Λίγες ημέρες πριν από την παράδοση των γερμανικών δυνάμεων στα Δωδεκάνησα, επίλεκτοι Έλληνες καταδρομείς πραγματοποιούσαν μία από τις τελευταίες μεγάλες επιχειρήσεις του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στο Αιγαίο. Στη δυτική Ρόδο και στην Αλιμιά, τη νύχτα της 1ης προς 2α Μαΐου 1945, ο Ιερός Λόχος έγραψε ένα σημαντικό κεφάλαιο της ιστορίας της απελευθέρωσης των νησιών μας.
Τις πρώτες ημέρες του Μαΐου του 1945, η Ρόδος εξακολουθούσε να βρίσκεται υπό γερμανική κατοχή. Ο πόλεμος στην Ευρώπη πλησίαζε στο τέλος του, όμως στα Δωδεκάνησα παρέμεναν γερμανικές στρατιωτικές μονάδες, οχυρωμένες σε διάφορα σημεία των νησιών.
Στη θάλασσα του Αιγαίου, μια επίλεκτη ελληνική στρατιωτική μονάδα, ο Ιερός Λόχος, είχε αναλάβει μαζί με βρετανικές δυνάμεις μια σειρά από επικίνδυνες αποστολές. Με μικρά αποβατικά σκάφη, νυχτερινές κινήσεις και αιφνιδιαστικές επιθέσεις, οι καταδρομείς χτυπούσαν απομονωμένες γερμανικές φρουρές.
Μία από τις σημαντικότερες αυτές επιχειρήσεις πραγματοποιήθηκε στη Ρόδο, στις 1 και 2 Μαΐου 1945, με επιθέσεις σε θέσεις της δυτικής ακτής και στη γειτονική νησίδα Αλιμιά.
Ποιοι ήταν οι Ιερολοχίτες
Ο Ιερός Λόχος συγκροτήθηκε στη Μέση Ανατολή το 1942 από Έλληνες στρατιωτικούς που είχαν διαφύγει από την κατεχόμενη πατρίδα, καθώς και από εθελοντές του εξωτερικού.
Αρχικά αποτελούνταν κυρίως από αξιωματικούς, αρκετοί από τους οποίους υπηρετούσαν ως απλοί μαχητές. Στη συνέχεια εξελίχθηκε σε επίλεκτη μονάδα, εκπαιδευμένη για καταδρομές, αιφνιδιαστικές αποβάσεις και επιχειρήσεις πίσω από τις εχθρικές γραμμές.
Διοικητής του υπήρξε ο Χριστόδουλος Τσιγάντες, μια από τις σημαντικότερες στρατιωτικές προσωπικότητες που συνδέθηκαν με την απελευθέρωση των Δωδεκανήσων.
Η δράση του Ιερού Λόχου δεν περιορίστηκε στη Ρόδο. Οι άνδρες του πραγματοποίησαν επιχειρήσεις σε πολλά νησιά, μεταξύ των οποίων η Σύμη, η Νίσυρος και η Τήλος, συμμετέχοντας στην προσπάθεια απομόνωσης των γερμανικών φρουρών.
Η μυστική επιχείρηση στη δυτική Ρόδο
Την 1η Μαΐου 1945 άρχισε η τελική φάση μιας οργανωμένης καταδρομικής επιχείρησης, που στις αναλυτικές ιστορικές αφηγήσεις αναφέρεται με την κωδική ονομασία «Τεντ».
Οι δυνάμεις που προορίζονταν για τη Ρόδο μετακινήθηκαν μέσω της Τήλου και προετοιμάστηκαν για τη νυχτερινή προσέγγιση των δυτικών ακτών του νησιού.
Ο σχεδιασμός προέβλεπε συντονισμένες επιθέσεις σε γερμανικές θέσεις, με σκοπό την εξουδετέρωση φυλακίων, την καταστροφή στρατιωτικών εγκαταστάσεων και την αιχμαλωσία μελών των κατοχικών δυνάμεων.
Οι περιοχές της αρχαίας Κυμισάλας, του Χειμαρασιού και της ευρύτερης περιοχής του Μονολίθου βρέθηκαν στο επίκεντρο της επιχείρησης.
Η προσέγγιση δεν εξελίχθηκε παντού σύμφωνα με το αρχικό σχέδιο. Οι καταδρομείς έπρεπε να κινηθούν στο σκοτάδι, να αναγνωρίσουν δύσβατες ακτές και να προσεγγίσουν οχυρωμένες θέσεις χωρίς να γίνουν αντιληπτοί.
Οι μάχες στην Κυμισάλα και στα γερμανικά φυλάκια
Ένα από τα καταδρομικά τμήματα, υπό τον ταγματάρχη Μαντούβαλο, είχε αναλάβει επιχείρηση στην περιοχή της αρχαίας Κυμισάλας.
Σύμφωνα με τις διαθέσιμες στρατιωτικές αφηγήσεις, οι άνδρες του αποβιβάστηκαν στην περιοχή του όρμου Πύργου και κινήθηκαν προς τις γερμανικές θέσεις κοντά στο Χειμαράσι.
Η απόβαση πραγματοποιήθηκε βορειότερα από το αρχικά προβλεπόμενο σημείο, γεγονός που προκάλεσε καθυστέρηση. Παρά τη δυσκολία, οι καταδρομείς συνέχισαν την αποστολή τους, αναπτύσσοντας τις δυνάμεις τους απέναντι στις εχθρικές εγκαταστάσεις.
Άλλη ομάδα, με επικεφαλής τον λοχαγό Τσεπαπαδάκη, κινήθηκε εναντίον των γερμανικών φυλακίων που αναφέρονται ως Φόκα και Στέλι.
Στην ίδια ευρύτερη επιχείρηση περιλαμβάνονταν και θέσεις που καταγράφονται με τα τοπωνύμια Νότι και Βουνάρα.
Οι νυχτερινές επιθέσεις προκάλεσαν απώλειες και αιχμαλωσίες στις γερμανικές δυνάμεις, ενώ καταστράφηκε πολεμικό υλικό. Οι επιμέρους ιστορικές αφηγήσεις παρουσιάζουν διαφοροποιήσεις ως προς τον ακριβή συνολικό αριθμό των συμμετεχόντων και των απωλειών.
Η παράλληλη καταδρομή στην Αλιμιά
Την ίδια νύχτα, ξεχωριστό τμήμα του Ιερού Λόχου πραγματοποίησε επιχείρηση στη νησίδα Αλιμιά, ανάμεσα στη Ρόδο και στη Χάλκη.
Η Αλιμιά διέθετε γερμανική φρουρά και στρατιωτικές εγκαταστάσεις, οι οποίες αποτελούσαν στόχους της συμμαχικής επιχείρησης.
Οι καταδρομείς έπληξαν τις κατοχικές θέσεις, κατέστρεψαν στρατιωτικό υλικό και συνέλαβαν αιχμαλώτους.
Η επιχείρηση στην Αλιμιά χαρακτηρίζεται ιδιαίτερα επιτυχημένη σε στρατιωτικές ιστορικές αναφορές, καθώς το σχέδιο εφαρμόστηκε με αποτελεσματικότητα.
Οι καταδρομές στη Ρόδο και στην Αλιμιά αποτέλεσαν έτσι μέρος της ίδιας στρατιωτικής προσπάθειας, σε μια στιγμή που οι γερμανικές δυνάμεις των Δωδεκανήσων βρίσκονταν πλέον απομονωμένες.
Ο ρόλος του Μονολίθου και των κατοίκων της περιοχής
Η ιστορία των Ιερολοχιτών στη Ρόδο συνδέεται και με τους κατοίκους της δυτικής πλευράς του νησιού.
Στην περιοχή του Μονολίθου είχε αναπτυχθεί αντιστασιακή δραστηριότητα, ενώ οι δύσβατες ακτές, οι μικροί όρμοι και οι ορεινές διαδρομές είχαν ιδιαίτερη σημασία για τις μυστικές κινήσεις των συμμάχων.
Οι τοπικές ιστορικές αναφορές συνδέουν το Λημέρι του Μονολίθου με την αντίσταση κατά των κατακτητών και διατηρούν τη μνήμη των ανθρώπων που συμμετείχαν ή βοήθησαν στον αγώνα.
Η γνώση του εδάφους ήταν πολύτιμη για κάθε νυχτερινή απόβαση. Ωστόσο, η ακριβής συμμετοχή συγκεκριμένων κατοίκων στην επιχείρηση της 1ης–2ας Μαΐου χρειάζεται ξεχωριστή τεκμηρίωση.
Πρόσθεσε το Rodosreport στις προτεινόμενες πηγές σου στη Google
Από τις καταδρομές στην παράδοση των Γερμανών
Οι επιχειρήσεις στη Ρόδο και στην Αλιμιά πραγματοποιήθηκαν λίγες μόνο ημέρες πριν από το τέλος της γερμανικής κατοχής στα Δωδεκάνησα.
Στις 8 Μαΐου 1945, σύμφωνα με το επίσημο ιστορικό του Γενικού Επιτελείου Στρατού, υπογράφηκε στη Σύμη το πρωτόκολλο παράδοσης των γερμανικών δυνάμεων του νησιωτικού συμπλέγματος.
Σε ορισμένες ιστορικές αφηγήσεις η υπογραφή χρονολογείται στις 9 Μαΐου, ημερομηνία που συνδέεται και με την οριστική γερμανική συνθηκολόγηση.
Στη συμμαχική αντιπροσωπεία συμμετείχε, ως εκπρόσωπος της Ελλάδας, ο διοικητής του Ιερού Λόχου Χριστόδουλος Τσιγάντες.
Η παρουσία του είχε ισχυρό συμβολισμό, αφού οι άνδρες του είχαν πραγματοποιήσει επί μήνες επιχειρήσεις στα νησιά, συμβάλλοντας στη στρατιωτική πίεση προς τις κατοχικές φρουρές.
9 Μαΐου 1945 – Οι Ιερολοχίτες φθάνουν στην απελευθερωμένη Ρόδο
Στις 9 Μαΐου 1945, βρετανικές δυνάμεις και τμήμα του Ιερού Λόχου αποβιβάστηκαν στη Ρόδο.
Σύμφωνα με ιστορική μελέτη για την Ελληνική Στρατιωτική Αποστολή Δωδεκανήσων, στη βρετανική δύναμη που έφθασε στο νησί επικεφαλής ήταν ο συνταγματάρχης Άκλαντ.
Οι κάτοικοι υποδέχθηκαν τους συμμάχους με ενθουσιασμό, έπειτα από τα δύσκολα χρόνια του πολέμου και της Κατοχής.
Η ελληνική παρουσία είχε ιδιαίτερη σημασία για τους Ροδίτες, που προσδοκούσαν πλέον την οριστική Ένωση των Δωδεκανήσων με την Ελλάδα.
Η προσδοκία αυτή, ωστόσο, δεν πραγματοποιήθηκε αμέσως. Μετά τη γερμανική παράδοση, τα νησιά τέθηκαν υπό βρετανική στρατιωτική διοίκηση.
Θα ακολουθούσε η εγκατάσταση της Ελληνικής Στρατιωτικής Διοίκησης στις 31 Μαρτίου 1947 και τελικά η επίσημη Ενσωμάτωση στις 7 Μαρτίου 1948.
Μια σημαντική σελίδα της ιστορίας της Ρόδου
Η νυχτερινή καταδρομή της 1ης–2ας Μαΐου 1945 δεν ήταν η τελευταία πολεμική ενέργεια του Ιερού Λόχου, καθώς το επίσημο στρατιωτικό χρονολόγιο καταγράφει επιχείρηση και στη Μήλο στις 3–4 Μαΐου.
Ήταν όμως μία από τις τελευταίες σημαντικές επιχειρήσεις του στα Δωδεκάνησα, λίγο πριν από την κατάρρευση της γερμανικής άμυνας στα νησιά.
Από την αρχαία Κυμισάλα και τις ακτές του Μονολίθου μέχρι την Αλιμιά, οι επιχειρήσεις εκείνων των ημερών αποτελούν ένα ιδιαίτερο κεφάλαιο της τοπικής πολεμικής ιστορίας.
Πίσω από τα στρατιωτικά σχέδια, τις αποβάσεις και τις συγκρούσεις βρίσκονταν άνθρωποι που επιχείρησαν σε άγνωστες ακτές, στο σκοτάδι, έχοντας απέναντί τους οργανωμένες κατοχικές δυνάμεις.
Η ιστορία τους συνδέεται άμεσα με τις τελευταίες ημέρες της Κατοχής στη Ρόδο και με την πορεία που οδήγησε, τρία χρόνια αργότερα, στην Ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου στην Ελλάδα.
