθύνη των πολιτών, αλλά απαιτούνται παρεμβάσεις και στον σχεδιασμό των ίδιων των προϊόντων.
Γιατί ζητούν κατάργηση όλων των φίλτρων
Στο επίκεντρο βρίσκεται η εκστρατεία No (Plastic) Filter, η οποία προωθείται από την Ολλανδία με τη συμμετοχή δήμων, φορέων διαχείρισης υδάτων και περιβαλλοντικών οργανώσεων.
Οι υποστηρικτές της θεωρούν ότι η απλή αντικατάσταση των πλαστικών φίλτρων με εναλλακτικά υλικά δεν αποτελεί απαραίτητα αποτελεσματική λύση.
Κατά την άποψή τους, ακόμη και ένα φίλτρο που παρουσιάζεται ως βιοδιασπώμενο μπορεί να εξακολουθεί να δημιουργεί περιβαλλοντικά προβλήματα όταν απορρίπτεται ανεξέλεγκτα.
Γι’ αυτό, ορισμένες πόλεις ζητούν πλήρη απαγόρευση των φίλτρων ανεξάρτητα από το υλικό κατασκευής τους, αντί για έναν περιορισμό που θα αφορά αποκλειστικά τα πλαστικά.
Προστατεύουν τα φίλτρα την υγεία;
Πέρα από την περιβαλλοντική διάσταση, η συζήτηση επεκτείνεται και στον ρόλο των φίλτρων στην υγεία των καπνιστών.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει ταχθεί υπέρ της απαγόρευσης ή της σταδιακής κατάργησής τους, επισημαίνοντας ότι δεν έχει αποδειχθεί πως μειώνουν τους κινδύνους για την υγεία από το κάπνισμα.
Επιστήμονες δημόσιας υγείας υποστηρίζουν ότι η παρουσία φίλτρου μπορεί να δημιουργεί στους καπνιστές μια παραπλανητική εντύπωση ασφάλειας, παρότι η εισπνοή του καπνού εξακολουθεί να συνοδεύεται από σοβαρούς κινδύνους.
Το γεγονός ότι ένα φίλτρο μπορεί να συγκρατεί μέρος ορισμένων ουσιών δεν σημαίνει ότι το τσιγάρο γίνεται ασφαλές ή ότι αποδεδειγμένα μειώνεται ο συνολικός κίνδυνος ασθενειών.
Πρόσθεσε το Rodosreport στις προτεινόμενες πηγές σου στη Google
Τι απαντούν οι καπνοβιομηχανίες
Οι εταιρείες του κλάδου διαφωνούν με την προσέγγιση της πλήρους κατάργησης.
Εκπρόσωπος της British American Tobacco υποστηρίζει ότι τα φίλτρα μειώνουν την έκθεση σε ορισμένες τοξικές ουσίες και διευκολύνουν τη συμμόρφωση των προϊόντων με τα ευρωπαϊκά όρια εκπομπών.
Η εταιρεία αναγνωρίζει πάντως ότι κανένα τσιγάρο δεν είναι ασφαλές, είτε διαθέτει φίλτρο είτε όχι.
Από την πλευρά της, η Tobacco Europe προτείνει να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην ενημέρωση των καταναλωτών, στην αντιμετώπιση της ανεξέλεγκτης απόρριψης αποτσίγαρων και στην ανάπτυξη νέων υλικών.
Η διαφωνία επικεντρώνεται στο κατά πόσο η απαγόρευση αποτελεί την αποτελεσματικότερη λύση ή εάν μπορούν να περιοριστούν οι επιπτώσεις με διαφορετικά μέτρα.
Πώς θα μπορούσε να προχωρήσει η Ευρωπαϊκή Ένωση
Η συζήτηση συνδέεται με δύο σημαντικά νομοθετικά πλαίσια.
Το πρώτο αφορά την Οδηγία για τα Προϊόντα Καπνού, μέσω της οποίας θα μπορούσε να εξεταστεί συνολική απαγόρευση των φίλτρων στα τσιγάρα.
Το δεύτερο είναι η Οδηγία για τα Πλαστικά Μίας Χρήσης, που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την επιβολή περιορισμών στο πλαστικό υλικό των φίλτρων.
Η ολλανδική κυβέρνηση εμφανίζεται να προκρίνει αρχικά τη δεύτερη προσέγγιση, χωρίς να αποκλείει την προώθηση αυστηρότερων μέτρων μέσω της νομοθεσίας για τα καπνικά προϊόντα.
Παράλληλα, οι δήμοι που συμμετέχουν στην εκστρατεία εκτιμούν ότι οι ισχύουσες υποχρεώσεις των παραγωγών να συνεισφέρουν οικονομικά στο κόστος καθαρισμού δεν επαρκούν για να περιοριστεί το πρόβλημα.
Τι θα σήμαινε μια τέτοια απόφαση για την Ελλάδα
Εφόσον στο μέλλον θεσπιστεί σχετική απαγόρευση σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οι επιπτώσεις θα αφορούν και την ελληνική αγορά καπνικών προϊόντων, σύμφωνα με το περιεχόμενο και τις μεταβατικές διατάξεις της νομοθεσίας που ενδεχομένως εγκριθεί.
Το ζήτημα παρουσιάζει ιδιαίτερο περιβαλλοντικό ενδιαφέρον και για τις τουριστικές περιοχές, όπως η Ρόδος και τα υπόλοιπα νησιά των Δωδεκανήσων, όπου τα αποτσίγαρα συναντώνται συχνά σε παραλίες, πολυσύχναστους δρόμους και κοινόχρηστους χώρους.
Προς το παρόν, πάντως, δεν έχει ανακοινωθεί οριστική απόφαση ή χρονοδιάγραμμα απαγόρευσης των φίλτρων στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η εξέλιξη θα εξαρτηθεί από τις νομοθετικές πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και τις αποφάσεις που θα ακολουθήσουν σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
