Έπειτα από μια μακρά περίοδο καθυστερήσεων, διαδοχικών αναπροσαρμογών και θεσμικών εκκρεμοτήτων, το σχέδιο αναβάθμισης 38 F-16 Block 50 της Πολεμικής Αεροπορίας στην έκδοση F-16V (Viper) φαίνεται πως περνά σε πιο «χειροπιαστή» φάση. Ο φάκελος του προγράμματος βρίσκεται πλέον στο τελικό στάδιο πριν εξεταστεί από το Συμβούλιο Αρχηγών Γενικών Επιτελείων (ΣΑΓΕ), βήμα που θεωρείται κομβικό για να ανοίξει η αλυσίδα των επόμενων εγκρίσεων και της διακρατικής διαδικασίας με τις ΗΠΑ.
Γιατί το Viper θεωρείται «άλλο αεροσκάφος»
Η μετάβαση στο επίπεδο Viper δεν είναι μια απλή αναβάθμιση λογισμικού ή μια περιορισμένη προσθήκη εξοπλισμού. Πρόκειται για ολικό ψηφιακό εκσυγχρονισμό που αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο το F-16 «βλέπει», «αντιλαμβάνεται» και «συνδέεται» στο σύγχρονο πεδίο μάχης. Με απλά λόγια, το Block 50 μετατρέπεται σε μια σαφώς πιο σύγχρονη εκδοχή του F-16, με δυνατότητες που σε επίπεδο αισθητήρων, επίγνωσης κατάστασης και δικτυοκεντρικής λειτουργίας—πλησιάζουν τις απαιτήσεις της νέας εποχής.
(Διευκρίνιση: ο όρος «5ης γενιάς» αφορά κατά κανόνα αεροσκάφη όπως το F-35· τα Rafale θεωρούνται συνήθως προηγμένης 4,5ης γενιάς.)
Η «καρδιά» του εκσυγχρονισμού: ραντάρ AESA και νέα ηλεκτρονικά
Κεντρικό στοιχείο του Viper είναι η εγκατάσταση ραντάρ AESA APG-83, που αντικαθιστά το παλαιότερο μηχανικό ραντάρ. Το AESA δίνει:
- μεγαλύτερη εμβέλεια και καλύτερη ποιότητα εντοπισμού,
- δυνατότητα ταυτόχρονης παρακολούθησης πολλών στόχων σε αέρα/έδαφος,
- καλύτερη αντοχή σε παρεμβολές,
- πιο ακριβή «εικόνα» για χρήση σύγχρονων όπλων.
Παράλληλα, η αναβάθμιση περιλαμβάνει νεότερο υπολογιστή αποστολής, αναβαθμισμένα συστήματα αποστολής και διασύνδεσης, καθώς και βελτιώσεις σε επικοινωνίες και data links, ώστε το αεροσκάφος να λειτουργεί πιο αποτελεσματικά ως «κόμβος» μέσα σε ένα ενιαίο δίκτυο με άλλα αεροσκάφη, πλοία και επίγεια κέντρα διοίκησης.
Νέο κόκπιτ – άλλη εικόνα για τον χειριστή
Στο πιλοτήριο, η αλλαγή είναι θεαματική: μεγάλη έγχρωμη οθόνη, σύγχρονη απεικόνιση δεδομένων και πιο «καθαρή» παρουσίαση της τακτικής κατάστασης. Ο χειριστής αποκτά σε πραγματικό χρόνο πιο ολοκληρωμένη εικόνα του περιβάλλοντος, μειώνοντας το φόρτο εργασίας και αυξάνοντας την αποτελεσματικότητα στη λήψη αποφάσεων.
Ηλεκτρονικός πόλεμος, αυτοπροστασία και «επιβίωση»
Σε ένα πεδίο όπου οι απειλές πολλαπλασιάζονται (ραντάρ, αντιαεροπορικά, παρεμβολές, drones), το Viper δίνει έμφαση και στην επιβίωση: νέες ή αναβαθμισμένες δυνατότητες ηλεκτρονικού πολέμου και αυτοπροστασίας, ώστε το αεροσκάφος να μπορεί να επιχειρεί με μεγαλύτερες πιθανότητες ασφάλειας σε σύνθετα περιβάλλοντα.
Όπλα και διάρκεια ζωής: περισσότερη ισχύς, περισσότερα χρόνια υπηρεσίας
Με τον εκσυγχρονισμό, το F-16V μπορεί να αξιοποιήσει ευρύτερα σύγχρονα κατευθυνόμενα όπλα αέρος-αέρος και αέρος-εδάφους, αυξάνοντας αισθητά την ακρίβεια και τη φονικότητα των αποστολών του. Παράλληλα γίνονται δομικές παρεμβάσεις που επεκτείνουν την επιχειρησιακή ζωή των αεροσκαφών για πολλά ακόμη χρόνια—ουσιαστικά μια «επένδυση χρόνου» για να παραμείνουν τεχνολογικά επίκαιρα και διαλειτουργικά με συμμαχικά μέσα.
Από το “πάγωμα” στην επανεκκίνηση
Το πρόγραμμα κουβαλά ιστορικό καθυστερήσεων. Παρουσιάστηκε το καλοκαίρι του 2021 στην αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή, όμως αποσύρθηκε αιφνιδιαστικά με την υπόσχεση ότι θα επανέλθει σύντομα—κάτι που τελικά δεν συνέβη για μεγάλο διάστημα. Η ουσιαστική επανεκκίνηση αποδίδεται στην άνοιξη του 2025, όταν το υπουργείο Εθνικής Άμυνας ενέταξε την αναβάθμιση των Block 50 στον Μακροπρόθεσμο Προγραμματισμό Αμυντικών Εξοπλισμών, επαναφέροντας το πρόγραμμα σε θεσμική τροχιά.
Τι ακολουθεί θεσμικά
Αν το ΣΑΓΕ δώσει το «πράσινο φως», το πρόγραμμα περνά στο επόμενο βήμα:
- Επίσημη Επιστολή Αιτήματος (LOR) προς τις ΗΠΑ μέσω ΓΔΑΕΕ, στο πλαίσιο της διακρατικής διαδικασίας.
- Εγκρίσεις από τα προβλεπόμενα όργανα (Βουλή και ΚΥΣΕΑ) ώστε να προχωρήσει η τελική δέσμευση.
- Υπογραφή σύμβασης μέσω του αμερικανικού υπουργείου Άμυνας.
Το χρονοδιάγραμμα που συζητείται
Με βάση τον σχεδιασμό που έχει παρουσιαστεί, το πλάνο είναι «μακρύ»:
- υπογραφή σύμβασης μέσα στο 2027,
- έναρξη παραδόσεων πρώτων αναβαθμισμένων αεροσκαφών περί το 2031,
- ολοκλήρωση μέχρι περίπου το 2037.
Οι χρόνοι αυτοί αποτυπώνουν τη σύνθετη φύση ενός προγράμματος που απαιτεί εργασίες, υποδομές, πιστοποιήσεις, ροές ανταλλακτικών και ρυθμό παράδοσης που δεν διαλύει την επιχειρησιακή διαθεσιμότητα.
Γιατί έχει σημασία για την Πολεμική Αεροπορία
Τα F-16 Block 30 και Block 50 αποτελούν εδώ και δεκαετίες τη «ραχοκοκαλιά» της ΠΑ: ευέλικτα, παντός καιρού, πολλαπλού ρόλου, ικανά για αποστολές αναχαίτισης, κρούσης, υποστήριξης και εναέριας υπεροχής. Η Ελλάδα παρέλαβε:
- τα πρώτα Block 30 το 1989 (Peace Xenia I),
- και τα πιο εξελιγμένα Block 50 το 1997 (Peace Xenia II).
Τα Block 50 διαθέτουν ισχυρότερο κινητήρα και δομικές/ηλεκτρονικές βελτιώσεις σε σχέση με παλαιότερες εκδόσεις, κάτι που τα καθιστά κατάλληλη βάση για να «ανεβούν» στο Viper και να μείνουν επιχειρησιακά επίκαιρα σε μια περίοδο που ο αεροπορικός ανταγωνισμός γίνεται ολοένα πιο απαιτητικός.
