Η Ρόδος βρίσκεται σε μία από τις πιο σύνθετες τεκτονικά περιοχές της ανατολικής Μεσογείου. Οι συχνοί σεισμοί γύρω από το νησί δεν είναι τυχαίο φαινόμενο, αλλά αποτέλεσμα της συνεχούς κίνησης μεγάλων λιθοσφαιρικών πλακών, της παραμόρφωσης του Αιγαίου και ενός πολύπλοκου συστήματος υποθαλάσσιων ρηγμάτων.
Όποιος παρακολουθεί έναν ζωντανό χάρτη σεισμών στη Ρόδο θα παρατηρήσει κάτι χαρακτηριστικό: μικρές σεισμικές δονήσεις καταγράφονται σχεδόν καθημερινά είτε νότια και ανατολικά του νησιού είτε προς Κάρπαθο, Κρήτη, Κω και τις απέναντι ακτές της νοτιοδυτικής Τουρκίας.
Η εικόνα αυτή δεν σημαίνει ότι «έρχεται μεγάλος σεισμός». Αντίθετα, αντικατοπτρίζει το γεγονός ότι η περιοχή είναι γεωλογικά ενεργή.
Η Ρόδος στο ανατολικό άκρο του Ελληνικού Τόξου
Η Ρόδος βρίσκεται στο νοτιοανατολικό άκρο του Ελληνικού ή Αιγαιακού Τόξου, κοντά σε μία από τις σημαντικότερες ζώνες σύγκλισης της Μεσογείου.
Στην ευρύτερη περιοχή, η λιθόσφαιρα της Νουβίας, δηλαδή το τμήμα της Αφρικανικής πλάκας που κινείται προς τον βορρά, βυθίζεται κάτω από το Αιγαίο. Η διαδικασία αυτή ονομάζεται υποβύθιση.
Το σύστημα όμως κοντά στη Ρόδο δεν είναι μια απλή γραμμή όπου μία πλάκα περνά κάτω από μία άλλη. Η γεωμετρία γίνεται ιδιαίτερα σύνθετη καθώς το Ελληνικό Τόξο καμπυλώνει προς τα ανατολικά και συναντά την περιοχή του Κυπριακού Τόξου.
Στην περιοχή παρατηρείται συνδυασμός συμπίεσης, οριζόντιας μετατόπισης και λοξής σύγκλισης. Αυτός ο συνδυασμός εξηγεί γιατί υπάρχουν πολλά διαφορετικά ενεργά ρήγματα και γιατί η σεισμικότητα δεν περιορίζεται σε μία μόνο ζώνη.
Οι τάφροι Πλίνιου και Στράβωνα
Νότια και νοτιοδυτικά της Ρόδου βρίσκονται σημαντικές βαθιές τεκτονικές δομές, μεταξύ των οποίων οι ζώνες Πλίνιου και Στράβωνα.
Δεν πρόκειται απλώς για βαθιές αυλακώσεις στον πυθμένα. Συνδέονται με την παραμόρφωση του ανατολικού Ελληνικού Τόξου και με σημαντικά ενεργά ρήγματα.
Οι ζώνες αυτές αποτελούν ένα εκτεταμένο τεκτονικό σύστημα δεκάδων χιλιομέτρων και συνδέονται προς τα ανατολικά με την περιοχή της λεκάνης της Ρόδου και τη νοτιοδυτική Τουρκία.
Η βαθιά λεκάνη ανατολικά της Ρόδου
Ανατολικά του νησιού βρίσκεται η Λεκάνη της Ρόδου, μία εντυπωσιακά βαθιά θαλάσσια περιοχή ανάμεσα στη Ρόδο και τη νοτιοδυτική Τουρκία.
Σε ορισμένα σημεία τα βάθη της φθάνουν σε αρκετές χιλιάδες μέτρα, γεγονός που την καθιστά μία από τις βαθύτερες περιοχές της Μεσογείου.
Οι επιστήμονες έχουν εντοπίσει εκεί ανάστροφα και οριζόντια ρήγματα, κατολισθήσεις και συνεχιζόμενη τεκτονική παραμόρφωση.
Η ίδια η σεισμικότητα δείχνει ότι η λεκάνη εξακολουθεί να εξελίσσεται γεωλογικά.
Γιατί βλέπουμε σεισμούς και απέναντι στην Τουρκία
Η γεωλογία δεν γνωρίζει σύνορα.
Η Ρόδος απέχει σχετικά λίγο από τις νοτιοδυτικές τουρκικές ακτές και βρίσκεται δίπλα σε ένα ενιαίο, ευρύτερο τεκτονικό σύστημα.
Για αυτό σεισμοί στις περιοχές Μαρμαρίδας, Φετιγιέ και γενικότερα στη νοτιοδυτική Ανατολία μπορούν να έχουν άμεσο ενδιαφέρον για τα Δωδεκάνησα.
Οι τεκτονικές δομές της λεκάνης της Ρόδου συνδέονται με ζώνες που επεκτείνονται προς τη νοτιοδυτική Τουρκία.
Αυτός είναι και ο λόγος που σε έναν χρήσιμο χάρτη σεισμών για τη Ρόδο δεν έχει νόημα να εξαφανίζονται όλοι οι σεισμοί επειδή το επίκεντρό τους βρίσκεται λίγα χιλιόμετρα ανατολικότερα, στην τουρκική πλευρά.
Οι ακτές της Ρόδου κρατούν το «αρχείο» παλαιών σεισμών
Η γεωλογική ιστορία της σεισμικότητας δεν βρίσκεται μόνο στα σεισμολογικά αρχεία.
Σε τμήματα των ακτών της Ρόδου έχουν εντοπιστεί παλαιές θαλάσσιες εγκοπές σε ύψη αρκετών μέτρων πάνω από τη σημερινή στάθμη της θάλασσας.
Οι γεωμορφές αυτές αποτελούν ενδείξεις παλαιότερων απότομων ανυψώσεων της ακτογραμμής και έχουν συνδεθεί με μεγάλους σεισμούς και ενεργά υπεράκτια ρήγματα.
Ορισμένες επιστημονικές μελέτες έχουν εξετάσει ακόμη και το ενδεχόμενο πολύ μεγάλων προϊστορικών σεισμών στην περιοχή, με μέγεθος που πιθανόν ξεπερνούσε το 7,5.
Η ακριβής χρονολόγηση και το υπεύθυνο ρήγμα για κάθε τέτοιο γεγονός εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο επιστημονικής έρευνας.
Οι πολλοί μικροί σεισμοί δεν «προβλέπουν» έναν μεγάλο
Το γεγονός ότι μία περιοχή παρουσιάζει καθημερινά μικρούς σεισμούς δεν επιτρέπει την πρόβλεψη κάποιου μεγαλύτερου γεγονότος.
Η σεισμικότητα είναι φυσικό χαρακτηριστικό μιας ενεργής τεκτονικής ζώνης.
Οι σεισμολόγοι εξετάζουν κατανομές επικέντρων, βάθη, μηχανισμούς γένεσης, μετασεισμικές ακολουθίες και πολλές άλλες παραμέτρους, αλλά η σημερινή επιστήμη δεν μπορεί να προβλέψει με ακρίβεια τον χρόνο, τον τόπο και το μέγεθος ενός μελλοντικού ισχυρού σεισμού.
Για τη Ρόδο, λοιπόν, το σωστό συμπέρασμα δεν είναι ότι «οι πολλοί σεισμοί προειδοποιούν». Είναι ότι το νησί βρίσκεται σε μία γεωλογικά ενεργή περιοχή που χρειάζεται συνεχή παρακολούθηση, σωστή αντισεισμική προστασία και υπεύθυνη ενημέρωση.
Δείτε Live καταγραφή των σεισμών μέσα από την εφαρμογή του Rodosreport, σε χάρτη και σεισμογράφους
