Ένα από τα εντυπωσιακότερα αστρονομικά φαινόμενα των τελευταίων ετών πλησιάζει, όμως αυτή τη φορά δεν το παρακολουθούν μόνο οι αστρονόμοι. Στα ευρωπαϊκά κέντρα ελέγχου ηλεκτρικής ενέργειας έχουν ήδη αρχίσει οι προετοιμασίες για την ολική έκλειψη Ηλίου της Τετάρτης 12 Αυγούστου 2026, καθώς για λίγη ώρα η σκιά της Σελήνης θα προκαλέσει απότομη μείωση της ηλιακής ακτινοβολίας σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης.
Το φαινόμενο δεν αναμένεται να δημιουργήσει πρόβλημα στην ηλεκτροδότηση των νοικοκυριών. Εκείνο όμως που απασχολεί τους διαχειριστές είναι η ταχύτητα με την οποία θα μεταβληθεί η παραγωγή των φωτοβολταϊκών, σε ένα ευρωπαϊκό σύστημα που σήμερα εξαρτάται πολύ περισσότερο από την ηλιακή ενέργεια σε σχέση με προηγούμενες εκλείψεις.
Μόλις χθες, 6 Αυγούστου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιβεβαίωσε ότι οι διαχειριστές των ηλεκτρικών δικτύων προετοιμάζονται για τις επιπτώσεις του φαινομένου. Η εκπρόσωπος της Κομισιόν για θέματα Κλίματος και Ενέργειας, Άνα Κάισα Ίτκονεν, εμφανίστηκε πάντως καθησυχαστική, επισημαίνοντας ότι επειδή η έκλειψη θα πραγματοποιηθεί προς το απόγευμα, όταν η παραγωγή των φωτοβολταϊκών έχει ήδη αρχίσει φυσιολογικά να μειώνεται, ο συνολικός αντίκτυπος δεν αναμένεται να είναι μεγάλος.
Γιατί μια έκλειψη απασχολεί τα ηλεκτρικά δίκτυα
Για ένα φωτοβολταϊκό σύστημα, η έκλειψη λειτουργεί ουσιαστικά σαν ένα εξαιρετικά γρήγορο και απολύτως προβλέψιμο «σύννεφο» τεράστιας έκτασης.
Καθώς η Σελήνη καλύπτει τον Ήλιο, η παραγωγή από τα φωτοβολταϊκά μειώνεται απότομα. Το ηλεκτρικό σύστημα πρέπει την ίδια στιγμή να καλύψει τη διαφορά με άλλες πηγές ενέργειας, αποθηκευμένη ενέργεια, διαθέσιμες εφεδρείες ή εισαγωγές μέσω των ευρωπαϊκών διασυνδέσεων.
Η πρόκληση δεν είναι τόσο ότι το φαινόμενο διαρκεί λίγα λεπτά, αλλά ότι πολλά φωτοβολταϊκά συστήματα αλλάζουν ταυτόχρονα την παραγωγή τους. Αυτό απαιτεί συνεχή εξισορρόπηση παραγωγής και κατανάλωσης ώστε να παραμένουν σταθερές η συχνότητα και η λειτουργία του δικτύου.
Η Ευρώπη έχει αντιμετωπίσει ανάλογη κατάσταση στο παρελθόν. Στην έκλειψη του Μαρτίου του 2015, τα στοιχεία της ENTSO E έδειξαν ότι η συγκεντρωτική παραγωγή φωτοβολταϊκών που παρακολουθούσαν οι ευρωπαϊκοί διαχειριστές υποχώρησε από περίπου 22 GW σε 14 GW κοντά στο μέγιστο του φαινομένου και στη συνέχεια αυξήθηκε γρήγορα, φτάνοντας περίπου τα 35 GW στις 12:00. Η γρήγορη επαναφορά της παραγωγής αποτέλεσε τότε ένα πραγματικό τεστ για το ευρωπαϊκό σύστημα.
Εφεδρείες και αυξημένη επιτήρηση
Η ENTSO E διαθέτει ήδη εμπειρία στη διαχείριση παρόμοιων γεγονότων. Στην έκλειψη του 2021 είχαν δημιουργηθεί ειδικές ομάδες εργασίας, ενώ μεταξύ των μέτρων που είχαν εξεταστεί ήταν η εξασφάλιση πρόσθετων εφεδρειών, η ενίσχυση του προσωπικού στα κέντρα ελέγχου και ο στενότερος συντονισμός μεταξύ των ευρωπαϊκών διαχειριστών.
Αυτός ο συντονισμός έχει σήμερα ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς η εγκατεστημένη ισχύς των φωτοβολταϊκών στην Ευρώπη έχει αυξηθεί θεαματικά την τελευταία δεκαετία.
Παρά ταύτα, το γεγονός ότι η έκλειψη της 12ης Αυγούστου θα κορυφωθεί στη δυτική Ευρώπη πολύ κοντά στη δύση του Ηλίου λειτουργεί υπέρ της ασφάλειας του συστήματος, αφού εκείνη την ώρα η ηλιακή παραγωγή βρίσκεται ούτως ή άλλως σε πτωτική πορεία.
Στην Ισπανία, για παράδειγμα, η ολική φάση θα σημειωθεί περίπου στις 20:28 με 20:33 τοπική ώρα, ανάλογα με την περιοχή. Στη Βαλένθια η ολικότητα αναμένεται περίπου στις 20:32, ελάχιστη ώρα πριν από τη δύση του Ηλίου.
Από τη Ρωσία και τη Γροιλανδία μέχρι την Ισπανία
Η ζώνη της ολικότητας θα ακολουθήσει μια εντυπωσιακή διαδρομή στο βόρειο ημισφαίριο.
Σύμφωνα με τη NASA, η σκιά της Σελήνης θα περάσει από το βόρειο τμήμα της Ρωσίας, τη Γροιλανδία, την Ισλανδία, τον Βόρειο Ατλαντικό, την Ισπανία και ένα πολύ μικρό τμήμα της Πορτογαλίας. Στις περιοχές που θα βρίσκονται ακριβώς μέσα στη ζώνη της ολικότητας, ο ηλιακός δίσκος θα εξαφανιστεί πλήρως για λιγότερο από δυόμισι λεπτά.
Στην Ισπανία το φαινόμενο θα είναι ιδιαίτερα θεαματικό, καθώς η ζώνη της ολικότητας θα διασχίσει μεγάλο μέρος της χώρας. Περιοχές όπως η Λεόν, η Σαραγόσα και η Βαλένθια θα βιώσουν την πλήρη κάλυψη του Ήλιου λίγο πριν από το ηλιοβασίλεμα. Στη Μαδρίτη η κάλυψη θα φτάσει περίπου το 99%, χωρίς όμως να υπάρξει πλήρης ολικότητα.
Τι θα συμβεί στην Ελλάδα και τη Ρόδο
Η Ελλάδα βρίσκεται στις παρυφές της ζώνης από την οποία μπορεί να παρατηρηθεί το φαινόμενο.
Σε περιοχές της δυτικής Ελλάδας θα είναι ορατή για λίγα λεπτά μια μερική έκλειψη πολύ χαμηλά στον ορίζοντα, λίγο πριν από τη δύση του Ηλίου. Τα διαθέσιμα αστρονομικά δεδομένα τοποθετούν την έναρξη του φαινομένου στην Ελλάδα περίπου στις 20:30, με την ορατότητα να εξαρτάται έντονα από τη γεωγραφική θέση και την ώρα δύσης του Ήλιου.
Για τη Ρόδο, ωστόσο, η έκλειψη της 12ης Αυγούστου δεν θα είναι ορατή, καθώς ο Ήλιος θα έχει δύσει πριν η σκιά φτάσει αρκετά ανατολικά. Τα στοιχεία για τις εκλείψεις που είναι ορατές από τη Ρόδο δεν περιλαμβάνουν το φαινόμενο της 12ης Αυγούστου 2026. Η επόμενη ηλιακή έκλειψη που καταγράφεται ως ορατή από το νησί είναι εκείνη της 2ας Αυγούστου 2027, η οποία στη Ρόδο θα είναι μερική.
Η NASA θα «κυνηγήσει» τη σκιά με αεροσκάφος
Το φαινόμενο αποτελεί ταυτόχρονα μια μεγάλη επιστημονική ευκαιρία.
Η NASA έχει ανακοινώσει ότι ερευνητές της θα χρησιμοποιήσουν αεροσκάφος WB 57 μεγάλου ύψους, ακολουθώντας τη σκιά της Σελήνης προκειμένου να μελετήσουν το ηλιακό στέμμα. Παράλληλα, επιστημονικές ομάδες θα εκτοξεύσουν δεκάδες ερευνητικά μπαλόνια από την Ισλανδία και την Ισπανία για να καταγράψουν τις αλλαγές που προκαλεί η ξαφνική συσκότιση στα κατώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας. Μόνο στην Ισλανδία προβλέπεται η εκτόξευση 80 επιστημονικών μπαλονιών πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την έκλειψη.
Προσοχή στην παρατήρηση του Ήλιου
Για όσους βρίσκονται σε περιοχές όπου το φαινόμενο θα είναι ορατό, η NASA και η ESA επισημαίνουν ότι τα κοινά γυαλιά ηλίου δεν παρέχουν προστασία.
Κατά τη μερική φάση απαιτούνται ειδικά γυαλιά παρατήρησης ηλιακής έκλειψης που πληρούν το πρότυπο ISO 12312 2. Χωρίς προστασία επιτρέπεται η παρατήρηση μόνο για τα ελάχιστα δευτερόλεπτα ή λεπτά κατά τα οποία ο Ήλιος καλύπτεται ολόκληρος από τη Σελήνη σε περιοχή ολικής έκλειψης. Φωτογραφικές μηχανές, τηλεσκόπια και κιάλια χρειάζονται επίσης ειδικό ηλιακό φίλτρο μπροστά από τον φακό τους.
Η 12η Αυγούστου θα είναι επομένως κάτι περισσότερο από μια σπάνια εικόνα στον ουρανό. Θα αποτελέσει ταυτόχρονα ένα προγραμματισμένο τεστ για το ηλεκτρικό σύστημα μιας Ευρώπης που βασίζεται όλο και περισσότερο στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, με τους διαχειριστές να γνωρίζουν εκ των προτέρων πότε ακριβώς θα χαθεί και θα μεταβληθεί απότομα ένα μέρος της ηλιακής παραγωγής.
Και σε αντίθεση με ένα ξαφνικό ενεργειακό συμβάν, αυτή τη φορά η Ευρώπη γνωρίζει με ακρίβεια την ημέρα, την ώρα και την πορεία της σκιάς.
